Chѭѫng 3
Cӝng ÿӗng, thӏ trѭӡng
và thông tin ÿҥi chúng
Sumatra, mӝt trong nhӳng hòn ÿҧo lӟn thuӝc quҫn ÿҧo Inÿônêxia, là xӭ sӣ
hoa lӟn nhҩt thӃ giӟi có hӗ núi lӱa lӟn nhҩt Châu Á. Tҥi ÿây, nhӳng bҧn làng
ÿһc trѭng cӫa dân bҧn ÿӏa nҵm rҧi rác trên vùng cao nguyên núi lӱa và các khu
rӯng ӣ vùng ÿҩt thҩp. Vӟi dân cѭ thѭa thӟt và giàu có vӅ tài nguyên, Sumatra
nҵm trên mӝt dҧi ÿҩt hҽp chҥy tӯ Malaixia, Xingapo sang ÿҧo Java thuӝc quҫn
ÿҧo Inÿônêxia. Do các nѭӟc láng giӅng ÿã cùng nhau tҥo nên huyӅn thoҥi Ĉông
Á vào nhӳng năm 1970, ngѭӡi dân Sumatra ÿã kiên quyӃt tìm cho mình mӝt con
ÿѭӡng phát triӇn. Hӑÿã giӳ vӳng lұp trѭӡng cӫa mình trong nhiӅu cuӝc tranh
chҩp ÿҩt ÿai, khai thác tài nguyên và sӵ xuӕng cҩp cӫa môi trѭӡng. Mӝt sӕ các
cuӝc tranh chҩp ÿã kӃt thúc mӝt cách bi thѭѫng, ÿӇ lҥi ÿҵng sau sӵ tàn phá vӅ xã
hӝi và môi trѭӡng. Song cNJng có mӝt sӕ các cuӝc tranh chҩp có kӃt cөc may
mҳn, giúp xác ÿӏnh ÿѭӧc nhӳng vai trò mӟi tích cӵc cӫa chính phӫ, giӟi kinh
doanh, và các cӝng ÿӗng ÿӏa phѭѫng.
Bài hӑc thành công cӫa nhà máy giҩy và bӝt giҩy PT Indah Kiat (IKPP) ÿã
giúp thҩu hiӇu ÿѭӧc nhӳng vai trò mӟi ÿó
1
. Là mӝt cѫ sӣ sҧn xuҩt bӝt giҩy lӟn
nhҩt ӣ Inÿônêxia, IKPP cNJng ÿӗng thӡi là cѫ sӣ sҧn xuҩt sҥch nhҩt. Các phân
xѭӣng nghiӅn bӝt giҩy ӣ Tangerang, Tây Java, ÿã nhұn ÿѭӧc mӝt sӕ giҧi thѭӣng
môi trѭӡng quӕc gia và quӕc tӃ, và cѫ sӣ nghiӅn bӝt giҩy Sumatra ӣ Perawang là
ÿѫn vӏ tuân thӫÿҫy ÿӫ các quy chӃ nhà nѭӟc vӅ quҧn lý ô nhiӉm.
Tuy nhiên IKPP không phҧi lúc nào cNJng là mӝt mүu mӵc vӅ môi trѭӡng.
Năm 1984, cѫ sӣ Sumatra nhұp khҭu mӝt nhà máy cNJ, lҥc hұu cӫa Ĉài Loan và
bҳt ÿҫu hoҥt ÿӝng. Dây chuyӅn này sӱ dөng clo nguyên tӕ và thҧi ra sông Siak
sau khi ÿã xӱ lý ӣ mӭc tӕi thiӇu. Nhà máy ÿã bҳt ÿҫu tiӃn hành làm sҥch lҫn thӭ
nhҩt vào ÿҫu thұp niên 90 khi nhӳng ngѭӡi dân ÿӏa phѭѫng phҧn ӭng gay gҳt.
Cùng vӟi các tә chӭc phi chính phӫӣÿӏa phѭѫng và trong cҧ nѭӟc, dân làng
phát ÿѫn kiӋn ÿòi bӗi thѭӡng cho nhӳng thiӋt hҥi nghiêm trӑng vӅ sӭc khoҿ gây

và ÿӅn bù thiӋt hҥi. Tӯ bӓ vai trò truyӅn thӕng cӫa mình, BAPEDAL ÿã hoҥt
ÿӝng vӟi tѭ cách nhѭ mӝt nhà hoà giҧi chӭ không phҧi nhѭ mӝt cѫ quan quyӅn
lӵc vӅ các tiêu chuҭn môi trѭӡng. Sau ÿó sӭc ép tӯ phía các thӏ trѭӡng tài chính
quӕc tӃÿã ÿҭy các hoҥt ÿӝng môi trѭӡng cӫa IKPP lên mӝt mӭc cao hѫn.
Theo chúng tôi, áp lӵc cӫa ÿӏa phѭѫng và quӕc tӃÿã buӝc PT Indah Kiat
phҧi tăng các khoҧn phҥt ѭӟc tính biên (MEP), mһc dù các qui chӃ quҧn lý cӫa
chính phӫ còn yӃu kém. Vì là mӝt chi nhánh lӟn cӫa mӝt hãng có nhiӅu nhà máy
hiӋn ÿҥi, nhà máy Perawang ÿã chi tѭѫng ÿӕi ít cho các chi phí biên giҧm ô
nhiӉm (MAC). ĈӇ ÿӕi phó vӟi viӋc tăng MEP và giҧm MAC, nhӳng ngѭӡi quҧn
lý PT Indah Kiat ÿã chӑn phѭѫng án giҧm nhanh mӭc ÿӝ ô nhiӉm.
