NHỮNG CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC KHI VIỆT NAM GIA NHẬP WTO.
Cơ hội:
Sự kiện nước ta gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) chứng
tỏ sự thừa nhận của cộng đồng quốc tế đối với những thay đổi tích cực,
to lớn và toàn diện trong 20 năm thực hiện đường lối đổi mới đúng đắn của
Ðảng ta. Sự kiện này có ý nghĩa sâu sắc về chính trị, kinh tế, xã hội; khẳng
định vị thế ngày càng cao của đất nước ta trên thế giới; thể hiện rõ ý chí của
toàn Ðảng, toàn dân ta quyết tâm xây dựng một quốc gia độc lập tự chủ, ổn
định về chính trị, đồng thuận về xã hội, xứng đáng là một trong những nền
kinh tế phát triển năng động, sẵn sàng thực hiện các cam kết chung với cộng
đồng quốc tế. Riêng đối với lĩnh vực văn hóa, sự kiện này cũng có những tác
động thuận - nghịch to lớn đòi hỏi chúng ta phải có những giải pháp hành
động kịp thời và hiệu quả.
Việc nước ta gia nhập WTO có thể nói, đang và sẽ đem lại cho chúng ta
những cơ hội phát triển to lớn cũng như những thách thức gay gắt. Khái niệm
"cơ hội" hay "thách thức" cũng chỉ có ý nghĩa tương đối. Có cơ hội mà bỏ qua,
để tuột khỏi tay thì cơ hội cũng bằng không. Gặp thách thức mà biết chủ động
đón nhận, khôn khéo và quyết tâm vượt qua, thì thách thức lại trở thành cơ
hội để phát triển.
Cơ hội lớn nhất mà sự kiện nói trên đem lại cho chúng ta là từ nay
nước ta đã có thể tham gia các thị trường thế giới (về vốn, hàng hóa, dịch
vụ...) với tư cách một thành viên bình đẳng, không bị phân biệt đối xử. Khi các
rào cản bị xóa bỏ, xuất khẩu nước ta sẽ có điều kiện tăng nhanh, dòng vốn
đầu tư nước ngoài đổ vào nước ta dự báo sẽ có chiều hướng tăng đột biến;
từ đó kinh tế sẽ tăng trưởng mạnh mẽ, có thêm việc làm, thu nhập của nhân
dân sẽ tăng, làm cho mức sống vật chất và nhu cầu hưởng thụ văn hóa được
nâng cao. Ðây chính là một trong những tiền đề cần thiết khích lệ văn hóa
phát triển, thúc đẩy việc sáng tạo các sản phẩm văn hóa nghe nhìn, nghệ
thuật biểu diễn, sách báo... đến các nhu cầu giải trí khác như du lịch văn hóa,
tham quan thắng cảnh, di tích lịch sử, bảo tàng...
Nhờ sự giao lưu văn hóa quốc tế được tăng cường mà nhân dân ta

chỉ rõ: "Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của
cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử hàng ngàn
năm đấu tranh dựng nước và giữ nước. Ðó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí
tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia
đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý,
đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị
trong lối sống... Bản sắc văn hóa dân tộc còn đậm nét cả trong các hình thức
biểu hiện mang tính dân tộc độc đáo".
Không thể phủ nhận những tác động tích cực mà nền kinh tế thị trường
định hướng XHCN mà chúng ta đang xây dựng cũng như quá trình hội nhập
quốc tế đem lại cho nền văn hóa dân tộc ta: chúng ta trở nên năng động, sáng
tạo, tự tin hơn; ý thức pháp luật được nâng cao hơn; tinh thần dân chủ công
bằng xã hội được củng cố; cách nhìn nhận mang tính thực tiễn được đề cao,
giảm bớt dần ảo tưởng về tính ưu việt đặc thù của dân tộc mình so với thế
giới...
