Trần Phước Cường

4
PHẦN I – PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG
CHƯƠNG 1. CÁC KHÁI NIỆM CHUNG

1.1. Khái niệm chung về phát triển bền vững (PTBV)
1.1.1. Khái niệm
Có thể nói rằng mọi vấn đề về môi trường đều bắt nguồn từ phát triển. Nhưng con
người cũng như tất cả mọi sinh vật khác không thể đình chỉ tiến hoá và ngừng sự phát triển
của mình. Con đường để giải quyết mâu thuẫn giữa môi trường và phát triển là phải chấp
nhận phát triển, nhưng giữ sao cho phát triển không tác động một cách tiêu cực tới môi
trường. Do đó, năm 1987 Uỷ ban Môi trường và Phát triển của Liên Hợp Quốc đã đưa ra
khái niệm Phát triển bền vững:
"Phát triển bền vững là sự phát triển lâu dài phù hợp với yêu cầu của thế hệ hôm
nay mà không gây ra những khả năng nguy hại đến các thế hệ mai sau trong việc thỏa mãn
nhu cầu riêng và trong việc lựa chọn ngưỡng sống của họ".
Ðể xây dựng một xã hội phát triển bền vững, Chương trình Môi trường Liên Hợp
Quốc đã đề ra 9 nguyên tắc:
1. Bảo vệ sức sống và tính đa dạng của Trái đất.
2. Hạn chế đến mức thấp nhất việc làm suy giảm tài nguyên tái tạo và không tái tạo được.
3. Giữ vững trong khả năng chịu đựng được của Trái đất.
4. Tôn trọng và quan tâm đến cuộc sống của cộng đồng.
5. Cải thiện chất lượng cuộc sống của con người.
6. Xây dựng thái độ mới, thay đổi thói quen của mọi người đối với thiên nhiên.
7. Cho phép các cộng đồng tự quản lấy môi trường của mình.
8. Tạo ra cơ cấu quốc gia thống nhất, thuận lợi cho việc bảo vệ môi trường.
9. Xây dựng một cơ cấu liên minh toàn cầu, không một quốc gia nào được lợi hay thiệt
riêng mình khi toàn cầu có một môi trường trong lành hay ô nhiễm.
Chúng ta biết rằng phát triển sẽ làm biến đổi môi trường, vấn đề là phải làm sao
cho môi trường tuy biến đổi nhưng vẫn thực hiện đầy đủ được ba chức năng cơ bản của nó

Làm thế nào để đánh giá sự phát triển bền vững? Có thể định lượng được không?
Mức độ chấp nhận sự định lượng đó ra sao?
Đây là vần đề rất phức tạp mà con người phải vượt qua rất nhiều khó khăn để chấp
nhận và thực hiện. Xã hội loài người gồm nhiều dân tộc khác nhau về văn hóa, lịch sử, tín
ngưỡng, chính trị, giáo dục và truyền thống, họ cũng rất khác nhau về mức độ phồn vinh,
về chất lượng cuộc sống và điều kiện môi trường mà sự nhận thức về sự khác biệt đó cũng
rất khác nhau. Hơn nữa, sự cách biệt đó lại thường xuyên vận động, khi tăng khi giảm. Bởi
vậy, đánh giá thế nào là phát triển bền vững mang tính tùy thuộc khá lớn.
Tuy nhiên, để xác định sự phát triển của con người hay chất lượng sống của con
người, UNDP đã đưa ra 3 hệ thống chỉ số sau đây:
1. Chỉ số phát triển của con người (HDI) bao gồm:
Trần Phước Cường

