Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 50
2. Mô t h thng nuôi trng thu sn và các hng dn
2.1. Ngh nuôi tôm ven bin
Trong 10 nm qua, ngh nuôi tôm ven bin  Vit Nam dã có s phát trin rt n tng v mt kinh
t. Hin nay tôm là mt hàng hi sn xut khu ln nht có ngun gc t Vit Nam và có vai trò rt
quan trng i vi nn kinh t Vit Nam. Hình 1 mô t s tng trng sn lng tôm trong giai
on 2001-2005. Sn lng ln nht là ca min Nam nhng c min B"c và min Trung u có
óng góp áng k.
Hình 1 Sn lng tôm ca Vit Nam (VASEP 2006)
0
50
100
150
200
250
300
2001 2002 2003 2004 2005

Min
B"c
Min
Trung
Min
Nam

Ngh nuôi tôm  Vit Nam b"t u b%ng vic thu tôm ging t t nhiên trong nhng nm 1980. S
gia tng din tích và m&t  nuôi tôm ã to ra nhu cu ln v tôm ging và hình thành các tri
ging. Phn ln các tri ging n%m  các t#nh min Trung (ví d( t#nh Khánh Hoà). Theo ông Sinh
(2004) khu vc này sn xut khong 70% t!ng sn lng tôm ging c s' d(ng trong ngành
nuôi tôm Vit Nam. 20-25% còn li c sn xut ti ng b%ng sông C'u Long và mt lng nh+

sn lng tôm. Nng sut ca khu vc nuôi tôm theo các hình thc qung canh ci tin, bán thâm
canh và thâm canh ln lt là 0,25-0,30 tn/hecta/v(, 2,5-3 tn/hecta/v( và 5-7 tn/hecta/v( (MOFI,
2004 và 2005).

Ngh nuôi tôm ven bin theo hình thc thâm canh ã gây ra mt s mi quan ngi i vi ngi
nông dân, chính ph, các quan chc và các nhà khoa hc. Nhng vn  này là:

- Nhng tác ng n môi trng a phng và nhng quy nh v bo v môi trng.
- Bùng phát dch bnh
- Nhu cu ngày càng tng v s lng và cht lng tôm ging
- Ngun tôm b m3 trong t nhiên có cht lng cao b gim sút.
- Nhu cu v thc phm an toàn có chng nh&n tng lên, c bit i vi các th trng xut khu.
- Vic phát trin nuôi tôm không có quy hoch có th dn ti nhng nh hng nghiêm trng v
kinh t, xã hi và môi trng.
- H thng c s h tng và kênh mng không áp ng c cho vic m rng mnh ngh nuôi
tôm. Vn u t cho nâng cp c s h tng còn thiu.
0
100,000
200,000
300,000
400,000
500,000
600,000
1991 1994 1999 2000 2001 2002 2003
Culture area (ha)
Viet Nam
Mekong delta
0
50,000
100,000

ging t nhiên qua quy lu&t thu triu (Nhng và Hà 2005). Nhng con ging sng trong t nhiên
c b"t và nuôi trong ao ti khu vc thu triu ven bin vi m&t  thp 1-3 con/m
2
.

Vào u nhng nm 1990, nuôi tôm qung canh din ra ph! bin  min Nam Vit Nam và tôm
ging nhân to ly t các tri ging tôm ã c s' d(ng t gia nhng nm 1990. T nm 2000,
nhng công ngh tiên tin hn cho phép th  m&t  cao hn và u t  mc cao hn cho xây
dng và cung cp u vào ã làm cho ngh nuôi tôm  vùng ng b%ng sông C'u Long phát trin
nhanh chóng to ra sn lng u ra lên ti 10 tn/hecta/v( ti mt s tri nuôi thâm canh.

