Những vấn đề lý luận về hiệu quả sản xuất kinh
doanh
1. Bản chất của hiệu quả kinh doanh:
1.1Khái niệm và bản chất:
Trong cơ chế thị trờng thì hầu hết tất cả các doanh nghiệp đều nhằm đạt đợc mục
tiêu bao trùm và lâu dài nhất, đó là tối đa hoá lợi nhuận. Để đạt đợc mục tiêu này
mọi doanh nghiệp đều phải xây dựng cho mình một chiền lợc kinh doanh, phơng
án kinh doanh, phải kế hoạch hoá các hoạt động của doanh nghiệp và đồng thời tổ
chức thực hiện chúng một cách có hiệu quả.
Trong quá trình tổ chức xây dựng và thực hiện, các nhà quản lý doanh
nghiệp phải luôn chú ý tới tính hiệu quả của chúng. Muốn kiểm tra đánh giá các
hoạt động sản xuất kinh doanh của toàn doanh nghiệp cũng nh từng lĩnh vực, từng
bộ phận bên trong doanh nghiệp thì doanh nghiệp không thể không xem xét hiệu
quả kinh tế của các hoạt động sản xuất kinh doanh đó. Để hiểu đợc hiệu quả kinh
tế cuả các hoạt động sản xuất kinh doanh (hiệu quả sản xuất kinh doanh), trớc tiên
ta phải tìm hiểu xem hiệu quả kinh tế nói chung là gì?
Từ trớc đến nay có rất nhiều tác giả đa ra các quan điểm khác nhau về hiệu
quả kinh tế: nh P.Samerclson, W.Nordhanb, Manfredkuln, Wohe và Doring...Song
có một quan điểm đợc nhiều nhà kinh tế trong và ngoài nớc quan tâm chú ý sử
dụng là: Hiệu quả kinh tế của một hiện tợng( hoặc một quá trình ) kinh tế là phạm
trù kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực để đạt đợc mục tiêu đã xác
định. Đây là khái niệm tơng đối đầy đủ phản ánh đợc hiệu quả kinh tế của hoạt
động sản xuất kinh doanh.
Từ các quan điểm trên về hiệu quả kinh tế ta có thể đa ra khái niệm về hiệu
quả kinh tế của các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nh sau:
Hiệu quả sản xuất kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện tập trung của sự
phát triển kinh tế theo chiều sâu, phản ánh trình độ khai thác nguồn lực của doanh
nghiệp (lao động, máy móc, thiết bị, vốn và các yếu tố khác) trong quá trình sản
xuất nhằm đạt đợc mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra.
Xét về mặt đinh lợng: Hiệu quả sản xuất kinh doanh thể hiện mối quan hệ
tơng quan giữa kết quả thu đợc và chi phí mà doanh nghiệp bỏ ra để thực hiện đợc

thực hiện các mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Mục tiêu kinh doanh là trạng
thái của doanh nghiệp đợc xác định trong tơng lai ngắn hạn và dài hạn. Trớc mỗi
kỳ kinh doanh, các doanh nghiệp đều phải đặt ra cho mình các mục tiêu trong thời
gian trớc mắt và lâu dài, từ đó lập ra các chiến lợc, kế hoạch để thực hiện mục tiêu
đó. Không thể nói một doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có hiệu quả khi doanh
nghiệp đó không thực hiện đợc các mục tiêu đã đề ra. Do vậy để nâng cao hiệu
quả sản xuất kinh doanh mỗi doanh nghiệp phải xây dựng cho mình một hệ thống
các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn, phù hợp với tình hình và khả năng của doanh
nghiệp đặt trong mối quan hệ với xu hớng biến động của thị trờng. Khi đánh giá
về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp phải gắn chặt nó trong mối quan hệ với
hiệu quả kinh tế xã hội. Đó là việc xem xét các chỉ tiêu: giải quyết việc làm cho
ngời lao động, nâng cao trình độ văn hoá, nâng cao mức sống của ngời lao động,
đảm bảo vệ sinh môi trờng...dành đợc hiệu quả cao cho doanh nghiệp là cha đủ
mà còn phải thực hiện đợc mục tiêu hiệu quả của cả ngành, cả địa phơng và toàn
xã hội.
1.2. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.
Trong cơ chế thị trờng ở nớc ta hiện nay, hầu hết các doanh nghiệp đều phải
đối đầu với sự cạnh tranh gay gắt của các doanh nghiệp trong và ngoài nớc. Có rất
nhiều doanh nghiệp đã trụ vững và phát triển nhng cũng có rất nhiều doanh nghiệp
vẫn đang loay hoay cha tìm ra lối thoát và nhiều doanh nghiệp làm ăn thua lỗ
đã phải đi đến phá sản, giải thể. Vì vậy, để phát triển đợc trong cơ chế thị trờng
buộc các doanh nghiệp phải không ngừng tìm ra những biện pháp phù hợp để
nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của mình.
a. Sản xuất kinh doanh có hiệu quả - điều kiện sống còn của các doanh nghiệp.