Trong chѭѫng này chúng tôi sӁ chӭng minh rҵng các lӵc lѭӧng gây ҧnh
hѭӣng ÿӃn PT Indah Kiat, bao gӗm các cӝng ÿӗng ÿӏa phѭѫng, các yӃu tӕ thӏ
trѭӡng, các cѫ quan quҧn lý, ÿã khuҩy ÿӝng kinh nghiӋm cӫa các sáng kiӃn mӟi
nhҩt trên thӃ giӟi vӅ chính sách môi trѭӡng ӣ nhӳng nѭӟc mà tҥi ÿó các quy chӃ
quҧn lý truyӅn thӕng ÿã thҩt bҥi. Các chѭѫng trình sáng tҥo này ÿã khai thác sӭc
mҥnh cӫa thông tin ÿҥi chúng, tҥo ÿiӅu kiӋn cho các cӝng ÿӗng và thӏ trѭӡng tác
ÿӝng mҥnh nhҩt ÿӃn các cѫ sӣ gây ô nhiӉm. KӃt quҧ cho thҩy nhӳng nӛ lӵc tiên
phong này có thӇ tác ÿӝng ÿáng kӇÿӃn tình trҥng ô nhiӉm công nghiӋp ӣ các
nѭӟc ÿang phát triӇn.
3.1 Cӝng ÿӗng có vai trò nhѭ nhӳng nhà quҧn lý môi trѭӡng không
chính thӭc
Rҩt nhiӅu bҵng chӭng cӫa Châu Á, Mӻ La Tinh, Bҳc Mӻÿã cho thҩy các
cӝng ÿӗng xung quanh có thӇ gây ҧnh hѭӣng mҥnh mӁ tӟi hoҥt ÿӝng môi trѭӡng
cӫa các nhà máy
2
. Ӣ nhӳng nѫi có các các nhà quҧn lý môi trѭӡng chính thӭc,
các cӝng ÿӗng sӱ dөng quá trình chính trӏÿӇ gây ҧnh hѭӣng tӟi tính nghiêm
ngһt cӫa công tác cѭӥng chӃ. Ӣ nhӳng nѫi không có các nhà quҧn lý môi trѭӡng
hoһc hoҥt ÿӝng không hiӋu quҧ, các tә chӭc phi chính phӫ, các nhóm cӝng ÿӗng
- bao gӗm các tә chӭc tôn giáo, xã hӝi, các phong trào quҫn chúng, các nhà hoҥt

mӝt xѭӣng thuӝc da gây ô nhiӉm, buӝc các nhà quҧn lý phҧi di chuyӇn nó ra
vùng ngoҥi ô thành phӕ
4
.
3.2 Sӭc mҥnh cӫa thӏ trѭӡng
Các mӕi quan tâm môi trѭӡng cӫa các thành phҫn thӏ trѭӡng ÿã khuyӃn
khích mҥnh mӁ hѫn viӋc thӵc hiӋn kiӇm soát ô nhiӉm (Hình 3.3). Ta ÿã biӃt vӅ
nhӳng ngѭӡi tiêu dùng xanh, song các nhà ÿҫu tѭ cNJng là nhӳng nhân vұt quan
trӑng. Mӭc ÿӝ ô nhiӉm cao có thӇ cNJng là dҩu hiӋu ÿӇ các nhà ÿҫu tѭ biӃt rҵng
quá trình sҧn xuҩt cӫa hӑ không có hiӋu quҧ. Các nhà ÿҫu tѭ còn ÿánh giá ÿѭӧc
nhӳng thiӋt hҥi vӅ tài chính có thӇ có do bӏ phҥt và giҧi quyӃt các vҩn ÿӅ vӅ trách
nhiӋm pháp lý. ViӋc cân nhҳc kӻ lѭӥng này lҥi trӣ nên quan trӑng hѫn trong
Hình 3.2 Các cӝng ÿӗng và các cѫ sӣ gây ô nhiӉm
CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ THÔNG TIN ĈҤI CHÚNG
60
ÿiӅu kiӋn có các thӏ trѭӡng chӭng khoán mӟi và các công cө tài chính quӕc tӃ:
thӏ trѭӡng vӕn có thӇÿӏnh giá lҥi công ty nӃu có nhӳng thông tin xҩu vӅ hoҥt
ÿӝng môi trѭӡng cӫa công ty ÿó. Mһt khác, nhӳng thông tin tӕt vӅ hoҥt ÿӝng
môi trѭӡng hay vӅÿҫu tѭ cho các công nghӋ sҥch hѫn có thӇ nâng cao lӧi nhuұn
ѭӟc tính cӫa công ty và do ÿó tăng giá trӏ cә phiӃu cӫa nó.