Hin nay ng b%ng sông C'u Long là vùng nuôi tôm ln nht  Vit Nam, din tích nuôi tôm
chim ti khong 80-85% t!ng din tích nuôi  Vit Nam và 70-75% t!ng sn lng ca c nc
(
Hình 3
). Sn lng liên t(c tng cho ti nm 2005 (MOFI 2006). Do giá go gim và giá thu sn
 mc cao nên chính ph Vit Nam ã h tr và m rng ngh nuôi tôm. Cùng vi Ngh nh s 09
NQ/CP nm 2000, chính ph ã cho phép chuyn !i các vùng trng lúa kém hiu qu thành ao
nuôi tôm, iu này làm cho vic luân canh tôm-lúa phát trin c bit nhanh chóng  ng b%ng
sông C'u Long và t#nh Bc Liêu (
Hình 3
).

Hình 3 Luân canh lúa -din tích nuôi tôm m rng ti ng b%ng sông C'u Long (Phng và ng nghip,
2004)
2000
2001
T2nh

Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 53

Nuôi tôm ti các t2nh phía B+c

, min B"c và min Trung Vit Nam c$ng có s phát trin ngh nuôi tôm c v din tích s' d(ng
và u t sn xut. Min B"c thng tin hành nuôi 1 v(, ôi khi là 2 v( mt nm. Sn lng
nhanh chóng tng t 0,15 - 0,30 tn/hecta/v( lên n 1,5 - 2,5 tn/hecta/v( nh hin nay ti mt s
t#nh min Trung. Mt s tri nuôi tôm  Ngh An có nng sut lên n 8 - 11 tn/hecta/v(. , min
B"c, c din tích nuôi tôm ln sn lng u thp hn  min Trung và min Nam.

Sn lng tôm nuôi nc l ti các t#nh ven bin ca ng b%ng sông Hng trong nm 2005 là
15.750 tn, tng 5,3 ln so vi nm 1999. T!ng din tích nuôi tôm nm 2005 là 27.320 hecta, trong
ó 85,9% là nuôi qung canh ci tin. Sn lng trung bình ch# t 850 kg/hecta.

Bên cnh tôm sú, tôm tr"ng c$ng c nuôi  min B"c. Trong nm 2005, 1.100 hecta c dùng
cho nuôi tôm tr"ng  Qung Ninh và cho sn lng 3000 tn vi sn lng trung bình là 2,7
tn/hecta. Tuy nhiên mt s tri có nng sut t 12-15 tn/hecta, c bit có mt tri có nng sut
áng chú ý là 18 tn/hecta.

Ngh nuôi tôm  min B"c c$ng phi i mt vi nhng vn  v môi trng bao gm vn  ô
nhim ngun nc, cht thi l"ng ng, hoá cht c s' d(ng trong nông nghip và tr bnh.

Các Quy hoch phát tri(n

Nuôi tôm ven bin ti các t#nh phía Nam



nuôi tôm ln nht c nc là do li th v khí h&u nhit i, iu kin sinh thái và tim nng ca
vùng (nc l và iu kin t trng).

Tu0 theo iu kin sinh thái t nhiên và iu kin kinh t - xã hi, m i t#nh u xây dng h thng
nuôi tôm khác nhau cho mình. Nhìn chung, có ba h thng nuôi tôm c phát trin  ven bin
ng b%ng sông C'u Long ó là, h thng nuôi tôm qung canh ci tin, bán thâm canh và thâm
canh.

- H thng qung canh ci tin bao gm:
• Kt hp trng rng ng&p mn và nuôi tôm: tn ti  tng t#nh ven bin, nhng ph! bin
hn c là  Cà Mau, Bn Tre và Kiên Giang
• Luân canh tôm-lúa, hình thc này thng có  Bn Tre, Sóc Trng, Bc Liêu, Cà Mau, Trà
Vinh và Kiên Giang, c bit t nm 2000, và
• Nuôi tôm qung canh ci tin, ch# có th thy  các t#nh ven bin ng b%ng sông C'u
Long.
- H thng bán thâm canh tn ti  Bc Liêu, Sóc Trng, Trà Vinh và Bn Tre và  mt s ni
thuc khu vc ven bin t#nh Long An và Tin Giang.
- H thng thâm canh phát trin mnh  các t#nh Bc Liêu, Sóc Trng, Trà Vinh và Bn Tre.

