Khái niệm cơ bản về ngân sách và hoạt động Thu Chi ngân sách Nhà
nước
Căn cứ vào Luật ngân sách Nhà nước thì: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ
các khoản thu – chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan Nhà nước có
thẩm quyền quyết định và thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức
năng, nhiệm vụ của Nhà nước…”
Khái niệm ngân sách Nhà nước là một khái niệm trừu tượng nhưng Thu -
Chi ngân sách Nhà nước là một hoạt động tài chính cụ thể của Nhà nước. Vì thế
khái niệm ngân sách Nhà nước phải thể hiện được nội dung kinh tế – xã hội của
ngân sách Nhà nước, nó phải được xem xét trên các mặt hình thức, thực thể và
quan hệ kinh tế chứa đựng trong ngân sách Nhà nước.
- Xét về mặt hình thức thì ngân sách Nhà nước là một bản dự toán Thu - Chi
do Chính phủ lập ra đệ trình Quốc hội phê chuẩn và giao cho Chính phủ tổ chức
thực hiện.
- Xét về mặt thực thể thì ngân sách Nhà nước bao gồm những khoản Thu -
Chi cụ thể và có định lượng cụ thể. Các nguồn thu đều được nộp vào một quĩ tiền
tệ và các khoản chi đều được xuất ra từ quĩ ấy, Thu và Chi quĩ này có quan hệ với
nhau gọi là cân đối. Cân đối trong Thu - Chi ngân sách Nhà nước là một cân đối
lớn trong hệ thống các cân đối thị trường được Nhà nước quan tâm. Vì thế ngân
sách Nhà nước được khẳng định là một quĩ tiền tệ lớn của Nhà nước – quĩ ngân
sách Nhà nước.
- Xét về quan hệ kinh tế thì ngân sách Nhà nước là khoản thu – luồng thu
nhập của ngân sách Nhà nước, các khoản chi – xuất quĩ ngân sách, cả hai đều phải
ánh những quan hệ kinh tế nhất định giữa Nhà nước với người nộp, với cơ quan,
với đơn vị thụ hưởng quĩ này.
Hoạt động Thu - Chi ngân sách Nhà nước chứa đựng các nội dung kinh tế,
các quan hệ lợi ích xã hội. Trong các quan hệ lợi ích đó thì lợi ích quốc gia, lợi ích
tổng thể bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu và chi phối các mặt lợi ích khác trong
Thu - Chi ngân sách Nhà nước.
II- Vị trí, vai trò của hoạt động Thu - Chi ngân sách Nhà nước và chủ
trương chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác tài chính Thu - Chi

2001 – 2010 đó là: “Tạo lập môi trường tài chình lành mạnh thông thoáng nhằm
giải phóng và phát triển các nguồn lực tài chính, các tiềm năng sản xuất của các
doanh nghiệp, các tầng lớp dân cư, bồi dưỡng và mở rộng nguồn thu ngân sách, thu
hút các nguồn vốn bên ngoài, đa dạng hoá các công cụ và tổ chức tài chính, tiền tệ
phi ngân hàng và các quĩ đầu tư nhằm động viên các nguồn lực cho phát triển kinh
tế – xã hội. Tiếp tục cải cách hệ thống thuế cho phù hợp với tình hình đất nước và
cam kết quốc tế, bổ sung hoàn thiện đơn giản hoá các suất thuế, từng bước áp dụng
hệ thống thuế thống nhất không phân biệt doanh nghiệp thuộc thành phần kinh tế
khác nhau, doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.
- Tiếp tục cơ cấu lại ngân sách nhà nước, tăng dần tỷ lệ tích luỹ cho đầu tư
phát triển, phân định rõ hoạt động sự nghiệp và quản lý hành chính công để có
chính sách tài chính thích hợp, thực hiện cải cách tiền lương đi đôi với tinh giảm
biên chế bộ máy và cải cách thủ tục hành chính. Giảm mạnh dẫn đến xoá bỏ các
khoản chi mang tính bao cấp trong ngân sách, sử dụng ngân sách nhà nước phải có
hiệu quả, tăng cường kiểm soát các khoản chi, cương quyết chống lãng phí, thất
thoát nhằm nâng cao hiệu quả vốn đầu tư bằng vốn ngân sách Nhà nước.
- Đổi mới và hoàn thiện cơ chế phân cấp và quản lý tài chính, ngân sách Nhà
nước bảo đảm tính thống nhất của hệ thống tài chính quốc gia và vai trò chủ đạo
của ngân sách Trung ương đồng thời phát huy tính chủ động, sáng tạo của địa
phương và các ngành trong việc quản lý tài chính và ngân sách đã được phân cấp.
- cân đối ngân sách một cách tích cực tăng dần dự trữ, giữ bội chi ở mức hợp
lý đảm bảo ổn định kinh tế vi mô. Quản lý chặt chẽ việc vay nợ và trả nợ nước
ngoài giữ mức nợ quốc gia trong giới hạn an toàn, bảo đảm nghiêm ngặt sử dụng
vốn vay, qui định rõ và thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ.
- Thực thi chính sách tiền tệ bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô. Kiểm soát lạm
phát, thúc đẩy sản xuất và tiêu dùng, kích thích đầu tư phát triển sử dụng linh hoạt
có hiệu quả các công cụ chính sách tiền tệ như tỉ giá, lãi suất, nghiệp vụ thị trường
mở theo nguyên tắc thị trường nâng dần và tiến tới thực hiện đầy đủ tính chuyển
đổi của đồng tiền Việt Nam”.
Để thực hiện chủ trương đường lối đó của Đảng và nhà nước đã có những

bảo:
- Thu đúng, thu đủ các khoản thu được giao đồng thời phải phát triển, khai
thác và nuôi dưỡng các nguồn thu để đảm bảo lợi ích lâu dài.
- Đáp ứng nhu cầu chi tiêu cho các mục đích khác nhau theo luật của cơ
quan, đơn vị theo phân cấp.
- Tất cả các khoản thu của ngân sách Nhà nước phải nộp trực tiếp vào kho
bạc, đối với các khoản thu như: phí, lệ phí, thu thuế hộ kinh doanh không cố định,
các khoản thu ở địa bàn xã nơi không có điểm thu của kho bạc Nhà nước thì cơ
quan thu có thể thu trực tiếp song phải nộp vào kho bạc Nhà nước theo qui định
của Bộ trưởng Bộ tài chính.
b. Nguyên tắc chi ngân sách Nhà nước Thị xã
Căn cứ vào phân bổ trong dự toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt cho
các cơ quan, đơn vị, cơ quan tài chính thông báo hạn mức kinh phí cụ thể cho từng
đơn vị đồng thời thông báo với kho bạc Nhà nước cùng cấp để đối chiếu việc chi
trả, nhận kinh phí để chi dùng của các đơn vị, cơ quan được thực hiện trực tiếp tại
kho bạc theo số hạn mức đã được thông báo, trong quá trình tổ chức chi ngân sách
Nhà nước đảm bảo nguyên tắc sau:
- Chi ngân sách Nhà nước phải căn cứ vào dự toán hay đã có trong dự toán
đã được duyệt để đảm bảo chi sát với nhu cầu thực tế.
- Chi đúng chế độ, tiêu chuẩn định mức do Nhà nước qui định.
- Đã được thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được uỷ quyền
chuẩn chi.
2- Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động Thu - Chi ngân sách Nhà nước
a. Nhân tố ảnh hưởng đển hoạt động thu ngân sách Nhà nước
Một vấn đề hết sức quan trọng trong thu ngân sách Nhà nước là việc xác
định mức động viên và lĩnh vực động viên một cách đúng đắn, hợp lý. Điều đó
không chỉ ảnh hưởng đến số thu ngân sách Nhà nước mà còn tác động mạnh mẽ
đến quá trình phát triển kinh tế – xã hội của địa phương và đất nước. Vì chính nó
có ảnh hưởng không nhỏ đến các đơn vị có nghĩa vụ nộp ngân sách cho Nhà nước.
Mức động viên và lĩnh vực động viên lại chịu tác động của nhiều nhân tố kinh tế –