Tiểu luận triết học - Phân tích mối
quan hệ giữa vật chất và ý thức vận
dụng vào việc xây dựng xã hội chủ
nghĩa ở nước ta
MỤC LỤC
Lời mở đầu...................................................................................................1

1
Nội dung.......................................................................................................2
I. Lý luận chung về mối quan hệ vật chất và ý thức......................................2
1. Vật chất quyết định sự ra đời của ý thức...................................................2
2. Ý thức tác động trở lại vật chất.................................................................3
II. Vận dụng mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức đối với con
đường đi lên xã hội chủ nghĩa của nước ta....................................................5
1. Để xây dựng xã hội chủ nghĩa phải nhận thấy nguyên lý vật chất định ý
thức là phải xuất phát từ thực tế khách quan và hành động theo nó.............5
2. Để xây dựng XHCN cũng cần phải hiểu sâu sắc vai trò của ý thức tác
động trở lại vật chất.......................................................................................8
Kết luận......................................................................................................11
Tài liệu tham khảo.....................................................................................12
LỜI MỞ ĐẦU
Thế giới xung quanh ta có vô vàn sự vật và hiện tượng phong
phú và đa dạng. Nhưng dù phong phú và đa dạng đến đâu thì cũng quy
về hai lĩnh vực: vật chất và ý thức. Có rất nhiều quan điểm triết học
xoay quanh vấn đế về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, nhưng chỉ
có quan điểm triết học Mác - Lênin là đúng và đầy đủ đó là: vật chất
là cái có trước, ý thức là cái có sau. Vật chất quyết định sự ra đời của
ý thức, đồng thời ý thức tác động trở lại vật chất.
Trước năm 1986, đất nước ta đã gặp rất nhiều khó khăn bởi một
nền kinh tế trì trệ, một hệ thống quản lý yếu kém cũng là do một phần
không nhận thức đúng và đầy đủ về mối quan hệ giữa vận chất và ý

được. Cũng như câu chuyện cậu bé sống trong rừng cùng bầy sói
không được tiếp xúc với xã hội loài người thì hành động của cậu ta
sau khi trở về xã hội cũng chỉ giống như những con sói. Tức là hoàn
toàn không có ý thức.
Thứ hai, là phải có lao động và ngôn ngữ đây chính là nguồn
gốc xã hội của ý thức. Nhờ có lao động mà các giác quan của con
người phát triển phản ánh tinh tế hơn đối với hiện thực... ngôn ngữ là
cần nối để trao đổi kinh nghiệm tình cảm, hay là phương tiện thể hiện
4
ý thức. Ở đây ta cũng nhận thấy rằng nguồn gốc của xã hội có ý nghĩa
quyết định hơn cho sự ra đời của ý thức.
Vật chất là tiền đề cho sự tồn tại và phát triển của ý thức nên khi
vật chất thay đổi thì ý thức cũng phải thay đổi theo.
VD1: Hoạt động của ý thức diễn ra bình thường trên cơ sở hoạt
động sinh lý thần kinh của bộ não người. Nhưng khi bộ não người bị
tổn thương thì hoạt động của ý thức cũng bị rối loạn.
VD2. Ở Việt Nam, nhận thức của các học sinh cấp 1, 2, 3 về
công nghệ thông tin là rất yếu kém sở dĩ như vậy là do về máy móc
cũng như đội ngũ giáo viên giảng dậy còn thiếu. Nhưng nếu vấn đề về
cơ sở vật chất được đáp ứng thì trình độ công nghệ thông tin của các
em cấp 1, 2, 3 sẽ tốt hơn rất nhiều.
VD2. Đã khẳng định điều kiện vật chất như thế nào thì ý thức
chỉ là như thế đó.
2. Ý thức tác động trở lại vật chất.
Trước hết ta đưa ra định nghĩa của ý thức: ý thức là sự phản ánh
sáng tạo thế giới khách quan vào trong bộ não con người thông qua lao
động mà ngôn ngữ. Nó là toàn bộ hoạt động tinh thần của con người
như: Tình cảm yêu thương, tâm trạng, cảm súc, ý trí, tập quán, truyền
thống, thói quen quan điểm, tư tưởng, lý luận, đường lối, chính sách,
mục đích, kế hoạch, biện pháp, phương hướng.