Có th thy trong Bng 12 t!ng din tích nuôi din tích mt nc l dùng  nuôi trong nm 2005
ln hn din tích d kin (604.479 so vi 562.650 hecta. Vùng ven bin phía B"c và ng b%ng
sông C'u Long là ví d( v hai khu vc có din tích nuôi hin nay rng hn din tích m(c tiêu  ra
nm 2002. Nguyên nhân là do hiu qu v mt kinh t ca ngh nuôi tôm góp phn vào vic ci
thin i sng. Nhng khu vc này có trin vng nuôi cao và có c s h tng vng  phát trin
ngh nuôi tôm. Tuy nhiên, vùng ven bin min trung là vùng t nghèo ca Vit Nam có nhiu khó
khn trong vic phát trin ngh nuôi tôm. Dch bnh v tôm lan truyn trong vùng này trong nm
nay c$ng là nguyên nhân cn tr s phát trin nuôi tôm ch&m li.

Bng 12 Din tích nuôi tôm nc l nm 2005 và m(c tiêu k hoch

Thâm canh Hecta - 52.00 Thit k h th ng nuôi và hot ng sn xu3t

Nuôi tôm ven bin  các t#nh phía Nam

, ng b%ng sông C'u Long, h thng nuôi tôm c thit k theo h thng nuôi riêng. Nói
chung, có 2 h thng nuôi tôm ch yu c thit k nh hình di ây:

(i) rng ng&p mn và h thng nuôi luân canh tôm – lúa kt hp

Tri nuôi kt hp rng ng&p mn-tôm Tri luân canh tôm - lúa Plat form
Nursery

Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 56
trong khong t 1,2 n 2,65 tn (Sinh, 2004).
(3) H thng nuôi thâm canh hin ang phát trin  ng b%ng sông C'u Long. Tôm ging
PL
15
c th vi m&t  dày (20-40 con ging/m
2
), vic kim soát môi trng nc cht
ch- bao gm thay nc và cha tr bnh, cung cp thc n và s' d(ng s(c khí. Sn lng
tôm trung bình m i v( mt hecta thay !i t 2,5 n 5,0 tn, mt s tri lên ti 7-10 tn.

Trong các h thng nuôi tôm, h thng nuôi qung canh ci tin c coi là ít có tác ng xu n
môi trng. Ngc li, h thng bán thâm canh và thâm canh có góp phn tác ng xu n môi
trng nc.

Tu0 theo h thng nuôi, vic s' d(ng t c$ng  các mc  khác nhau (Bng 13)

Bng 13 Thit k nuôi tôm in hình ca các t#nh phía Nam
Din tích 3t s7 d)ng/hecta Thâm canh Bán thâm canh Qung canh ci tin
T!ng din tích tri (ha) 1-2 2-4 2-6
Din tích nuôi (%) 70-75 80-85 90 Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 57

Ao x' lý nc vào (%) 20-25 10-15 0
Ao x' lý nc ra (%) 0 0 0
Din tích ao l"ng (%) 0 0 0

T!ng chi phí sn xut ca h thng nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh ln lt c khong 50-
70 triu ng và 90-110 triu ng cho m i v( mt hecta. Chi phí sn xut ca h thng nuôi bán

Bng 15 )u ra nuôi tôm  các t#nh phía Nam
u ra m;i ha n v/ Thâm canh Bán thâm canh Qung canh ci
tin
Sn lng tôm Tn/hecta/v( 2,5 – 5 1,2 – 2,5 0,3 – 0,7
Kích c. thu hoch in
hình
Con/kg 40 40 20-30
Giá u b *000 ng/kg 80 80 110

Hot ng qun lý và nhng ri ro c$ng c tóm t"t trong bng di ây: Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 58

Bng 16 Các thông s hot ng sn xut chính ca nuôi tôm thâm canh và bán thâm canh  Sóc Trng da
vào d liu nm 2005 (Vit 2006)
SN L<NG n v/ Thâm canh
Bán thâm canh
Nuôi tôm sú S v( m i nm
s lng/nm
2,0 2,0
S ln th ging m i nm
s lng/nm
2,0 2,0
C. ging
c$ PL
15 15

T!ng din tích tri nuôi 100% 100% 100%
Din tích nuôi 60% 60% 85%
Ao x' lý nc vào 15% 15% 0%
Ao x' lý nc ra 15% 15% 0%
Din tích ao l"ng và b 10% 10% 15%

