Chuyên đề dinh dưỡng hấp thu
Chương II. HẤP THU GLUXIT
1. Cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng hấp thu gluxit.
2. Cơ chế của quá trình hấp thu gluxit ở ruột non.
3. Các nhân tố ảnh hưởng tới hấp thu.
3.1. Ảnh hưởng của nồng độ đường lên tốc độc hấp thu đường.
3.2. Ảnh hưởng của khu hệ vi khuẩn đường ruột và quá trình hấp thu
gluxit.
3.3. Ảnh hưởng của tuổi tác, lao động, chế độ ăn kiêng và các yếu tố của
môi trường.
4. Điều hoà quá trình hấp thu.
4.1. Yếu tố thần kinh
4.1.1. Vai trò của trung ương thần kinh lên điều hoà gluxit
1. 1. Vỏ não
4.1.1.2. Các cấu trúc dưới vỏ não.
4.1.1.3. Cấu trúc lưới
4.1.1.4. Tiểu não
4.1.1.5. Vai trò của tuỷ sống
4.1.2. Vai trò của thần kinh ngoại biên lên hấp thu gluxit
4.2. Yếu tố thể dịch
4.1.2. Vai trò của các tuyến nội tiết trong hấp thu gluxit
4.1.3. Các yếu tố hoá học - nơron lên hấp thu gluxit
5. Các bệnh lý khi rối loạn hấp thu gluxit
Chương II. HẤP THỤ GLUXIT
1. Cấu tạo của ruột non phù hợp với chức năng hấp thu gluxit.
1.1. Cấu trúc đại thể của ruột non.
Là đoạn dài nhất trong ống tiêu hóa. Ở người ruột non dài khoảng 3-6 cm, ở
động vật ăn cỏ thì ruột non dài hơn.
Ruột non là một cơ quan tiêu hóa quan trọng của cơ thể. Ruột non cuộn
thành nhiều vòng trong ổ bụng, và nếu kéo dãn ra nó sẽ có chiều dài khoảng
6m tính từ dạ dày đến ruột già. Tại điểm nối với dạ dày, ruột non có đường

thống siêu nhung mao. Các siêu vi nhung đan vào nhau bằng cách gắn nối
các cation hóa trị hai của mình với cá anion của sợi bên cạnh tạo thành
một hệ thống lưới khá bền vững, đó là hệ thống lưới glicocalic. Hệ thống
lưới này cho các chất đi qua có chọn lọc, căn cứ vào kích thước và điện
tích của từng chất. Ở độ phóng đại lớn của kính hiển vi điện tử còn thấy rõ
các màng vi nhung mao bao gồn 3 lớp: protein – lipit – protein.
Cấu trúc siêu hiển vi của ruột non
Nhờ kính hiểm vi điện tử còn thấy trên bề mặt các vi nhung mao tồn
tại các bướu lồi hay kho chứa với đường kính 6nm chứa các enzim
disacaridaza (sacaraza, maltaza). Các enzim này thủy phân các đường kép
thành đường đơn ở khoảng không gian giữa các vi nhung mao.
Hiện nay cấu trúc chi tiết của màng ruột cũng như màng sinh học nói
chung chưa được khám phá triệt để.
2. Cơ chế quá trình hấp thu
Hấp thu glucid trong ruột non không phải là một quá trình thấm hút
đơn thuần các phân tử đi qua màng tế bào niêm mạc ruột, mà là một quá
trình sinh lý tích cực, dựa trên cơ sở thường xuyên tác động tương hỗ giữa
cấu trúc của tế bào màng ruột với cấu trúc đường đơn được vận chuyển.
2.1. Cơ chế hấp thu glucid ở ruột non
Sự hấp thu glucid trong ruột non chủ yếu thông qua các cơ chế sau:
Vận chuyển thụ động: gồm khuếch tán đơn thuần, khuếch tán có chất
mang và siêu lọc. Loại cơ chế này có vai trò đáng kể.
Khuếch tán trục tiếp Khuếch tán có chất mang
Vận chuyển tích cực: thuộc loại vận chuyển tích cực thứ phát, cần sự
có mặt của ion Na
+
. Loại cơ chế này có vai trò chủ đạo.
Vận chuyển tích cực
Thực bào (phagocytose), ẩm bào (pinocytose): vai trò không đáng kể.
Nhiều chất được hấp thu nhờ sự kết hợp của các cơ chế trên.

Phần lớn các đường đơn được vận chuyển qua màng các vi nhung
mao và tế bào, xong một phần nhỏ các vi nhung mao không kịp hấp thu, vận
chuyển ngược về phía xoang ruột tạo thành ‘dòng ngược chiều”. Cũng có thể
giả sử rằng hệ thống lưới glicocalic có khả năng hấp thu các đường đơn
trước khi chúng được gắn nối với các vật tải trên màng vi nhung mao, tức là
trước khi được vận chuyển tích cực qua màng, quá trình này được xem như
hiện tượng khắc phục hành rào khuếch tán.
Ở các vi nhung mao có một giải đen, có đường kính 5 – 8nm, nối với
lưới nhiệt, nhiều khả năng giải đen này là các bó sợi fibrin giữ chức năng co
ruỗi trong thời gian hấp thụ glucoza, các vi nhung mao co ruỗi tích cực tạo
điều kiện tối ưu cho quá trình thủy phân các đường kép có hiệu suất cao ở
vùng riềm bàn chải ruột và có tác dụng hướng các đường đơn vào dây
chuyền tiêu hóa hấp thu nằm trên màng các vi nhung mao.
* Vai trò vận tải trong quá trình hấp thu
Trên màng của tế bào niêm mạc ruột tồn tại hệ thống vận tải tự do di
động, chuyên trách việc vận chuyển các chất dinh dưỡng, trong đó có các
chất đường.