4
Phần I : Các chi tiết cơ bản của máy .
truyền động
Chơng 1 : Các chi tiết cơ bản của máy
1. Trục
I. Định nghĩa :
Trục là tiết máy để đỡ các tiết máy quay trên nó hoặc quay cùng
nó nh bánh răng, đĩa xích, đĩa quay. . .để truyền moment xoắn hoặc làm cả 2 chức
năng trên.
II. Phân loại :
1. Theo đặc điểm chịu tải có :
a. Trục tâm là trục chỉ chịu moment uốn (hình 1) .
b. Trục truyền là trục chịu đợc cả moment uốn lẫn moment xoắn (hình 2)

c. Trục truyền chung : là trục chỉ chịu moment xoắn mà hầu nh không chịu
môment uốn (hình 3)2. Theo dạng đờng tâm trục có :
a. Trục thẳng ( hình 4 )
b. Trục khuỷu ( hình 5 )

3. Theo cấu tạo có :
a. Trục trơn (xem hình 4).
b. Trục bậc (hình 6) 5

c. Trục đặc và trục rỗng.

tiếp xúc với ngỗng trục. Nó đợc chế thành 2 mảnh từ đồng thau hay hợp kim nhôm
cứng. Rãnh tra dầu đợc đục xuyên từ mặt ngoài thân ổ qua mặt trong lót ổ để bôi trơn
trục quay. Nh vậy, phần bị mòn và phải thay là lót ổ.
u điểm của ổ trợt là chịu đợc va đập, dễ điều chỉnh chính xác đờng tâm
quay, dễ tháo lắp, dễ thay vòng lót, đáp ứng nhu cầu làm việc với trục lớn, có thể chế
tạo từ nhiều dạng vật liệu, chỉ cần thay lót ổ. Nhng ổ trợt cũng có nhiều khuyết
điểm. Đó là ma sát trợt lớn, khó bôi trơn toàn bộ và độ dài của ổ quá lớn. 6
IV. ổ lăn.
Ma sát trong ổ lắp với trục quay là ma sát lăn.
Trong các loại ổ lăn, tải trọng muốn truyền tới gối trục bắt buộc phải qua các con
lăn. Xét cấu tạo ổ bi là loại ổ lăn phổ biến.
Trong đó : 1 - Vòng ngoài ; 2 - Vòng cách ; 3 - Vòng trong ; 4 - Con lăn
( Xem hình 9 ).

Vòng ngoài lắp với gối trục, vòng trong lắp vào ngỗng trục. Thờng thì vòng
trong quay cùng trục còn vòng ngoài đứng yên. Con lăn là bi tròn hoặc có dạng hình
côn ,trống, đũa, trụ .... Vật liệu làm vòng và con lăn là thép crôm. Có thể vẽ ký hiệu ổ
lăn nh thể hiện trong hình 10 .

ổ lăn có u điểm là hệ số ma sát rất nhỏ, chỉ vài phần nghìn nên không sinh nhiệt
cao, ổn định, dễ bôi trơn, chỉ dùng kim loại đen, giá thành rẻ khi sản xuất hàng loạt.
Nhng ổ lăn chịu va đập kém, ứng suất tiếp xúc lớn, khó chế tạo, chỉ chế tạo từ
kim loại, chỉ một chi tiết nhỏ của ổ h cũng phải loại bỏ cả ổ, không phù hợp với trục
quay có đờng kính lớn .
3. Khớp nối
I. Định nghĩa:
Khớp nối là tiết máy dùng để nối các trục truyền động với nhau,

- Giảm chấn, giảm xóc.
- Thực hiện chuyển động quay về vị trí cũ.
- Làm lực kế, nhiệt kế.
II. Phân loại lò xo :
1. Theo khả năng chịu tải có:
Lò xo chịu kéo, chịu nén, chịu uốn, chịu xoắn.
2. Theo hình dạng có:
Lò xo xoắn ốc,xoáy ốc,lò xo đĩa, lò xo vòng, lò xo nhíp.
3. Theo đặc tính có :
Lò xo có độ cứng thay đổi, lò xo có độ cứng không đổi.
III. Kí hiệu lò xo:
1. Lò xo chịu nén :
hoặc
2. Lò xo chịu kéo :
hoặc
3. Nhíp ấn :

Chơng 2: Truyền động
1. KHAI NIEM

: Nhiệm vụ của truyền động là truyền cơ năng từ động cơ đến
bộ phận công tác của máy. Thông thờng là truyền lực, moment, tốc độ ; có khi thay
đổi dạng và quy luật chuyển động. Các dạng truyền động là cơ khí, thủy lực, điện và
khí nén. Xem sơ đồ :

8


Đai đợc chế tạo từ da, vải, cao su, len. Theo tiết diện ngang đai có 3 loại :
- Dẹt : Sử dụng khi yêu cầu có trợt .
- Đai thang dùng khi tránh trợt.
- Đai tròn dùng trong các cơ cấu nhẹ.
Bộ truyền động đai đợc đặc trng bởi tỷ số truyền i:
i =
1
2
2
1
2
1
D
D
n
n
=


=

Đai có thể bắt chéo để 2 bánh quay ngợc nhau: (hình 17)
Nếu bỏ qua sự trợt và độ dày đai thì tốc độ của mỗi điểm trên các bánh đai là:

v =
60
n.D.

(m/s)