NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH VÀ TỰ ĐỘNG HOÁ THIẾT KẾ
1.1. KHÁI NIỆM VỀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH
Ngôn ngữ lập trình là những phần mềm để phát triển các ứng dụng. Ngôn ngữ lập
trình đã trải qua quá trình phát triển và không ngừng hoàn thiện, nó là công cụ quan
trọng đối với sự phát triển của công nghệ thông tin. Tự động hoá tính toán, thiết kế và
hiển thị kết quả tính đều thông qua ngôn ngữ lập trình. Những ngôn ngữ lập trình có
ứng dụng rộng rãi và hiệu quả có thể nêu lên sau đây.
1.2. GIỚI THIỆU MỘT SỐ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH ĐIỂN HÌNH
• FORTRAN (viết tắt từ FORmula TRANslation) ra đời từ những năm năm
mươi, chính xác hơn năm 1957, ứng dụng chủ yếu trong các ngành khoa học, kỹ thuật.
Phiên bản đầu của FORTRAN thường được nhắc đến với tên gọi FORTRAN II ,
song phiên bản được dùng phổ biến nhất là FORTRAN IV. Các dàn máy IBM thời bấy
giờ nhận dạng phiên bản phổ thông này dưới tên viết ghép FORTRAN. Ngôn ngữ thích
hợp cho việc xử lý những bài toán cỡ lớn của thời đại, được dùng trong các chương
trình tính toán thiết kế ô tô, tàu thuỷ, máy bay, tính toán độ bền các công trình xây
dựng, thiết kế tối ưu. Có thể coi hơn 90% những chương trình lớn trong các lĩnh vực
khoa học, kỹ thuật được viết bằng ngôn ngữ này.
Thực tế sử dụng đã nảy sinh vài vấn đề phiền toái. Các nhà sản xuất các chương
trình đa năng tự cho phép mình viết các bộ dịch cho FORTRAN theo sở trường của
riêng mình. Tuy phần lớn các nhà sản xuất vẫn dựa vào tiêu chuẩn của ANSI -
American National Standards Institute để biên soạn compiler cho FORTRAN IV song
chẳng có bộ dịch nào giống bộ dịch nào, vì người nào cũng cố xé rào khỏi chuẩn
ANSI. Tình hình ấy bắt buộc ANSI phải ra tay thống nhất, năm 1978 phiên bản cuối
cùng mang tên ANSI X3.9 - 1978 đã đặt dấu chấm cho sự bùng phát tự do. Phiên bản
này có tên gọi FORTRAN 77, ngày nay được dùng tương đối rộng rãi.
• Algol , viết tắt từ Algorithm, ra đời vào đầu những năm sáu mươi với sự
tham gia rất đông các nhà toán học, những người viết chương trình của châu Âu. Ngôn
ngữ được thiết kế rất trong sáng, dễ học, dễ thực hiện. Đây là phiên bản của bộ môn
toán tính dùng trong máy tính. Ngôn ngữ thích hợp cho việc giải quyết những vấn đề
khoa học của thời đại. Tất cả các thuật toán chuẩn ra đời trong thời kỳ này được chuyển
thành chương trình viết bằng Algol 60. Cho đến cuối những năm bảy mươi chương

• Pascal ra đời chính thức 1971. Người có công thiết kế ngôn ngữ là Niklaus Wirrth .
Tên gọi của ngôn ngữ Pascal để ghi nhớ công lao của nhà toán học lớn thế kỷ 17 Blaise
Pascal. Ngôn ngữ Pascal thuộc nhóm có cấu trúc chặt, là ngôn ngữ lập trình tiêu chuẩn
bất cứ người lập trình nào cũng nên biết. Theo nhận định của các nhà chuyên môn, đây
là thứ ngôn ngữ "lingua franca", làm cả chức năng "common tongue", là tiếng nói
chung cho lập trình. Ngày nay trong các trường học, trong các lớp học về lập trình, tại
các kỳ thi năng khiếu ngôn ngữ này còn là ngôn ngữ chính thức để truyền thụ và thi tài.
• C là ngôn ngữ lập trình đa năng, ứng dụng vào việc giải quyết những công
việc thực tế nảy sinh từ cuộc sống. C được coi là ngôn ngữ gần "ngôn ngữ máy", có khả
năng giải quyết mọi công việc mà những ngôn ngữ lập trình "bậc cao" sinh trước nó
như FORTRAN, PL1, Pascal đã làm, đồng thời còn giải quyết cả những việc mà đàn
anh không muốn chạm tới, những việc chỉ giành cho ngôn ngữ gần gũi máy như
Assembler giải quyết.
Lịch sử phát triển của C có nhiều điều đáng nhắc. Yêu cầu thực tế của AT & T là
phải có ngôn ngữ dùng cho hệ điều hành UNIX, sử dụng trên máy DEC PDP - 11. Việc
này được giao cho Nennis Ritchie. Hệ điều hành, compiler và chương trình ứng dụng
đều được D.Ritchie viết bằng C năm 1972. Thực ra, trước đó Martin Richards đã được
giao công việc tương tự và kết quả của nó là ra đời ngôn ngữ có tên viết tắt BCPL. Trên
cơ sở BCPL năm 1970 Ken Thompson soạn ngôn ngữ B (có thể bắt nguồn từ cái tên
BCPL) và đã soạn đủ phần mềm để điều hành DEC PDP - 7. Vào năm 1972 với sự
cộng tác của K.Thompson , D.Ritchie đã đi từ B đến C. Nguồn gốc của tên gọi "C" chỉ
đơn giản vậy. Năm 1978 nhà xuất bản Prentice - Hall tung ra thị trường "The C
Pragramming Language" do Brian W . Kernighan và Dennis M.Ritchie, viết tắt là K &
R cùng viết. Sách ra đời là món quà vô giá đối với giới lập trình. C vượt ra khỏi ranh
giới ban đầu là ngôn ngữ của hệ điều hành UNIX để thâm nhập vào DOS và hệ điều
hành của IBM. Năm 1983 American National Standarts Institute (ANSI) thành lập uỷ
ban này là khẳng định tính đúng đắn của C và uỷ ban chấp nhận (có thêm bớt) ngôn ngữ
C với tên "ANSI C". ANSI C chính thức có hiệu lực từ năm 1988. Cuối những năm tám
mươi và đầu những năm chín mươi thế giới lập trình chứng kiến sự bùng nổ ứng dụng
C. Ngôn ngữ C đang lấn sân những ngôn ngữ lập trình đàn anh đã một thời vang bóng.