6
- Sự trường thọ: được tính bằng tuổi thọ trung bình của người dân. Tuổi thọ cao
làm cho con người có nhiều cơ hội đạt đến mục đích lựa chọn của mình và phát triển được
khả năng của con người. Tuổi thọ là kết quả sự kết hợp sức khỏe và mức độ đầy đủ dinh
dưỡng, chăm sóc y tế và chất lượng môi trường.
- Trí thức: là sự giáo dục đầy đủ được xác định bằng trình độ học vấn ở tuổi trường
thành, có thể dùng định lượng là số năm ngồi ở ghế nhà trường tính bình quân cho đầu
người. Trình độ học vấn giúp cho con người thực hiện được khả năng tiềm ẩn của mình và
sử dụng một cách có lợi nhất những lợi thế của cơ hội, nhờ đó mà con người ngày càng
phát triển nhanh hơn.
- Thu nhập bình quân theo đầu người (GDP): GDP được tính đầy đủ tất cả mọi thu
nhập, căn cứ vào sức mua thực tế từng nước chứ không theo tỷ giá hối đoái chính thức, đặc
biệt phải lượng hóa được những phần phúc lợi của xã hội. GDP của Việt Nam, năm 1994:
240 USD/người, năm 2000: 400 USD/người.
UNDP phân loại theo chỉ tiêu PPP (USD) là sức mua tương đương được biểu thị
bằng đôla năm 1991 như sau:
Các nước dưới 1.000 USD là thu nhập thấp. Hiện nay có 30 nước, trong đó Châu

xã hội.
Đến Hội nghị thượng đỉnh thế giới về Môi trường và Phát triển có sự tham gia của
178 nước trên thế giới được tổ chức tại Rio de Janerio (Braxin) năm 1992, thì những nội
dung về Phát triển bền vững đã được xác định đầy đủ và toàn diện. Hội nghị này đã khẳng
định lại tuyên bố của Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Môi trường và Con người, thông qua tại
Stockhom năm 1972 và bàn các biện pháp để thực hiện tuyên bố ấy. Tại Hội nghị này, các
nhà hoạt động về kinh tế, xã hội, môi trường cùng với các nhà chính trị đã thống nhất về
quan điểm phát triển bền vững, coi đó là trách nhiệm chung của các quốc gia, của toàn
nhân loại và đồng thuận thông qua tuyên bố Rio gồm 27 nguyên tắc cơ bản về Phát triển
bền vững và Chương trình Nghị sự 21, xác định các hành động cho sự phát triển bền vững
của toàn thế giới trong thế kỷ thứ 21. Đây là những nguyên tắc chung nhất để các quốc gia
có thể vận dụng vào việc xây dựng các nguyên tắc phát triển bền vững cho phù hợp với
điều kiện tự nhiên, đặc điểm kinh tế xã hội và thể chế chính sách riêng của nước mình. Sau
Hội nghị này, nhiều nước đã xây dựng Chương trình Nghị sự 21 quốc gia.
Từ sau Hội nghị Rio 1992, gần 200 nước trên thế giới lại tổ chức Hội nghị thượng
đỉnh về Phát triển bền vững tại Jonhannesburgs, Nam Phi (Hội nghị RIO + 10 năm 2002)
để kiểm điểm tình hình thực hiện kế hoạch hành động về Phát triển bền vững và tiếp tục
bàn các biện pháp để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững trên phạm vi toàn thế giới.
Đến nay đã có 113 nước trên thế giới xây dựng và thực hiện Chương trình Nghị sự 21 về
Phát triển bền vững cấp quốc gia và 6.416 Chương trình nghị sự 21 cấp địa phương. Đồng
thời tại các nước này đều đã thành lập các cơ quan độc lập để triển khai thực hiện Chương
trình này. Trung Quốc là một trong nhiều nước đã sớm xây dựng Chương trình Nghị sự 21
về Phát triển bền vững (China's Agenda 21) và đã thông qua Quốc vụ viện nước Cộng hoà
nhân dân Trung Hoa năm 1994. Các nước khác trong khu vực như Thái Lan, Singapore,
Malaixia... cũng đều đã xây dựng và thực hiện Chương trình nghị sự 21.
Trần Phước Cường

8
Ở Việt Nam, để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững như Nghị quyết của Đại hội
Đảng toàn quốc đã đề ra và thực hiện cam kết quốc tế về phát triển bền vững, Chính phủ đã

tiêu thụ).