Những vấn đề lý luận chung về kế toán các
khoản thanh toán và phân tích tình hình công
nợ, khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
1.1. Những vấn đề chung về quan hệ thanh toán và kế toán các
khoản thanh toán trong doanh nghiệp
1.1.1. Quan h thanh toỏn v cỏc loi nghip v thanh toỏn:
1. Quan h thanh toỏn:
Quan h thanh toỏn l quan h gia doanh nghip vi cỏc n v, cỏc t chc, cỏ
nhõn v cỏc khon phi thu, phi tr phỏt sinh trong qua trỡnh hot ng, sn xut kinh
doanh ca DN. Mi quan h thanh toỏn u tn ti trong s cam kt vay n gia ch n
v con n v mt khon tin theo iu khon ó quy nh cú hiu lc trong thi hn cho
vay. Tớnh cht liờn tc k tip ca cỏc chu k kinh doanh cng nh s mt cõn i
thng xuyờn hoc cú tớnh thi im trong quan h cung cu v vn cho hot ng ca
DN luụn l nhng nguyờn nhõn lm ny sinh quan h thanh toỏn.
Nh vy quan h thanh toỏn õy khụng bao gm quan h thanh toỏn n thun
thụng qua s trao i trc tip bng tin mt, hin vt, quan h thanh toỏn chm dt
ngay sau khi cỏc bờn ó t c mc ớch ca mỡnh. Quan h thanh toỏn cp õy
l quan h thanh toỏn ti chớnh-quan h thanh toỏn bng cỏch chp nhn, t chi,
thng pht v vt cht thụng qua mua bỏn cú liờn quan n vic hỡnh thnh v s dng
qu tin t.
1. Cỏc loi nghip v thanh toỏn trong DN:
Cỏc loi nghip v thanh toỏn c phõn chia thnh cỏc loi khỏc nhau tựy
thuc vo yờu cu qun lý.
Phõn loi cỏc nghip v thanh toỏn l vic phõn chia, sp xp cỏc nghip v
thanh toỏn thnh tng loi, tng nhúm theo nhng tiờu thc nht nh phc v cho yờu
cu hch toỏn v qun lý ca DN.
-Cn c theo ngun gc phỏt sinh, cỏc khon thanh toỏn trong DN c chia
thnh cỏc khon phi thu v cỏc khon phi tr:
+ Cỏc khon phi thu: l cỏc khon m DN phi thu ca cỏc n v, t
chc, cỏ nhõn cũn n DN phỏt sinh trong quỏ trỡnh hot ng sn xut kinh doanh, nú l
một bộ phận thuộc tài sản của DN đang bị các đối tượng trên chiếm dụng mà DN có

1.1.2. Ý nghĩa, yêu cầu của công tác quản lý các nghiệp vụ thanh toán trong
DN
1. Ý nghĩa của công tác kế toán các nghiệp vụ thanh toán trong DN:
Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của DN luôn nảy sinh mối quan
hệ thanh toán giữa DN và các đơn vị kinh tế, các tổ chức tài chính tín dụng... Việc thúc
đẩy thanh toán đầy đủ và kịp thời hạn sẽ tạo được lòng tinh đối với các đối tượng có
quan hệ kinh tế với DN, là vấn đề quan trọng giúp cho DN nâng cao được uy tín trên thị
trường. Nó thể hiện qua việc DN có thể dễ dàng trong vay mượn vốn trong quan hệ với
ngân hàng và các tổ chức tài chính tín dụng, có thể mua chịu hàng hóa, dịch vụ của nhà
cung cấp mà không phải lo lắng nhiều... Đồng thời nếu tổ chức tốt công tác thanh toán
thì DN bán hàng thu tiền về càng nhanh, tốc độ chu chuyển vốn càng tăng, quá trình
hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp sẽ tiến triển một cách trôi chảy, đem lại hiệu
quả kinh tế cao.
+ Nếu không có các quan hệ thanh toán thì quá trình mua, bán, trao đổi hàng
hóa, dịch vụ liệu có xảy ra được hay không? Thông qua thanh toán và kiểm tra hạch
toán kinh tế, kiểm tra việc tiếp nối không ngừng giữa cân đối vật chất với cân đối giá trị
trong các khâu của quá trình sản xuất, cũng tức là kiểm tra sự gắn bó chặt chẽ giữa kế
hoạch tài chính, tín dụng với kế hoạch của sự phát triển kinh tế.
1. Yêu cầu của công tác quản lý các nghiệp vụ thanh toán:
Là một bộ phận trong toàn bộ các nghiệp vụ kinh tế phát sinh trong quá trình sản
xuất kinh doanh của DN, hoạt động thanh toán diễn ra thường xuyên và liên tục trong
các khâu cung ứng và tiêu thụ. Hoạt động sản xuất kinh doanh không thể diễn ra một
cách bình thường nếu không có các nghiệp vụ thanh toán. Quá trình tái sản xuất là quá
trình thay đổi hình thái vật chất T –H –T, trong đó cơ sở của quá trình T-H hay H-T
chính là trao đổi mà trao đổi thì tất yếu phải phát sinh quan hệ thanh toán, vì vậy có thể
nói rằng hoạt động thanh toán là một trong các hoạt động rất quan trọng, là cầu nối của
quá trình sản xuất. Nền kinh tế ngày càng phát triển thi các nghiệp vụ kinh tế ngày càng
đa dạng, đồng thời với nó là sự đa dạng trong các nghiệp vụ thanh toán của DN.
Chính vì tầm quan trọng của việc ổn định và an toàn của tình hình tài chính nói
chung và khả năng thanh toán nói riêng, thêm vào đó là sự đa dạng, phức tạp cùng với