Trong cơ chế thị trờng các chủ thể thờng cạnh tranh với nhau rất gay gắt để
đảm bảo cho sự sinh tồn của mình, vì thế các doanh nghiệp phải luôn luôn linh
hoạt, tìm mọi biện pháp phát triển đi lên. Có những doanh nghiệp đi lên bằng việc
tìm mọi cách triệt hạ các đối thủ, trốn lậu thuế, làm ăn phi pháp...Những doanh
nghiệp này thờng chỉ tồn tại trong thời gian ngắn, bởi vì xét trên phơng diện đạo
đức họ đã vi phạm nguyên tắc đạo đức trong kinh doanh, ngày nay luật chơi công

càng có khả năng tạo ra kết quả trong cùng một nguồn lực đầu vào hoặc tốc độ
tăng kết quả lớn hơn tốc độ tăng chi phí sử dụng các nguồn lực đầu vào. Nh vậy,
thông qua xem xét hiệu quả sản xuất kinh doanh, các nhà quản trị có thể kiểm
soát đợc công việc kinh doanh của doanh nghiệp mình bằng việc so sánh, đánh
giá, phân tích kinh tế nhằm tìm ra các giải pháp tối u, đa ra các quyết định kinh
doanh đúng đắn để đạt đợc mục tiêu bao trùm cuối cùng là lợi nhuận.
Tóm lại, qua tất cả các vấn đề trên cho thấy rằng sản xuất kinh doanh có
hiệu quả là cần thiết, là mục tiêu kinh tế tổng hợp cần đạt đợc trong mỗi kỳ kinh
doanh của bất kỳ doanh nghiệp nào hoạt động trong cơ chế thị trờng.
1.3 Phân loại hiệu quả sản xuất kinh doanh.
1.3.1.Hiệu quả xã hội, hiệu quả kinh tế, hiệu quả kinh tế xã hội, hiệu
quả kinh doanh.
Thứ nhất, hiệu quả xã hội. Hiệu quả xã hội là phạm trù phản ánh trình độ lợi
dụng các nguồn lực sản xuất xã hội nhằm đạt đợc các mục tiêu xã hội nhất định.
Các mục tiêu xã hội thờng là giải quyết công ăn, việc làm; xây dựng cơ sở hạ
tầng; nâng cao phúc lợi xã hội; nâng cao mức sống và đời sống văn hoá, tinh thần
cho ngời lao động; đảm bảo và nâng cao sức khoẻ cho ngời lao động; cải thiện
điều kiện lao động, đảm bảo vệ sinh môi trờng;Hiệu quả xã hội thờng gắn liền
với các mô hình kinh tế hỗn hợp và trớc hết thờng đợc đánh giá và giải quyết ở
góc độ vĩ mô.
Thứ hai, hiệu quả kinh tế. Hiệu quả kinh tế phản ánh trình độ lợi dụng các
nguồn lực để đạt các mục tiêu kinh tế của một thời kì nào đó. Hiệu quả kinh tế th-
ờng đợc nghiên cứu ở giác độ quản lí vĩ mô. Cần chú ý rằng không phải bao giờ
hiệu quả kinh tế và hiệu quả kinh doanh cũng vận động cùng chiều. Có thể từng
doanh nghiệp đạt đợc hiệu quả kinh doanh cao song cha chắc nền kinh tế đã đạt
hiệu quả kinh tế cao bởi lẽ kết quả của một nền kinh tế đạt đợc trong mỗi thời kì
không phải lúc nào cũng là tổng đơn thuần của các kết quả của từng doanh
nghiệp.
Thứ ba, hiệu quả kinh tế xã hội phản ánh trình độ lợi dụng các nguồn lực
sản xuất để đạt đợc các mục tiêu kinh tế xã hội nhất định. Hiệu quả kinh tế xã

Hiệu quả kinh doanh bộ phậnlà hiệu quả kinh doanh chỉ xét ở từng lĩnh vực hoạt
động cụ thể của doanh nghiệp. Hiệu quả kinh doanh bộ phận phản ánh hiệu quả ở
từng lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp chứ không phản ánh hiệu quả của
doanh nghiệp.
Giữa hiệu quả kinh doanh tổng hợp và hiệu quả kinh doanh bộ phận có mối quan
hệ biện chứng với nhau. Hiệu qảu kinh doanh tổng hợp cấp doanh nghiệp phản
ánh hiệu quả hoạt động của tất cả các lĩnh vực hoạt động cụ thể của doanh nghiệp
và các đơn vị bộ phận trong doanh nghiệp. Tuy nhiện, trong nhiều trờng hợp có
thể xuất hiện mâu thuận giữa hiệu quả kinh doanh tổng hợp và hiệu quả kinh
doanh bộ phận, khi đó chỉ có chỉ tiêu hiệu quả kinh doanh bộ phận chỉ có thể
phản ánh hiệu quả ở từng lĩnh vực hoạt động, từng bộ phận của doanh nghiệp.