Hình 4 Minh ho thit k in hình ca các h thng nuôi tôm thâm canh, bán thâm canh và qung canh 
min B"c Vit Nam Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 59
H thng thâm canh H thng bán thâm canh H thng qung canh
u vào chính-nc

Nuôi tôm ven bin  các t#nh phía Nam

Các h thng nuôi tôm thng s' d(ng din tích mt nc l ven bin ca ng b%ng sông C'u
Long. H thng nuôi tôm qung canh ci tin s' d(ng trc tip nc l t sông hoc kênh rch
xung quanh các tri. Vic thay nc c thc hin sau 1,5 tháng th (thi k0 u ca v(). Sau ó,
nc trong tri c thay 2 ln m i tháng vào lúc có nc thu triu trong tháng. )i vi h thng
nuôi này, các kênh cp và thoát nc thng c kt hp làm mt. Riêng i vi các h thng
nuôi tôm bán thâm canh và thâm canh, nc l thng c bm trc tip t các con sông và kênh
mng vào ao l"ng/x' lý trc khi c dùng cho nuôi tôm. Nc t ao l"ng/x' lý c dùng 
thay nc trong ao tôm trong sut mùa v(. Tuy nhiên, nc thi thng chy th8ng ra sông và
kênh mng mà không qua x' lý. )iu này là mt trong nhng vn  áng lo ngi v ô nhim môi
trng. Bên cnh ó, mt im na c$ng cn c xem nh vic t gây ô nhim ó là các kênh cp
và thoát nc không t tiêu chun hoc không c nâng cp cho phù hp vi các h thng nuôi

ging hàng nm. 900 tri ging tôm  t#nh Cà Mau c xem nh vùng sn xut ging ln nht,
cung cp khong 4,1 t# con ging m i nm (Phng và ng nghip, 2006). Mc dù có s gia tng
áng k v s lng tri ging  Vit Nam và ng b%ng sông C'u Long trong nhng nm gn ây
nhng sn lng tôm ging hin nay cha áp ng c nhu cu xét v mt s lng và cht lng
cho ngh nuôi tôm (Hình 5&Hình 6).

Hình 5 Phát trin ng tôm  Vit Nam và ng b%ng sông C'u Long, 2004 (Phng và ng nghip. 2004)
Hình 6 S lng tôm ging  Vit Nam và ng b%ng sông C'u Long, 2004 (Phng và ng nghip. 2004)
Theo Trung tâm Khuyn ng Quc gia (2003-2004), chng trình sn xut ging cho nuôi trng
thu sn n nm 2010 ã c  trình vào tháng 7 nm 2004. K hoch t ra là s- có 35 t# tôm
ging. Vi d báo là nhu cu tôm ging s- tng, kh nng cung cp  tôm b m3 ã và ang tr
thành mt khó khn trong vic phát trin các tri ging. Hin ti, tt c các tri ging  Vit Nam

0
5000
10000
15000
20000
25000
30000
1986 1990 1995 1997 1998 1999 200 0 2001 2002 2003
Quantity of shrimp seed
Vietnam No. PL (mil)
Mekong Delta No. PL (mil)
Mekong Delta Imported
S lng tôm gi ng
C nc (triu con)
)BSCL (triu con)
Nh&p khu ca )BSCL (triu con)

Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 61

M&t  th ca các h thng khác nhau c$ng có s khác bit. H thng thâm canh có m&t  th
trong khong 15 n 25 con/m
2
, m&t  th ca h thng bán thâm canh là t 10-15 con/m
2
và m&t
 th ca h thng qung canh m rng thp hn nhiu, t 4 n 7 con/m
2
.

Lng thc n cung cp cho nuôi tôm thâm canh trung bình là 5,5 tn mt hecta mt nm. H

Nhìn chung, hàm lng thc n bao gm 35-40% m, 5-7% axit béo, 9-11% nc và các vitamin
và khoáng cht. Giá c ca thc n bin ng t 16.000 n 19.000 ng/kg tu0 theo cht lng
thc n.