Mӝt sӕ nghiên cӭu ÿã khҷng ÿӏnh rҵng thӏ trѭӡng chӭng khoán cӫa Mӻ và
Canaÿa có phҧn ӭng mҥnh mӁ vӟi nhӳng thông tin vӅ môi trѭӡng. Bҧng 3.1 tәng
kӃt các minh chӭng trong nhӳng nghiên cӭu mӟi ÿây cho thҩy giá cә phiӃu tăng
nӃu có thông tin tӕt và giҧm nӃu có thông tin xҩu trong khoҧng 1-2%. LiӋu
nhӳng biӃn ÿӝng vӅ giá cә phiӃu có là ÿӝng lӵc thúc ÿҭy các cѫ sӣ gây ô nhiӉm
tiӃn hành làm sҥch không? Mӝt nghiên cӭu gҫn ÿây cӫa Konar và Cohen (1997)
vӅ các cѫ sӣ gây ô nhiӉm chҩt ÿӝc hҥi cho rҵng câu trҧ lӡi là “có”: các công ty
chӏu nhӳng tác ÿӝng xҩu nhҩt lên giá cә phiӃu ÿã giҧm phát thҧi nhiӅu nhҩt.
ĈӇ xác ÿӏnh xem liӋu nhӳng áp lӵc này có tác ÿӝng ÿӃn các công ty ӣ các
nѭӟc ÿang phát triӇn hay không, các nhà nghiên cӭu cӫa Ngân hàng ThӃ giӟi

ISO này bao gӗm các ÿӏnh mӭc cө thӇ vӅ hoҥt ÿӝng quҧn lý môi trѭӡng. Hàng
trăm công ty ӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn ÿã có nhӳng thay ÿәi cҫn thiӃt ÿӇ ÿҥt
tiêu chuҭn nhұn chӭng chӍ ISO 14001. Ӣ Mêhicô, mӝt nghiên cӭu gҫn ÿây cho
thҩy ngay cҧ các xí nghiӋp nhӓ cNJng ÿang cӕ gҳng ÿӇ ÿѭӧc cҩp chӭng chӍ ISO
14001 nӃu hӑ muӕn ký kӃt hӧp ÿӗng phө vӟi các xí nghiӋp lӟn có chӭng chӍ
ISO (Chѭѫng 4).
Khi tính ÿӃn vai trò cӫa cӝng ÿӗng và thӏ trѭӡng, chúng ta có mӝt mô hình
tӕt hѫn nhiӅu ÿӇ giҧi thích vӅ nhӳng sӵ khác biӋt trong hành vi cӫa các cѫ sӣ
gây ô nhiӉm. Thұm chí ӣ nhӳng nѫi quҧn lý môi trѭӡng chính thӭc còn yӃu kém
hoһc chѭa có, nhӳng sӭc ép thông qua các kênh mӟi có thӇ làm các khoҧn phҥt
ѭӟc tính do gây ô nhiӉm cӫa nhà máy tăng ÿáng kӇ. Các cѫ sӣ gây ô nhiӉm sӁ
Bҧng 3.1 Tin tӭc vӅ môi trѭӡng và giá cә phiӃu ӣ Canaÿa và Mӻ
Hình 3.4 Tin tӭc vӅ môi trѭӡng và Giá cә phiӃu ӣ Philippin và Mêhicô
Ngu͛n: Dasgupta, Laplante và Mamingi (1997)
CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ THÔNG TIN ĈҤI CHÚNG
62
phҧn ӭng bҵng cách giҧm
phát thҧi do viӋc các thanh
tra viên cӫa chính phӫ
cѭӥng chӃ thӵc hiӋn các
tiêu chuҭn.
Thӵc tӃ này ÿѭӧc mô
tҧÿҫy ÿӫ trên tam giác
quҧn lý ӣ hình 3.5. Các
nhà quҧn lý môi trѭӡng
vүn giӳ vai trò quan trӑng
trong công tác kiӇm soát ô
nhiӉm, song vai trò cӫa hӑ
không còn bì bó buӝc
trong viӋc thiӃt lұp và

triӋt ÿӇ các tiêu chuҭn
quӕc gia ÿѭӧc xӃp ӣ
hҥng “màu xanh da trӡi”
và các nhà máy có các
qui trình kiӇm soát phát
thҧi, qui trình sҧn xuҩt và
quҧn lý chҩt thҧi vѭӧt
ÿáng kӇ các tiêu chuҭn
quӕc gia, sӁ nhұn ÿѭӧc
mӭc xӃp hҥng “màu xanh
lá cây”. Nhӳng cѫ sӣ
thӵc hiӋn ÿѭӧc các tiêu
chuҭn quӕc tӃ sӁÿѭӧc
xӃp hҥng “vàng”.
Trong giai ÿoҥn thӱ
nghiӋm chѭѫng trình
PROPER, ÿѭӧc bҳt ÿҫu
vào ÿҫu năm 1995, BAPEDAL ÿã ÿánh giá mӭc ÿӝ ô nhiӉm ӣ 187 nhà máy (cѫ
quan này ÿã quyӃt ÿӏnh tұp trung vào ô nhiӉm nѭӟc trѭӟc tiên là vì hӑÿã có sӕ
liӋu và kinh nghiӋm trong lƭnh vӵc này). Nhóm các nhà máy ÿѭӧc ÿѭa vào
chѭѫng trình thӱ nghiӋm bao gӗm các cѫ sӣ gây ô nhiӉm cӥ vӯa và lӟn, nҵm ӣ
mӝt sӕ các lѭu vӵc sông trên ÿҧo Sumatra, Java và Kalimantan. Nhӳng ÿánh giá
ban ÿҫu cho thҩy có 2/3 các nhà máy không tuân
thӫ các quy chӃ quҧn lý môi trѭӡng cӫa Inÿônêxia
(Hình 3.7). Theo tiêu chuҭn phѭѫng Tây thì kӃt quҧ
nói trên thұt ÿáng buӗn. song vүn có 1/3 các nhà
máy ÿѭӧc ÿánh giá là có tuân thӫ mһc dù
BAPEDAL không có khҧ năng cѭӥng chӃ thӵc thi
các qui chӃ quҧn lý. Thành công cӫa PT Indah Kiat
ÿã cho thҩy nguyên nhân: 2/3 cӫa tam giác quҧn lý

báo riêng cho các nhà
máy khác vӅ xӃp hҥng cӫa hӑ, và cho các nhà máy không tuân thӫ mӝt thӡi hҥn
sáu tháng ÿӇ làm sҥch trѭӟc khi phә biӃn toàn bӝ thông tin cho cӝng ÿӗng.