1.3.3 Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn và hiệu quả kinh doanh dài hạn
Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn, là hiệu quả kinh doanh đợc xem xét, đánh giá
ở từng khoảng thời gian ngắn. Hiệu quả kinh doanh ngắn hạn chỉ đề cập đến
từng khoảng thời gian ngắn nh tuần, tháng
Hiệu quả kinh doanh dài hạn, là hiệu quả kinh doanh đợc xem xét, đánh giá
trong khoảng thời gian dài, gắn với chiến lợc, các kế hoạch dài hạn hoặc thậm
chí, nói đến hiệu quả kinh doanh dìa hạn ngời ta hay nhắc đến hiệu quả lâu
dài, gắn với quảng đồi tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Cần chú ý rằng, giữa hiệu quả kinh doanh dài hạn và ngắn hạn vừa có mối quan
hệ biện chứng với nhau và trong nhiều trờng hợp có thể mâu thuận nhau. Về
nguyên tắc, chỉ có thể xem xét và đánh giá hiệu quả kinh doanh ngắn hạn trên cơ
sở vẫn đảm bảo đạt đợc hiệu quả kinh doanh dài hạn trong tơng lai.
2 . Các nhân tố ảnh h ởng đến hiệu quả kinh doanh
2.1. Các nhân tố bên trong
2.1.1.Lực l ợng lao động
Ngời ta thờng nhắc đến luận điểm ngày nay khoá học kỹ thuật đã trở thành lực l-
ợng trực tiếp. áp dụng khoa học kỹ thuật tiến tiến là điều kiện tiên quyết để tăng
hiệu quả sản xuất của các doanh nghiệp . Tuy nhiên , cần thấy rằng :
Thứ nhất, máy móc dù tối tân đến đâu cũng do ngời chế tạo ra . Nếu không có lao

Nhiều doanh nghiệp nớc ta hiện nay có cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thụât còn
hết sức yếu kém; Máy móc thiết bị vừa lạc hậu vừa không đồng bộ. Đồng thời,
trong những năm qua việc quản trị, sử dụng cơ sở vật chất kỹ thụât cũng không
đợc chú trọng nên nhiều doanh nghiệp không sử dụng và phát huy hết năng lực
sản xuất hiện có của mình. Thực tế trong những năm chuyễn đổi kinh tế vừa qua
cho thấy doanh nghiệp nào đợc chuyễn giao công nghệ sản xuất và hệ thống thiết
bị hiền đại, làm chủ đợc yếu tố kỹ thụât thì phát triển đợc sản xuất kinh doanh,
đạt đợc kết quả và hiệu quả kinh doanh cao, tạo đợc lợi thế cạnh tranh so với các
doanh nghiệp cùng nghành và có khả năng phát triển. Ngợc lại những doanh
nghiệp vẫn sử dụng công nghệ , thiết bị cũ hoặc đợc chuyễn giao công nghệ lạc
hậu không thể tạo ra sản phẩm đáp ứng đòi của thị trờng về cả chất lợng và giá cả
nên sản xuất ở doanh nghiệp đó thờng chững lại, đi xuống và trong nhiều trờng
hợp doanh nghiệp có thể bị đóng cửa do kinh doanh không hiệu quả.
Ngày nay, công nghệ kỹ thụât phát triển nhanh chóng, chu kỳ công nghệ ngày
càng ngắn hơn và ngày càng hiện đại hơn, đóng vai trò ngày càng to lớn, mang
tính chất quyết định đối với việc nâng cao năng suất, chất lợng và hiệu quả . Điều
này đòi hỏi mỗi doanh nghiệp phải tìm đợc giải pháp đầu t đúng đắn, chuyễn
giao công nghệ phù hợp với trình độ công nghệ tiến tiến của thế giới, bồi dỡng và
đào tạo lc lợng lao động làm chủ đợc công nghệ kỹ thụât hiện đại để tiến tới chổ
ứng dụng kỹ thụât ngày càng tiên tiến, sáng tạo kỹ thụât công nghệ mới làm cơ
sở choviệc nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp .
2.1.3.Nhân tố quản trị doanh nghiệp
Càng ngày nhân tố quản trị càng đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động sản
xuất kinh doanh của doanh nghiệp .
Quản trị doanh nghiệp chú trọng đến việc xác định cho doanh nghiệp một hớng đi
đúng đắn trong môi trờng kinh doanh ngày càng biến động. Chất lợng của chiến
lợc kinh doanh là nhân tố đầu tiên và quan trọng nhất quyết định sử thành công,
hiệu quả kinh doanh cao hay thất bại, kinh doanh phi hiệu quả của một doanh
nghiệp. Định hớng đúng và luôn định hớng đúng là cơ sở để đảm bảo hiệu quả
lâu dài của doanh nghiệp .