≤( )
≤( )
≥( )
≥( )
a 1>
0 a 1< <
≤( )
≤( )
¬ >a 1
≥( )
≥( )
a 1¬ <
¬ >a 1
a 1¬ <
1 THPT Lưu Tấn Phát
Tiểu đề
BẤT PHƯƠNG TRÌNH MŨ
ĐỊNH LÝ
 a
f(x)
< a
g(x)
⇔ f(x) < g(x)
 a
f(x)
> a
g(x)
⇔ f(x) > g(x)
 a
f(x)
< a

f(x)
< 1 ⇔ f(x) < 0
a
f(x)
> 1 ⇔ f(x) > 0
a
f(x)
< 1 ⇔ f(x) > 0
a
f(x)
> 1 ⇔ f(x) < 0
Lưu ý
a
x
> 0, ∀x ∈ IR
PHƯƠNG PHÁP
 Dạng cơ bản + Dạng cùng cơ số
 Biến đổi về dạng cùng cơ số
 Đặt ẩn phụ
 Logarít hóa hoặc tính đơn điệu (rất ít gặp !)
Lưu ý
 Ln để ý cơ số a > 1 hay a < 1
 Để giải BPT bậc hai ax
2
+ bx + c <> 0 hoặc
BPT dạng thương ta xét dấu vế trái. (xem
phụ lục)
VÍ DỤ MINH HỌA
(Có nhiều cách trình bày lời giải)
DẠNG 1a : CƠ BẢN + đặc biệt

5
2
d) 10
x
< 3 ⇔ x < log3
e) 7
x + 2
≥ 5 ⇔ x + 2 ≥ log
7
5

⇔ x ≥ log
7
5

– 2
f)
2
x
2
≤ 3 ⇔ x
2
≤ log
2
3 ⇔ x
2
– log
2
3 ≤ 0
⇔

x
≤ 3 ⇔ x ≥
2 1
log 3
−
M3. Giải bất phương trình cơ bản đặc biệt sau :
a) 3
x
< 1 b) 10
x + 5
≥ 1
c)
2
x x
e
+
> 1 d)
1
x
( 2 1)−
≤
2 1−
e)
1
3
2x 1
log
x 2
2 1
+

−2 1
⇔
1
1
x
≥
⇔
1
1 0
x
− ≥
Giải tích 12
giữ chiều
đổi chiều
2 THPT Lưu Tấn Phát
⇔
1 x
0
x
−
≥
⇔ 0 < x ≤ 1
Tập nghiệm : S = (0 ; 1]
e)
1
3
2x 1
log
x 2
2 1

−
⇔
2x 1
0
x 2
x 3
0
x 2

+
>


−

+

<

−
⇔
1
x hoặc x 2
2
3 x 2

< − >




9 7
−
 
≤
 ÷
 
a) 2
x
< 8 ⇔ 2
x
< 2
3
⇔ x < 3
Có thể giải : 2
x
< 8
⇔
x < log
2
8
⇔
x < 3
Hoặc dừng lại ở x < log
2
8
b) 10
– x + 4

≤
1

2
2x 3x
7 9
9 7
−
 
≤
 ÷
 
⇔
2
2x 3x 1
7 7
9 9
− −
   
≤
 ÷  ÷
   
⇔ 2x
2
– 3x ≥ – 1 ⇔ 2x
2
– 3x + 1 ≥ 0
⇔
1
x
2
x 1



e) 6
2x + 3
< 2
x + 7
. 3
3x – 1
a) 3
x
> 2
x
⇔
x
3
2
 
 ÷
 
> 1 ⇔ x > 0
Tập nghiệm : S = (0 ; +∞)
b) 5
x
< 7
x + 1
⇔ 5
x
< 7.7
x
⇔
x

d) 3
x
+ 2.3
x + 2
≥ 5
x
⇔ 3
x
+ 18.3
x
≥ 5
x
⇔ 21.3
x
≥ 5
x
⇔
x
5
3
 
 ÷
 
≤ 21 ⇔ x ≤
5
3
log 21
Tập nghiệm : S = (– ∞ ;
5
3

3
⇔ 2
x – 4
< 3
x – 4
⇔
x 4
2
3
−
 
 ÷
 
< 1 ⇔ x – 4 > 0 ⇔ x > 4
Tập nghiệm : S = (4 ; +∞)
DẠNG 2 : BIẾN ĐỔI VỀ CÙNG CƠ SỐ
M6. Giải bất phương trình sau :
a) 2
x + 1
< 4
x – 1
b)
x 1 x
3 16
4 9
+
   
≥
 ÷  ÷
   

⇔
x 1 2x
3 3
4 4
+ −
   
≥
 ÷  ÷
   
⇔ x + 1 ≤ – 2x ⇔ 3x + 1 < 0 ⇔ x < –
1
3
Giải tích 12
3 THPT Lưu Tấn Phát
Tập nghiệm : S = (– ∞ ; –
1
3
)
c)
x 1
x 1
x 1
( 2 1) ( 2 1)
−
−
+
+ ≥ −
⇔
−
−

− ≤ < −

≥

Tập nghiệm : S = [– 2 ; – 1) ∪ [1 ; +∞)
DẠNG 3 : ĐẶT ẨN PHỤ
M7. Giải bất phương trình sau :
a) 4
x
– 3.2
x + 1
+ 8 ≥ 0 b) 25
x
+ 5
x
< 30
c) 100
x
– 10
x – 1
– 99 > 0
d) 9
x
– 5.3
x
+ 6 ≤ 0
a) 4
x
– 3.2
x + 1