Tuy nhiên, khi mở cửa, thách thức từ những yếu tố tiêu cực của quá
trình hội nhập đối với việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là rất lớn. Kinh tế
thị trường với chủ nghĩa thực dụng sẽ khiến lý tưởng cao đẹp chúng ta
theo đuổi bấy lâu dễ bị phai nhạt ngay trong cả một số đảng viên. Lối
sống, nếp sống nặng về vật chất, đồng tiền, tâm lý hưởng thụ tiêu dùng có
cơ hội tán phát lan truyền như nấm sau mưa.
Tình nghĩa trong gia đình, làng xóm, tập thể cơ quan có phần bị nhạt
nhòa. Ngày càng bén rễ là tâm lý "khôn sống, mống chết", "mạnh được, yếu
thua", "cá lớn nuốt cá bé". Ở một bộ phận không nhỏ dân cư, nhất là trong lớp
trẻ, là xu hướng muốn hưởng thụ ăn chơi vượt quá sự đóng góp lao động của
bản thân mình. Ðã trở thành hiện tượng phổ biến là tâm lý phá phách, chơi
bời trác táng ở con em các gia đình giàu sổi bất chính (do buôn gian bán lận,
do bố mẹ có chức có quyền tham nhũng...): nạn đua xe trái phép, lắc thâu
đêm ở các vũ trường, tệ nghiện ngập ma túy, cờ bạc, trai gái... không còn là
chuyện cá biệt. Tâm lý sùng ngoại, coi rẻ các giá trị truyền thống có xu hướng

trường hợp là băng đĩa lậu vi phạm bản quyền). Số lượng những sản phẩm
nghe nhìn của chúng ta xuất ra nước ngoài rất ít ỏi. Có thể nói chúng ta đang
nhập siêu rất lớn trên lĩnh vực này.
Hiện nay các hãng phim, các hệ thống phát hành phim (nhập phim và
các rạp chiếu bóng hiện đại) do nước ngoài đầu tư và vận hành đang dần dần
chiếm được ưu thế kinh doanh trên lĩnh vực nghe nhìn, trong khi các hãng
phim nhà nước, các rạp chiếu bóng quốc doanh đang vật lộn với không ít khó
khăn.
Rõ ràng là trên lĩnh vực nghe nhìn chúng ta đang phải đối diện với
những thách thức to lớn nảy sinh từ quá trình hội nhập và giao lưu văn hóa
quốc tế. Nếu không vượt qua được những thách thức này, thì không những
chúng ta sẽ phải chịu thua thiệt về kinh tế, mà còn phải đối diện với
những hệ lụy khôn lường về văn hóa dưới góc độ xây dựng con người,
giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc tốt đẹp.
Ngoài ra, còn những thách thức trên các lĩnh vực cụ thể khác, như vấn
đề nâng cao năng lực của hệ thống thông tin đại chúng, xuất bản - báo
chí trước tình hình mới; vấn đề sở hữu trí tuệ, chống xâm phạm bản
quyền (một thực tế nan giải rất phổ biến đối với các nước đang phát triển);
vấn đề dân chủ nhân quyền bị xuyên tạc, bóp méo có thể làm xói mòn các giá
trị văn hóa truyền thống; vấn đề tự do tôn giáo, tín ngưỡng bị lợi dụng làm
phương hại đến khối đại đoàn kết toàn dân tộc..., những vấn đề mà khuôn
khổ bài viết không có điều kiện bàn sâu.
Nghị quyết T.Ư 5 (khóa VIII) ban hành tháng 7-1998, có thể coi là một
cương lĩnh chiến lược có tính định hướng lâu dài cho sự nghiệp văn hóa
nước ta. Nghị quyết đã khẳng định, văn hóa là "nguồn lực nội sinh quan trọng
nhất của phát triển", rằng "văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự
phát triển kinh tế - xã hội".
Dưới góc nhìn này, chủ trương lớn nhất, bao quát nhất để đối phó với
những thách thức của hội nhập trên lĩnh vực này chính là tập trung mọi
nguồn lực dưới sự lãnh đạo của Ðảng để "Xây dựng và phát triển nền văn