) qun lý tt ngh nuôi tôm, v mt qun lý môi trng và gim chi phí sn xut, qun lý thc n
cho nuôi tôm c xem là k* thu&t quan trng nht i vi nuôi tôm có hiu qu  ng b%ng sông
C'u Long vì chi phí cho thc n chim khong 60% t!ng chi phí nuôi tôm. )iu ó c biu hin
qua FCR (T# l chuyn hoá thc n) trong h thng nuôi tôm. )i vi các h thng nuôi bán thâm
canh và thâm canh, FCR trung bình ca các tri tôm bin !i t 1,7 n 2 (ph+ng vn không chính
thc).

Nuôi tôm ven bin  các t#nh phía B%c

Bng di ây mô t các u vào ch yu i vi nuôi tôm  phía B"c, bao gm vic s' d(ng
ging, thc n, hoá cht và lao ng. Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 62

Bng 18 )u vào chính cho nuôi tôm
u vào m;i hecta n v/ Thâm canh Bán thâm canh Qung canh
Tôm sú ging PL15/hecta/nm (.000.) 150-250 100-150 40-70
Thc n Kg/hecta/nm 5.500 3.500 600
Nhiên liu Triu ng/hecta/nm 6 2 1,5
Hoá cht Triu ng/hecta/nm 6-8 5-6 3-4
Chi phí bo d.ng Triu ng/hecta/nm 5-7 4-5 2-3
S lao ng Ngày công/hecta/nm 450-500 250-300 150-200
Chi phí (thuê lao ng) Triu ng/hecta/nm 5 2.5 0,5
Chi phí cho hoá cht s' d(ng cho thâm canh, bán thâm canh và qung canh là 6-8, 5-6 và 3-4 triu
ng m i nm. Chi phí bo d.ng khong 2 n 7 triu ng mt hecta.

Nhân công cho h thng thâm canh là khong 450 n 500 ngày công cho mt hecta bao gm lao
ng ca gia ình và lao ng làm thuê. Chi phí thuê lao ng ca mt tri thâm canh khong 5
triu ng mt hecta. S ngày công trên m i hecta ca h thng bán thâm canh là t 250 n 300
và chi phí thuê nhân công là 2,5 triu ng. Tri qung canh s' d(ng 150 n 200 ngày công trên
m i hecta cho nuôi tôm vi ch yu là lao ng ca gia ình và ch# tr 0,5 triu ng  thuê lao
ng.

Phn 2 – Các báo cáo loài nuôi Trang 63 Nh.ng ri ro

Nuôi tôm ven bin ti các t#nh phía Nam

Bnh tôm ang là vn  ln nht  ng b%ng sông C'u Long, và 61.5% ngi nuôi tôm làm n
thua l trong nm 2005 (Sinh và ng nghip, 2006). Hin nay, tôm ang là mt hàng thu sn
quan trng nht, c bit là  các t#nh ven bin; tuy nhiên, ây c$ng là hot ng có mc ri ro cao
nht.

Thông tin và s liu thng kê cho thy trung bình 36% trong nm 2001 và 56,2% trong nm 2002
t!ng din tích nuôi tôm ca Vit Nam b nh hng ca nhiu loi dch bnh khác nhau. Trong
nm 2003 có khong 36% (156.841 hecta) t!ng din tích nuôi tôm  ng b%ng sông C'u Long
chu l . Trung bình, khong 25-30% s ngi nuôi tôm  Vit Nam chu l ròng hàng nm (Sinh,
2004). H thng Lúa-Tôm c xem là mt h thng phù hp i vi mt s t#nh nuôi tôm là ch
yu  ng b%ng sông C'u Long, tuy nhiên, h thng này dng nh ôi lúc phi i mt vi thua
l .


Giá du C s 2006 t'ng 20% t'ng 50% t'ng 100% n v/
Li nhun ròng hàng nm
(ANP) 236.940 235.020 232.140 227.340
*'000
ng/ha/nm
T l phn trm tác ng
n ANP -1% -2% -4%

Các k/ch bn vi nhi!u tác ng bên ngoài
cùng lúc FGV -20% FGV -30% FGV -40% Du +50% Du +50% Du +50% C s 2006 Giá thc 'n Giá thc 'n Giá thc 'n n v/