Ĉã xҧy ra viӋc tranh giành thӭ hҥng khi các nhà máy có các mӭc xӃp hҥng
màu ÿӓ và màu ÿen xem xét các phѭѫng án cӫa mình, và ÿӃn tháng 12/1995 ÿã
có nhӳng thay ÿәi rõ nét (Bҧng 3.2, Hình 3.8). Rõ ràng nhҩt là sӵ thay ÿәi cӫa
nhóm màu ÿen, ÿã rút xuӕng còn 50%. Mһt khác, các nhà máy màu ÿӓ cҧm thҩy
ít bӏ áp lӵc hѫn - chӍ cҧi thiӋn ÿѭӧc 6% trong thӡi kǤ trѭӟc khi phә biӃn thông
tin. Có mӝt nhà máy xanh bӏ thay ÿәi mӭc xӃp hҥng, song không phҧi chuyӇn
sang vàng: sau khi ÿѭӧc công bӕ vào tháng 6, các cӝng ÿӗng lân cұn ÿã cho
BAPEDAL biӃt rҵng nhà máy này trên thӵc tӃÿã gây ô nhiӉm nһng dѭӟi vӓ bӑc
kín ÿáo, và nó bӏ giҧm cҩp xuӕng màu ÿen. Tuy nhiên có 4 trong 6 nhà máy màu
ÿen ÿã cҧi thiӋn ÿѭӧc thành tích cӫa mình. ĈӃn tháng 12, còn lҥi 3 nhà máy -
mӝt nhà máy mӟi cӝng thêm hai nhà máy chұm tiӃn ӣ trên - là thuӝc nhóm màu
ÿen. KӃt quҧ thӵc sӵ cӫa nhӳng biӃn ÿәi này là sӕ nhà máy màu xanh da trӡi -
hay nhóm các nhà máy tuân thӫÿã tăng lên
18%. Nhѭ vұy, ngay cҧ trѭӟc khi thông tin
ÿѭӧc phә biӃn, PROPER ÿã có nhӳng
thành công ÿáng kӇ.
Tháng 12/1995, BAPEDAL ÿã thӵc
hiӋn cam kӃt cӫa mình vӅ công khai hoá
hoàn toàn: phә biӃn các mӭc xӃp hҥng theo
nhóm công nghiӋp trong vòng vài tháng ÿӇ
thu hút sӵ chú ý cӫa các phѭѫng tiӋn truyӅn
thông. ĈӃn tháng 12/1996, nghƭa là mӝt
năm sau, ÿã có nhӳng cҧi thiӋn rõ rӋt (Bҧng
3.3, Hình 3.9). Sӕ các nhà máy tuân thӫ,
lúc ÿҫu chӍ chiӃm 1/3 tәng sӕ các nhà máy
ÿѭa vào thӱ nghiӋm, nay ÿã lên ÿӃn hѫn
mӝt nӱa. Trong khi nhóm màu xanh lá cây

cho 2000 nhà máy. BAPEDEL cNJng vүn tiӃp tөc theo ÿuәi phѭѫng pháp cӫa
riêng mình theo chiӃn lѭӧc phân nhóm mөc tiêu ABC cӫa Brazil, vì vұy tӹ lӋ vӅ
tәng ô nhiӉm nѭӟc trong khuôn khә PROPER sӁ lӟn hѫn rҩt nhiӅu so vӟi tӹ lӋ
cӫa 20.000 nhà máy ÿѭӧc xӃp hҥng cӫa Inÿônêxia (Hình 3.11). NӃu trong hai
năm tӟi, PROPER mӣ rӝng cho thêm 2000 nhà máy nӳa, thì nó sӁ bao trùm gҫn
10% các nhà máy công nghiӋp vӯa và lӟn cӫa Inÿônêxia, song chiӃm gҫn 90%
tәng ô nhiӉm nѭӟc. Khi mӣ rӝng diӋn bao trùm nhà máy, BAPEDAL dӵ kiӃn sӁ
xӃp hҥng các nhà máy theo cҧ các chҩt gây ô nhiӉm không khí và chҩt thҧi ÿӝc
hҥi.
3.4 Ĉánh giá PROPER
NӃu so vӟi tình hình quҧn lý trѭӟc ÿây ӣ Inÿônêxia, kӃt quҧÿáng chú ý này
cho thҩy viӋc xӃp hҥng và phә biӃn thông tin cho cӝng ÿӗng có thӇ là nhӳng
công cө mҥnh ÿӇ cҧi thiӋn các ÿiӅu kiӋn môi trѭӡng ӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn.
Có nhiӅu yӃu tӕ góp phҫn mang lҥi sӵ thành công cӫa chѭѫng trình PROPER.
CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ THÔNG TIN ĈҤI CHÚNG
66
Hình 3.9 KӃt quҧ phә biӃn thông tin
Ngu͛n: BAPEDAL
Phә biӃn thông tin cho cӝng ÿӗng và kiӇm soát ô nhiӉm
Có ÿѭӧc hӋ thӕng xӃp hҥng PROPER,
ngѭӡi dân ӣ thӃ mҥnh hѫn nhiӅu khi ÿàm
phán các thoҧ thuұn kiӇm soát ô nhiӉm vӟi
các nhà máy xung quanh. ĈiӅu này ÿһc
biӋt ÿúng bӣi vì sӵ thiӃu hөt thông tin có
thӇ làm cho nhұn thӭc cӫa cӝng ÿӗng bӏ sai
lӋch. Thí dө, ngѭӡi dân có thӇ thѭӡng
xuyên thҩy hoһc ngӱi thҩy ÿѭӧc ô nhiӉm
nѭӟc do chҩt hӳu cѫ và ô nhiӉm không khí
do ôxit lѭu huǤnh, song viӋc phát thҧi kim
loҥi hay chҩt ÿӝc có khҧ năng tích luӻ

Ngu͛n: BAPEDAL
XANH HOÁ CÔNG NGHIӊP: VAI TRÒ MӞI CӪA CÁC CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ CHÍNH PHӪ
67
buӝc các cѫ sӣ
gây ô nhiӉm phҧi
làm sҥch môi
trѭӡng.
Bҧn thân
BAPEDAL cNJng
có lӧi trong viӋc
phә biӃn thông
tin cho cӝng
ÿӗng. Các tiêu
chuҭn môi trѭӡng
càng ÿѭӧc tuân
thӫ rӝng rãi thì
uy tín cӫa
BAPEDAL ÿӕi
vӟi ngành công nghiӋp, các tә chӭc phi chính phӫ, cӝng ÿӗng càng tăng và năng
lӵc thӵc hiӋn chӭc năng cӫa cѫ quan cNJng ÿѭӧc nâng lên. Tҩt cҧ các nhà quҧn lý
môi trѭӡng cҫn phҧi có nhӳng sӕ liӋu tin cұy vӅ tình trҥng ô nhiӉm cӫa các công
ty, tuy nhiên các công ty không tuân thӫ quy chӃ quҧn lý luôn có chӫ ý tӯ chӕi
không cung cҩp nhӳng thông tin này. Trong khuôn khә chѭѫng trình PROPER,
các công ty “sҥch” ÿӅu muӕn khҷng ÿӏnh mình. Trong khi ÿó BAPEDAL tұp
hӧp các cѫ sӣ gây ô nhiӉm nghiêm trӑng lҥi và ÿһt hӑ dѭӟi sӵ soi xét cӫa cӝng
ÿӗng. ViӋc khen thѭӣng các cѫ sӣ có thành tích tӕt còn làm cho các nhà quҧn lý
môi trѭӡng thoát khӓi nhӳng buӝc tӝi là hӑ chӕng lҥi kinh doanh.
Chѭѫng trình PROPER cҫn có sӵ tham gia cӫa BAPEDAL vì PROPER
không có nguӗn lӵc cNJng nhѭ không có sӵ hӛ trӧ pháp lý ÿӇ thӵc thi hӋ thӕng
dӵa trên tiêu chuҭn theo truyӅn thӕng. Các nhà quҧn lý BAPEDAL còn cho rҵng

tiêu chuҭn môi trѭӡng quӕc gia. Ngѭӧc lҥi,
các chѭѫng trình phә biӃn thông tin kiӇu
TRI lҥi ÿѭa ra nhӳng thông tin “thô” vӅ các
phát thҧi ÿӝc mà không hӅ kèm theo giҧi
thích hoһc ÿánh giá rӫi ro nào.
Vҩn ÿӅ ӣ chӛ có mӝt sӕ hoá chҩt do
TRI thӕng kê khá nguy hiӇm ngay cҧ vӟi
liӅu lѭӧng thҩp, trong khi ÿó có các hoá
chҩt khác chӍÿӝc hҥi sau khi tiӃp chѭѫng
trình phә biӃn thông tin thô ÿó ÿôi khi lҥi
cҧnh báo công chúng mӝt cách không cҫn
thiӃt và gây áp lӵc buӝc các ngành công
nghiӋp phҧi thӵc hiӋn các chѭѫng trình
giҧm ô nhiӉm vӟi chi phí cao nhѭng ít ÿem
lҥi lӧi ích vӅ mһt xã hӝi. Các nhà nghiên
cӭu hàn lâm và các tә chӭc phi chính phӫ
ÿã sӱ dөng các phѭѫng tiӋn truyӅn thông
nhѭ Internet ÿӇ thông tin cho cӝng ÿӗng vӅ
nhӳng rӫi ro tѭѫng ÿӕi cӫa các hoá chҩt
khác nhau, và giúp các cӝng ÿӗng nhұn
dҥng các chҩt gây ô nhiӉm chính và ÿánh
giá các vҩn ÿӅ ô nhiӉm chung cӫa chúng.
(Quӻ bҧo vӋ môi trѭӡng ÿã duy trì mӝt
website hoà chӍnh nhҩt theo ÿӏa chӍ
http://www.scorecard.org)
Sӭc ép cӫa cӝng ÿӗng chӍ là mӝt trong
các kênh mà thông qua ÿó TRI khai thác
nhӳng ҧnh hѭӣng cӫa mình. Giӟi tài chính
cNJng ÿã có phҧn ӭng mҥnh mӁ vӅ vҩn ÿӅ
này. Nghiên cӭu cӫa Hamilton (1995) và

1988-1994
Tәng phát thҧi khí 1024 709 630 610 -40
Phát thҧi vào nѭӟc mһt 80 89 92 21 -73
Xâm nhұp vào lòng ÿҩt 285 167 134 139 -51
Phát thҧi vào ÿҩt tҥi chӛ 218 149 125 128 -41
Tәng các phát thҧi 1697 1113 981 899 -44
Khung 3.1 Chѭѫng trình ÿiӅu tra các chҩt thҧi ÿӝc cӫa Mӻ
Chѭѫng trình ÿiӅu tra
các chҩt thҧi ÿӝc cӫa Mӻ
(TRI) hàng năm báo cáo phát
thҧi cӫa hѫn 350 hoá chҩt
ÿӝc gây ô nhiӉm trong suҩt 1
thұp kӹ. KӇ tӯ khi Quӕc hӝi
Mӻ xây dӵng chѭѫng trình
vào năm 1986, TRI ÿã công
bӕ tên, ÿӏa ÿiӇm và các loҥi
XANH HOÁ CÔNG NGHIӊP: VAI TRÒ MӞI CӪA CÁC CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ CHÍNH PHӪ
69
và Chѭѫng trình ÿiӅu tra các chҩt thҧi ÿӝc cӫa Mӻ (Khung 3.l) là nhӳng thí dө
vӅ các chѭѫng trình phә biӃn thông tin theo kiӇu này.
Tuy nhiên, ӣ các nѭӟc ÿang phát triӇn các hӋ thӕng theo kiӇu PROPER có
vҿ nhѭ vào cuӝc nhanh chóng hѫn. Sӭc mҥnh cӫa chúng có thӇ do hai nguyên
nhân chính: phù hӧp cách quҧn lý dӵa trên tiêu chuҭn mà hiӋn còn ÿang nҵm
trong sách vӣӣ mӑi nѫi; và chúng ÿánh giá các hoҥt ÿӝng môi trѭӡng mӝt cách
rõ ràng, ÿѫn giҧn, dӉ dàng thӇ hiӋn trên các phѭѫng tiӋn truyӅn thông và dӉ hiӇu
ÿӕi vӟi ngѭӡi dân.
VӅ nguyên tҳc, tӯng ÿӏa phѭѫng có thӇ xây dӵng các ÿiӇm chuҭn hoҥt ÿӝng
cho riêng mình ÿӇ ÿҧm bҧo ÿѭӧc tính linh hoҥt và hiӋu quҧ tӕi ÿa. Thí dө, mӝt
khu vӵc dân cѭ thѭa thӟt có ít các hӋ sinh thái quan trӑng, có thӇ sӱ dөng các
tiêu chuҭn lӓng lҿo hѫn so vӟi mӝt khu công nghiӋp có mұt ÿӝ dân cѭ cao nҵm ӣ

PROPER ÿӗng nghƭa vӟi tăng sӭc ép liên tөc ÿӕi vӟi kiӇm soát ô nhiӉm. Ӣ
Inÿônêxia, ngѭӡi ta thѭӡng ghép nhӳng khó khăn mà các chѭѫng trình gһp phҧi
vӟi khӫng hoҧng kinh tӃ. Và ÿiӅu này cNJng làm cho BAPEDAL bӏ cҳt giҧm
ÿáng kӇ nguӗn kinh phí. Song ÿiӅu nghӏch lý là, cuӝc khӫng hoҧng dѭӡng nhѭ
lҥi làm tăng thêm sӭc lôi cuӕn mҥnh mӁ cӫa PROPER. Do các nguӗn lӵc giành
cho hoҥt ÿӝng quan trҳc và cѭӥng chӃ nhѭ thѭӡng lӋ bӏ cҳt giҧm, các nhà lãnh
ÿҥo Inÿônêxia ÿã bӏ lôi cuӕn hѫn bӣi ÿòn bҭy vӟi chi phí thҩp cӫa cӝng ÿӗng và
hoҥt ÿӝng cӫa thӏ trѭӡng trong chѭѫng trình PROPER.
Tóm lҥi, các chѭѫng trình kiӇu PROPER có hiӋu quҧ bӣi chúng ÿã chuyӇn
nhӳng kênh chѭa tiӃp cұn ÿѭӧc thành quy chӃ quҧn lý chính thӭc. Tuy nhiên,
mӝt nghiên cӭu mӟi ÿây cho thҩy PROPER có tác ÿӝng không tѭѫng xӭng ÿӕi
vӟi các nhà máy nhӓ có chi phí biên giҧm ô nhiӉm cao (Khung 3.2). Tác ÿӝng
cӫa PROPER cNJng thay ÿәi tuǤ theo hình thӭc sӣ hӳu nhà máy: các công ty ÿa
quӕc gia có tiӃng tăm phҧn ӭng mҥnh nhҩt, sau ÿó là các công ty tѭ nhân trong
nѭӟc, rӗi ÿӃn các xí nghiӋp quӕc doanh. Nhѭ vұy, PROPER làm cho các nhà
máy cҳt giҧm ô nhiӉm, song nó ÿã ÿһt gánh nһng lên các nhà máy nhӓ và các
công ty ÿa quӕc gia. Phҧi thҩy rҵng các công ty ÿa quӕc gia có thӇ chӏu ÿӵng,
song các nhà máy nhӓ thì có thӇ không chӏu ÿѭӧc nhӳng gánh nһng ÿó. Trong
chѭѫng sau, chúng tôi sӁ nêu lên cách thӭc Chính phӫ tұp trung các nӛ lӵc ÿӇ có
thӇ giúp các nhà máy nhӓ khҳc phөc bҩt lӧi này.