tượng theo nghĩa chung nhất là một cái gì đó có giới hạn.
Trong đối tượng người ta đưa dữ liệu vào và cả các phương pháp khai thác, sử
dụng dữ liệu nữa. Và lập trình hướng đối tượng không chỉ hạn chế làm một việc cụ thể
mà giải quyết bất kỳ việc gì cần cho đối tượng.
Trước khi mang tên C
++
ngôn ngữ này có tên ban đầu là "C with Classes" tức là "C
với các lớp". Lớp đi liền với chúng ta khi còn dùng C
++
.
C ra đời trên thực tế từ 1972 từ Bell Labs do Dennis Ritchie và Ken Thompson
viết. Ban đầu C chưa nổi tiếng ngay, nó phát triển âm thầm cho đến năm 1978 khi Brian
Keringhan và Dennis Ritchie tung ra "The C Programming Language". Từ đó ngôn ngữ
C phát triển nhanh và được tiêu chuẩn hoá bằng hội đồng của ANSI ( Mỹ ), từ 1983 đến
năm 1988. Ngôn ngữ ANSI C được chính thức khai tên từ 1988.
C
++
tự nó đã là ngôn ngữ lập trình như tên gọi của cuốn sách, song nó thừa kế một
cách hoàn mỹ những gì tốt đẹp nhất của C và phát triển sự tốt đẹp ở mức cao hơn. Thực
tế đã chứng minh C là ngôn ngữ uyển chuyển, có khả năng thâm nhập vào các lĩnh vực
tính toán, quản lý song C
++
còn linh hoạt và uyển chuyển hơn. C là ngôn ngữ vô cùng
mạnh song C
++
được coi là mạnh hơn.
Giống như các ngôn ngữ lập trình khác, C theo nghĩa cũ vẫn bị rào cản trong một
vài hạn chế, còn C
++
đang phá bỏ rào cản đó. Trong thực tế có thể coi C

nguyên lý làm việc của ngôn ngữ máy là thứ ngôn ngữ duy nhất máy có thể hiểu. Ví dụ
khi cần tính "số quả còn lại C, nếu biết rằng tổng số quả A, em đã ăn B quả", người lập
trình chỉ cần ra lệnh:
C = A - B
Để máy hiểu được ý trên nhất thiết phải dịch dòng lệnh này ra ngôn ngữ máy.
Những bộ dịch cho HLL mang một trong hai tên gọi "compiler" hoặc "interpreter". Thứ
tự truyền đạt lệnh đến máy có thể hình dung như sau: người lập trình → compiler hoặc
interpreter → Assembler → máy tính.
Bạn đọc cần phân biệt hai tên gọi vừa nêu "compiler" và "interpreter" cùng làm
một việc, trong tiếng Anh người ta dùng khái niệm "translation" (nghĩa của nó là dịch)
để diễn đạt việc ấy. Compiler dịch toàn bộ chương trình giống như cách dịch toàn bộ
bài nói của một ai đó từ tiếng nước này sang ngôn ngữ của nước chủ nhà. Trong khi đó
interpreter dịch từng câu lệnh một, giống kiểu người phiên dịch (tiếng Anh gọi là
interpreter) chuyển từng câu nói của một vị khách sang tiếng chủ nhà. Trường hợp bắt
buộc phải có mặt cả hai thành phần cho công việc dịch là người phát biểu bằng tiếng
nước ngoài và người phiên dịch. Compiler thực hiện công việc nhanh hơn, gọn hơn.
Công việc kiểu sau chậm hơn vì phải chờ thông tin qua lại giữa người phát biểu và
phiên dịch viên. Tuy nhiên interpreter có ưu điểm nổi trội là làm cho chương trình hoạt
động thuận lợi và dễ dàng hơn. Vì không cần thiết phải dịch xong toàn bộ chương trình
mới chạy chương trình, interpreter chuyển từng phần chương trình vào hoạt động nếu
phần việc ấy đã được viết đúng bằng ngôn ngữ lập trình. Trường hợp có lỗi trong câu
lệnh, interpreter phát hiện lỗi ngay tức thì và yêu cầu chỉnh lại ngay lúc đó. Sau mỗi lần
chỉnh, nếu đúng, câu lệnh sẽ được thực thi ngay. Trong thực tế người ta đang kết hợp cả
hai cách làm việc nhằm đẩy mạnh tốc độ thực hiện và tạo thuận lợi tối đa cho người
dùng.
Tại đây bạn đọc cần làm quen thêm với khái niệm mã nguồn và mã đối tượng. Mã
chương trình được gọi là mã nguồn. Sản phẩm có xuất xứ từ mã nguồn, sau khi dịch gọi
là mã đối tượng. Tất cả phần mềm khi bán ra đều được ghi lại dưới dạng mã đối tượng.
Với các bản dịch người dùng không còn một khả năng nào để đọc, để nhận biết và
không có cách nào để cải biên, thay đổi.