HẤP THU GLUCID Ở RUỘT NON
1. Cấu tạo ruột non phù hợp với chức năng hấp thu glucid
Ruột non là một cơ quan tiêu hóa quan trọng của cơ thể. Ruột non cuộn
thành nhiều vòng trong ổ bụng, và nếu kéo dãn ra nó sẽ có chiều dài khoảng 6m
tính từ dạ dày đến ruột già. Tại điểm nối với dạ dày, ruột non có đường kính
khoảng 4cm. Đến khi nối với ruột già, đường kính của nó giảm xuống còn 2.5cm.
Hình 1. Ruột non ở người
Ruột non được chia ra làm 3 phần. Phần đầu tiên là tá tràng, có chiều dài
khoảng 22cm, gần với dạ dày nhất. Dưỡng trấp từ dạ dày và các dịch tiết từ tụy và
gan được đổ vào tá tràng. Phần giữa là hổng tràng, dài khoảng 2.5m. Sự tiêu hóa và
hấp thụ chất dinh dưỡng xảy ra chủ yếu ở đây. Phần cuối cùng là hồi tràng, nó là
phần dài nhất, khoảng 3.4 m. Hồi tràng kết thúc bởi van hồi manh tràng, là một cơ
vòng để kiểm soát lưu lượng dưỡng trấp đi từ hồi tràng đến ruột già.
Niêm mạc ruột non có nhiều nếp nhô lên là van ruột hay gọi là nếp gấp
Kerckring, các nếp gấp Kerckring này làm tăng bề mặt hấp thu lên khoảng 3 lần.
phủ trên toàn bộ niên mạc ruột non, từ cơ vòng oddi đến van hồi manh tràng là
hàng triệu nhung mao dài khoảng 1mm. Nhung mao được phủ một lớp liên bào
hình trụ gọi là tế bào hấp thu, trên bề mặt mỗi tế bào có 1500-4000 vi nhung mao
(còn gọi bờ bàn chải). Do cấu trúc như vậy nên diện tích của niêm mạc ruột tăng
lên nhiều lần, đạt tới 250 - 300m
2
. Trên mặt và khe giữa các vi nhung mao có các
1
siêu nhung mao đan chéo nhau bằng cách gắn nối giữa các cation hóa trị hai của
mình với anion của sợi bên cạnh tạo nên hệ thống lưới 3 chiều khá bền vững gọi là
glycocalyx, có vai trò lớn trong quá trình tiêu hoá hấp thu ở ruột. Trong mỗi nhung
mao có các mao mạch và mạch bạch huyết. Các phân tử thức ăn đã được tiêu hóa
sẽ được hấp thu qua thành của các nhung mao vào trong các mao mạch và mạch
bạch huyết. Ở đáy các nhung mao có các tuyến tiết ra dịch ruột. Dịch này có chứa
các enzyme tiêu hóa có khả năng chuyển thức ăn thành những dạng cấu tạo đơn
giản hơn mà cơ thể có thể sử dụng được.

đó hấp thu các acid amin và đường đơn tạo ra từ oligopetid và oligosaccarid với tốc
độ nhanh hơn sự hấp thu các đường đơn và acid amin đưa vào ruột dưới dạng tự do.
2.2. Quá trình hấp thu glucid ở ruột non
Glucid được hấp thu dưới dạng monosacarid (đường đơn). Sản phẩm glucid
có 3 loại monosacarid chính, là glucose, galactose và fructose.
Glucose và galactose được hấp thu từ lòng ruột vào tế bào theo cơ chế vận
chuyển tích cực thứ phát (secondary active transport) cùng với ion natri. Đường
đơn và Na
+
được gắn lên vị trí tương ứng của protein mang, lúc đó protein mang sẽ
thay đổi cấu hình không gian, chuyển đồng thời hai chất vào tế bào, rồi lại quay ra
thực hiện vòng vận chuyển mới. Từ trong tế bào glucose và galactose được khếch
tán vào hệ mạch máu. Khi thiếu ion Na, sự hấp thu đường đơn sẽ bị giảm nhiều
thậm chí bị ngừng hoàn toàn.
3
Cơ chế này không bị rối loạn trong bệnh tiêu chảy. Dùng dung dịch orezol, là
dung dịch muối đường để điều trị bệnh tiêu chảy giúp cho sự hấp thu đường và
muối ở ruột được tốt.
Fructose được hấp thu từ lòng ruột vào tế bào và từ tế bào vào mạch máu đều
theo cơ chế khuếch tán có chất mang
Phần lớn các đường đơn được vận chuyển qua màng các vi nhung mao và tế
bào, xong một phần nhỏ các vi nhung mao không kịp hấp thu, vận chuyển ngược về
phía xoang ruột tạo thành ‘dòng ngược chiều”. Cũng có thể giả sử rằng hệ thống
lưới glicocalic có khả năng hấp thu các đường đơn trước khi chúng được gắn nối
với các vật tải trên màng vi nhung mao, tức là trước khi được vận chuyển tích cực
qua màng, quá trình này được xem như hiện tượng khắc phục hành rào khuếch tán.
Ở các vi nhung mao có một giải đen, có đường kính 5 – 8nm, nối với lưới
nhiệt, nhiều khả năng giải đen này là các bó sợi fibrin giữ chức năng co ruỗi trong
thời gian hấp thụ glucoza, các vi nhung mao co ruỗi tích cực tạo điều kiện tối ưu
cho quá trình thủy phân các đường kép có hiệu suất cao ở vùng riềm bàn chải ruột

các ion đa hóa trị mang các điện tích âm và dương, thì có thể là điện tích tổng của
vận tải trong những thời điểm khác nhau được thay đổi tùy thuộc vào PH của dung
dịch đường đưa vào ruột. Điều đó quyết định khả năng và tính bền vững của sự gắn
dính của monosacarit với phân tử vận tải.
Như vậy nếu không có sự dính nối sơ bộ các phân tử đường vào riền bàn
chải thì sự vận chuyển các chất không thực hiện được. Trong sự dính nối của các
phân tử monosacarit với phân tử vận tải thì cấu trúc phân tử của các monosacarit có
ý nghĩa rất quan trọng để thiết lập mối liên kết hydro giữa chúng.
* Tính chọn lọc của hấp thu
Trong các thí nghiệm in vitro và in vivo ở người và động vật người ta đã kết
luận rằng các đường đơn hấp thu nhanh hơn các đường kép. Như vậy các đường
5