Thӵc thi các chѭѫng trình kiӇu PROPER ӣ các nѭӟc khác
Khi tác ÿӝng cӫa PROPER bҳt ÿҫu trӣ nên rõ ràng, các nѭӟc khác vүn còn
dè dһt ÿӇ ý vӟi câu hӓi: vì “ sӵ hә thҽn” là ÿӝng cѫ mҥnh mӁ cӫa chѭѫng trình
phә biӃn thông tin cho cӝng ÿӗng nên phҧi chăng nӅn văn hoá cӫa ngѭӡi
Inÿônêxia ÿã làm cho chѭѫng trình có hiӋu quҧÿһc biӋt? Câu trҧ lӡi là không
bӣi vì các nѭӟc khác ÿã bҳt ÿҫu các chѭѫng trình kiӇu PROPER.
Nӛ lӵc lӟn nhҩt là ӣ Philippin, nѫi Bӝ Môi trѭӡng và Tài nguyên thiên
nhiên cӫa Philippin (DENR) ÿã xây dӵng ÿѭӧc mӝt chѭѫng trình tѭѫng tӵ nhѭ
PROPER, gӑi là Ecowatch (Giám sát sinh thái). Tháng 4/1997, Ecowatch ÿã
công bӕ bҧn báo cáo ÿҫu tiên cӫa mình vӅ 52 nhà máy trong vùng Manila. Tәng

ÿӏnh hѭӟng xuҩt khҭu lҥi theo mӝt cách
khác - chuyӇn sang hѭӟng tiêu cӵc.
Chúng tôi nhìn nhұn vҩn ÿӅ này nhѭ
sau. Quy mô nhà máy: Trѭӟc khi thӵc
hiӋn PROPER, nhiӅu nhà máy lӟn có
chi phí giҧm ô nhiӉm thҩp ÿã thӵc sӵ
giҧm phát thҧi vì hӑ phҧi ÿѭѫng ÿҫu vӟi
các khoҧn phҥt dӵ tính rҩt lӟn do gây ô
nhiӉm tӯ phía cӝng ÿӗng và hoҥt ÿӝng
thӏ trѭӡng. Vì các nhà máy nhӓ hѫn có
chi phí giҧm ô nhiӉm cao hѫn ÿã không
cҳt giҧm ô nhiӉm trong “cѫ chӃ cNJ”, hӑ
ÿã tìm thҩy mình ngay khi chѭѫng trình
PROPER bҳt ÿҫu. Sӭc ép nҧy sinh ÿã
buӝc hӑ phҧi tuân thӫ tѭѫng ÿѭѫng vӟi
các nhà máy lӟn. Hình thӭc sӣ hӳu:
Khi PROPER bҳt ÿҫu, các nhà máy
thuӝc sӣ hӳu nhà nѭӟc ӣ Inÿônêxia tuân
thӫ hѫn mӭc trung bình. Ĉây là mӝt viӋc
không bình thѭӡng theo các tiêu chuҭn
quӕc tӃ, bӣi vì khi nghiên cӭu vӅ các
nѭӟc khác thì thҩy rҵng nhӳng nhà máy
thuӝc nhóm này ÿӅu là các nhà máy gây
ô nhiӉm nһng (Chѭѫng 5). Tuy nhiên,
sau 18 tháng, tình hình tuân thӫ cӫa các
nhà máy sӣ hӳu nhà nѭӟc không khác
biӋt nhiӅu so vӟi các nhà máy sӣ hӳu tѭ
nhân trong nѭӟc. Ĉӕi vӟi các nhà máy
ÿa quӕc gia thì ngѭӧc lҥi. Cùng xuҩt
phát ngang hàng vӟi các cѫ sӣ tѭѫng

CӜNG ĈӖNG, THӎ TRѬӠNG VÀ THÔNG TIN ĈҤI CHÚNG
72
ĈӇ xây dӵng
Ecowatch, Chính phӫ
Philippin ÿã theo ÿuәi
chiӃn lѭӧc giӕng nhѭ
cӫa BAPEDAL. Tәng
thӕng Fidel Ramos ÿã
chúc mӯng các nhà máy
ÿѭӧc xӃp hҥng màu
xanh da trӡi tҥi mӝt buәi
lӉ công khai (không có
nhà máy nào ÿѭӧc xӃp
hҥng màu xanh lá cây
hoһc vàng). Các nhà máy màu ÿen và ÿӓ ÿѭӧc thông báo riêng vӅ mӭc xӃp hҥng
cùng vӟi thӡi hҥn ÿӇ giҧm ô nhiӉm. Tháng 11/1998 viӋc phә biӃn thông tin cho
cӝng ÿӗng ÿã ÿѭӧc thӵc hiӋn vӟi sӵ tham gia cӫa các phѭѫng tiӋn thông tin ÿҥi
chúng. CNJng nhѭ trѭӡng hӧp cӫa Inÿônêxia, chѭѫng trình ÿã làm tăng ÿáng kӇ
sӕ các nhà máy tuân thӫ các qui chӃ quҧn lý quӕc gia. Mһc dù không có nhà máy
nào ÿҥt ÿѭӧc mӭc xanh lá cây hay vàng, nhѭng sӕ các nhà máy ÿҥt mӭc xanh da
trӡi ÿã tăng tӯ 8% vào tháng 4/1997 lên 58% vào tháng 11/1998. Sӕ nhà máy ÿҥt
mӭc ÿӓ ÿã giҧm nhanh, trong khi các nhà máy ÿҥt mӭc ÿen vүn hҫu nhѭ không
ÿәi.