Trong quá trình hoạt động kinh doanh, DN phải thực hiện nghĩa vụ của mình với
Nhà nước về thuế và các khoản nộp khác. Các khoản thanh toán với Nhà nước thuộc
quan hệ này bao gồm: thanh toán về thuế tiêu thụ(Thuế GTGT, thuế TTĐB, thuế XK),
thanh toán về thu trên vốn (đối với các DN có sử dụng vốn do Nhà nước cấp), thanh
toán về thuế nhập khẩu, thuế TNDN, thanh toán các khoản phí, lệ phí các loại thuế
khác.
- Quan hệ thanh toán giữa DN với nhà cung cấp
Đây là mối quan hệ phát sinh trong quá trình DN mua sắm vật tư, tài sản, hàng
hóa, dịch vụ. Quan hệ thanh toán này phát sinh trong quá trình doanh nghiệp mua chịu
hay ứng trước tiền cho nhà cung cấp. Khi DN mua chịu sẽ dẫn đến phát sinh nghiệp vụ
nợ phải trả. Khi DN ứng tiền mua hàng cho người bán sẽ nảy sinh một khoản nợ phải
thu với nhà cung cấp.
- Quan hệ thanh toán giữa DN với khách hàng
Đây là quan hệ phát sinh trong quá trình DN tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, lao vụ,
dịch vụ bên ngoài. Cũng như trong quan hệ thanh toán với người bán, với người mua
trong trường hợp bán chịu hoặc nhận tiền trả trước của người mua, từ đó hình thành các
khoản nợ phải thu, phải trả với khách hàng.
- Quan hệ thanh toán giữa DN với các đơn vị cho vay vốn
Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, khi nguồn vốn chủ sở hữu không
đủ bù đắp nhu cầu về vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh bắt buộc DN phải đi vay
vốn từ ngân hàng, các tổ chức tài chính-tín dụng hoặc từ các đơn vị khác, từ đó làm
phát sinh quan hệ giữa DN với các đơn vị cho vay vốn
- Quan hệ thanh toán giữa DN với các đơn vị cho vay vốn của DN
Trong quá trình hoạt động kinh doanh, giữa DN với các đơn vị kinh tế khác cũng
thường xuyên phát sinh các quan hệ vay mượn vốn lẫn nhau, khi các đơn vị kinh tế
khác vay vốn của DN phục vụ cho hoạt động của mình thì sẽ phát sinh mối quan hệ này.
- Quan hệ thanh toán giữa DN với các đối tác liên doanh
Đây là quan hệ thanh toán phát sinh khi DN tham gia liên doanh với các DN
hoặc DN đứng ra tổ chức hoạt động liên doanh. Thuộc loại quan hệ này bao gồm các
quan hệ có liên quan đến việc góp vốn (hay nhận góp vốn), thu hồi vốn (hay trả vốn),

- Thanh toán bằng vàng, bạc, kim khí quý, đá quý
1.5.1.2 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt:
Thanh toán không dùng tiền mặt chỉ là các nghiệp vụ chi trả tiền hàng, dịch vụ
và các khoản khác trong nền KTQD được thực hiện bằng cách trích chuyển tài khoản
trong hệ thống tín dụng hoặc bù trừ công nợ mà không sử dụng đến tiền mặt. Hình thức
thanh toán này thường áp dụng với các nghiệp vụ thanh toán có quy mô lớn:
1. Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt trong nước:
- Thanh toán bằng séc
- Thanh toán bằng ủy nhiệm chi- chuyển tiền
- Thanh toán bằng ủy nhiệm thu
- Thanh toán bằng thư tín dụng
- Thanh toán bù trừ
- Thanh toán điện tử
1. Các hình thức thanh toán quốc tế trong ngoại thương:
- Thanh toán bằng thư tín dụng (L/C)
- Thanh toán bằng ủy thác thu
- Hình thức thanh toán chuyển tiền
1.2. Tæ chøc c«ng t¸c kÕ to¸n c¸c kho¶n thanh to¸n trong
doanh nghiÖp
Tổ chức công tác kế toán các nghiệp vụ thanh toán là tổ chức thực hiện toàn bộ
các công việc kế toán cần phải làm từ khi các nghiệp vụ thanh toán bắt đầu phát sinh.
1.2.1. Tổ chức vận dụng chứng từ trong kế toán các nghiệp vụ thanh toán
- Trong quan hệ thanh toán giữa DN với NSNN: