Tiết 43: Từ đồng âm
I. Mức độ cần đạt
- Nắm được khái niệm từ đồng âm.
- Có ý thức lựa chọn từ đồng âm khi nói và viết.
1. Kiến thức
- Khái niệm từ đồng âm.
- Việc sử dụng từ đồng âm.
2. Kỹ năng
- Nhận biết từ đồng âm trong văn bản; phân biệt từ đồng âm với từ nhiều
nghĩa.
- Đặt câu phân biệt từ đồng âm.
- Nhận biết hiện tượng chơi chữ bằng từ đồng âm.
3. Thái độ
- Giáo dục tính cẩn thận khi dùng từ.
II. Chuẩn bị
- Thầy: bảng phụ, nam châm.
- Trò: soạn bài.
III. Tiến trình lên lớp
1. Ổn định tổ chức (1 phút)
2. Bài cũ (4 phút)
- Đọc bài thơ: Bài ca nhà tranh bị gió thu phá (Đỗ Phủ).
- Nêu nội dung và nghệ thuật của bài thơ.
3. Bài mới: Giới thiệu bài trực tiếp
Hoạt động của thầy – trò: Nội dung
Hoạt động 1 (10 phút)
a. Thử tìm các từ có thể thay thế được
cho từ “Lồng” - ví dụ a.
HS: vọt, phi, nhảy, chạy….
b. Vậy từ “lồng” có nghĩa là gì?
Tìm các từ thay thế cho từ “lồng” - ví dụ
HS: Chuồng, rọ, …

với nhau).
Ghi nhớ: Từ đồng âm là những từ giống
nhau về âm thanh nhưng nghĩa khác xa
nhau, không liên quan gì với nhau.
II. Sử dụng từ đồng âm
1. VD: Đem cá về kho.
- Kho: đụn, tàn, chứa (cái kho để chứa
cá).
- Kho: nấu (Chế biến thức ăn).
Câu “Đem cá về kho” nếu tách khỏi ngữ
cảnh có thể hiểu thành hai nghĩa:
Đem cá về mà kho. (Kho chỉ có thể là
hành động).
BT nhanh : Giải thích nghĩa của từ
“chả” trong ngữ cảnh sau :
Trời mưa đất thịt trơn như mỡ.
Dò đến nhà nem chả muốn ăn.
Từ “chả” có hai cách hiểu:
Một món ăn: Giò chả , nem chả
- Phủ định : Không, chưa, chẳng.
Đọc bản dịch thơ bài: “Bài ca nhà tranh
bị gió thu phá”từ “tháng tám, thu cao
gió thét già” đến “quay về chống gậy
long ấm ức
Tìm từ đồng âm với mỗi từ sau: thu,
cao, ba, tranh, sang, sức, nhè, tuốt, nam?
Mẫu: Thu
1
: mùa thu.
Thu

Nhè: khóc nhè, lè nhè, nhè nhẹ.
Tuốt: chạy tuốt, tuốt lúa, biết tuốt.
Nam: phương nam, nam giới, nam nám.
Bài số 2: các nghĩa khác nhau của danh
từ “cổ”:
Cổ: phần giữa đầu và thân mình (là
nghĩa gốc).
Cổ tay: phần giữa bàn tay và cánh tay.
Cổ áo: phần trên nhất của chiếc áo.
Cổ chai: phần giữa miệng chai và thân
chai.
Các nghĩa chuyển dựa trên cơ sở, vị trí,ở
giữa của hai phần nào đó.
b. Từ đồng âm với danh từ “cổ”:
Cổ (là bộ phận cơ thể) khác với từ “cổ”
(nghĩa là xưa).
VD: Thành phố cổ, đồ cổ.
Bài số 3:
Chúng tôi kê hai bàn (DT) để bàn (ĐT)
công việc.
Chim sâu (DT) bắt sâu (DT) trong rừng
sâu (TT).
Năm (DT) nay em cháu tròn năm (ST)
tuổi.
4. Củng cố: (4 phút)
Cho một em đọc lại ghi nhớ.
Bài tập: phân biệt từ đồng âm với tư nhiều nghĩa:
- Tôi trở về quê Bác làng Sen (1).
- Ôi hoa sen (2) đẹp của bùn đen! (Tố Hữu)
Trong ngữ cảnh thì Sen (1): danh từ riêng, chỉ sự vật.