Các nѭӟc
khác cNJng theo sát
bѭӟc ÿi cӫa
Inÿônêxia và
Philippin. Mêhicô
ÿang xây dӵng
mӝt chѭѫng trình

9
.
Trong chính sách vӅ môi trѭӡng, cách nghƭ mӟi vӅ vai trò ҧnh hѭӣng ÿӏa
phѭѫng ÿã phҧn ánh sӵ hiӇu biӃt sâu sҳc cӫa nhà kinh tӃÿѭӧc giҧi Nôben
Ronald Coase', là ngѭӡi ÿã tӓ ý nghi ngӡ hiӋu quҧ cӫa quy chӃ quҧn lý truyӅn
thӕng khi cho rҵng các nҥn nhân cӫa ô nhiӉm, cNJng nhѭ các nhà quҧn lý môi
trѭӡng, có thӇ hành ÿӝng nӃu nhѭ hӑ nhұn thӭc ÿѭӧc rҵng lӧi ích lӟn hѫn chi
phí
10
. Nhѭ Coase nhұn ÿӏnh, nhӳng chi phí này bҳt nguӗn tӯ nhu cҫu phҧi có và
phân tích thông tin, ÿӕi phó vӟi các cѫ sӣ gây ô nhiӉm, và dàn xӃp các cuӝc hoà
giҧi. Không có nhӳng thông tin tӕt thì nhӳng cuӝc hoà giҧi có thӇ không ÿҥt
ÿѭӧc kӃt quҧ tӕi ѭu. Các cѫ sӣ gây ô nhiӉm và các nhà quҧn lý môi trѭӡng
thѭӡng có hiӇu biӃt cө thӇ nhҩt vӅ các loҥi phát thҧi; song các cѫ sӣ gây ô nhiӉm
lҥi không sҹn sàng chia sҿ các thông tin ÿó nӃu nhѭ không có sӭc ép tӯ bên
ngoài, và tính trì trӋ cӫa thói quan liêu và/hoһc nhӳng bҩt cұp trong hӋ thӕng
pháp luұt thѭӡng cҧn trӣ các nhà quҧn lý môi trѭӡng trong hoҥt ÿӝng chia sҿ
thông tin. Hѫn nӳa, ngay cҧ khi dân chúng có thông tin vӅ phát thҧi có thӇ hӑ
cNJng không hiӇu mӝt cách ÿҫy ÿӫ vӅ nhӳng rӫi ro mà hӑ sӁ gһp phҧi. Vì nhӳng
ngѭӡi gây ô nhiӉm cNJng chính là nhӳng ngѭӡi chӫ, nên nhӳng thông tin tӕt vӅ
các chi phí giҧm ô nhiӉm cNJng quan trӑng ÿӕi vӟi hӑ.
Tóm lҥi, ÿӇ các cuӝc thѭѫng lѭӧng tҥi ÿӏa phѭѫng có hiӋu quҧ cҫn có
nhӳng thông tin môi trѭӡng tӕt, và thѭӡng thì các nhà quҧn lý môi trѭӡng là
ngѭӡi cung cҩp nhӳng thông tin này mӝt cách tӕt nhҩt. Hӑ có thӇÿóng mӝt vai
trò mӟi quan trӑng nӃu tұp trung nhiӅu hѫn các nguӗn lӵc cho công tác thu thұp
và phә biӃn thông tin, bao gӗm cҧ viӋc phә biӃn thông tin vӅ các cѫ sӣ gây ô
nhiӉm. Song vai trò mӟi cӫa các nhà quҧn lý môi trѭӡng không có nghƭa là hӑ
phҧi tӯ bӓ vai trò truyӅn thӕng cӫa mình. Cѭӥng chӃ thӵc hiӋn các quy chӃ quҧn
lý mӝt cách hiӋu quҧ tӵ nó vүn là viӋc hӃt sӭc quan trӑng - và bӣi vì các khoҧn
phҥt có thӇ làm cho thӏ trѭӡng vӕn phҧn ӭng vӟi viӋc ÿѭa ra công khai các cѫ sӣ

ÿӅ này trong chѭѫng 4.
Tài liӋu tham khҧo
Afsah, S., B. Laplante, D. Shaman, and D. Wheeler, 1997, “Creating Incentives
to Control Pollution,” World Bank DEC Note, No. 31, July.
Afsah, S., B. Laplante, and D. Wheeler, 1997, “Regulation in the
Information Age: Indonesia's Public Information Program For Environmental
Management,” World Bank, March.
Afsah, S., and J. Vincent, 1997, “Putting Pressure on Polluters: Indonesia's
PROPER Program,” A Case Study for the HIID 1997 Asia Environmental
Economics Policy Seminar (Harvard Institute for Intemational
Development), March.
Agarwal, A., R. Chopra, and K. Sharma, 1982, “The State of India’s
Environment, 1982,” New Delhi, India: Centre for Science and
Environment.