⇔
x
x
0 2 2
2 4

< ≤

≥


⇔
x 1
x 2

≤

≥

Tập nghiệm : S = (– ∞ ; 1] ∪ [2 ; +∞)
b) 25
x
+ 5
x
< 30 ⇔ (5
x
)
2
+ 5

)
2
– (10)
x
– 990 > 0
Đặt : t = 10
x
, t > 0
Bất phương trình trở thành :
10t
2
– t – 990 > 0 ⇔
99
t
10
t 10

< −


>


Giao điều kiện nhận :
t > 10 ⇔ 10
x
> 10 ⇔ x > 1
Tập nghiệm : S = (1 ; +∞)
d) 9
x

a) 2
x
+ 2
– x
– 3 < 0 b) 7
x
– 7
1 – x
≥ 6
c) 3
1+ x
+ 3
1 – x
≤ 10 d)
2 2
x x x x 1
5 5
− − +
+
> 6
a) 2
x
+ 2
– x
– 3 < 0 ⇔ 2
x
+
x
1
2

⇔
2 2
3 5 3 5
log x log
2 2
− +
< <
Tập nghiệm : S = (…)
b) 7
x
– 7
1 – x
≥ 6 ⇔ 7
x
–
x
7
7
– 6 ≥ 0
Đặt : t = 7
x
, t > 0. Ta được :
t –
7
t
– 6 ≥ 0 ⇔ t
2
– 6t – 7 ≥ 0 ⇔
t 1
t 7

– 10 ≤ 0 ⇔ 3t
2
– 10t + 3 ≤ 0
⇔
1
t 3
3
≤ ≤
Giao điều kiện nhận :
1
t 3
3
≤ ≤
⇔
x
1
3 3
3
≤ ≤
⇔ – 1 ≤ x ≤ 1
Tập nghiệm : S = [–1 ; 1]
d)
2 2
x x x x 1
5 5
− − +
+
> 6 ⇔
2
2


 t ≤ 1 ⇔
2
x x
5
−
≤ 1 ⇔ x
2
– x ≤ 0 ⇔ 0 ≤ x ≤ 1
 t ≥ 5 ⇔
2
x x
5
−
≥ 5 ⇔ x
2
– x ≥ 1
⇔ x
2
– x – 1 ≥ 0 ⇔
1 5
x
2
1 5
x
2

−
≤


– 3.16
x
> 0
Chia hai vế cho 16
x
ta được :
2x x
3 3
4. 3 0
4 4
   
+ − >
 ÷  ÷
   
Đặt : t =
x
3
4
 
 ÷
 
, t > 0. Ta được :

4t
2
+ t – 3 > 0 ⇔
t 1
3
t
4

x
+ 6
x
≥ 10.9
x – 1
Chia hai vế cho 9
x
ta được :
2x x
2 2 10
3 3 9
   
+ ≥
 ÷  ÷
   
. Đặt : t =
x
2
3
 
 ÷
 
, t > 0
Bất phương trình trở thành :
t
2
+ t ≥
10
9
⇔ 9t

⇔ x ≥ 1
Tập nghiệm : S = [1 ; +∞)
c) 4
x
– 2.5
2x
< 10
x
Chia hai vế cho 10
x
ta được :
x x
2 5
2 1
5 2
   
− <
 ÷  ÷
   
⇔
x
x
2 2
1
5
2
5
 
− <
 ÷

a)
x
x
3
3
3 2
<
−
b)
x x 1
1 1
3 5 3 1
+
≤
+ −
a)
x
x
3
3
3 2
<
−
Đặt : t = 3
x
. Ta được :
t
3
t 2
<

>


⇔
3
x log 2
x 1

<

>

Tập nghiệm : S = (– ∞ ; log
3
2) ∪ (1 ; +∞)
Giải tích 12
>
<
>
<
5 THPT Lưu Tấn Phát
b)
x x 1
1 1
3 5 3 1
+
≤
+ −
Đặt : t = 3
x

1
t 3
3
⇔

< −


< ≤


x
x
(VN)3 5
1
3 3
3
⇔ – 1 < x ≤ 1
Tập nghiệm : S = (– 1 ; 1]
PHỤ LỤC
BẤT PHƯƠNG TRÌNH BẬC 2
 Dạng : ax
2
+ bx + c 0
 PP : Xét dấu vế trái
→
tìm nghiệm
 VD :
 x
2

2
+ 4x + 4 ≤ 0 ⇔ x = – 2
 x
2
+ 4x + 4 > 0 ⇔ x
≠
– 2
 x
2
+ 4x + 4 < 0 (vơ nghiệm)

 x
2
– x + 1 ≥ 0 ⇔ x ∈ IR
 x
2
– x + 1 ≤ 0 (vơ nghiệm)
 x
2
– x + 1 > 0 ⇔ x ∈ IR
 x
2
– x + 1 < 0 (vơ nghiệm)
BẤT PHƯƠNG TRÌNH DẠNG THƯƠNG
 Dạng :
P(X)
Q(x)
0
 PP : Xét dấu vế trái
→

S = [– 4 ; 3] ∪ (5 : +∞)
Giải tích 12
+
−2
3
o
o
+
--
−∞ +∞
x
VT
+
−
2 3
2 3
o
o
+
--
−∞ +∞
x
VT
+
−2
o
+
−∞ +∞
x
VT