LÝ LUẬN CHUNG VỀ HẠCH TOÁN TIÊU THỤ SẢN PHẨM TRONG
CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT VÀ KINH DOANH TỔNG HỢP
I. Đặc điểm của nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá và vai trò của kế toán nghiệp vụ
tiêu thụ hàng hoá và thành phẩm.
1. Đặc điểm của nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá.
Tiêu thụ là giai đoạn cuối cùng của sản xuất kinh doanh, là yếu tổ quyết định
sự tồn tại và phát triển của một doanh nghiệp.
Tiêu thụ sản phẩm thực hiện mục đích của sản xuất và tiêu dùng, đưa sản
phẩm từ nơi sản xuất đến nới tiêu dùng. Nó là khâu lưu thông hàng hoá, là cầu nối
trung giangiẵ một bên là sản xuất và phân phối, một bên là tiêu dùng. Với mỗi cơ
chế quản lý khác nhau, công tác tiêu thụ sản phẩm được thực hiện bằng nhiều hình
thức khác nhau. Cụ thể là:
Trong cơ chế quản lý tập trung bao cấp, Nhà nước quản lý kinh tế chủ yếu
bằng mệnh lệnh, các cơ quan hành chính quản lý rất sâu vào công việc sản xuất
kinh doanh của doanh nghiệp. Nhưng lại không trịu trách nhiệm về công việc của
mình. Hoạt động tiêu thụ sản phẩm trong thời kỳ này, chủ yếu là giao nộp sản
phẩm cho các đơn vị theo địa chỉ và giá cả do Nhà nước quy định sẵn.
Trong nền kinh tế thị trường, các doanh nghiệp phải tự mình giải quyết mọi
vấn đề liên quan đến quá trình sản xuất, kinh doanh của mình nên việc tiêu thụ
được thực hiện dưới nhiều phương thức, hình thức khác nhau. Nhằm tăng doanh
thu và lợi nhuận để tồn tại và phát triển.
Tiêu thụ trong các doanh nghiệp, chủ yếu là tiêu thụ các sản phẩm, hàng hoá
do doanh nghiệp sản xuất ra từ quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của mình
hoặc các sản phẩm do liên doanh liên kết, do nhận đại lý, ký gửi, v.v...
Tại các doanh nghiệp quá trình tiêu thụ sản phẩm được bắt đầu từ khi doanh
nghiệp chuyển giao sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ, lao vụ cho khách hàng đồng thời
khách hàng phải trả cho doanh nghiệp một khoản tiền tương ứng với giá bán của
sản phẩm hàng hoá, lao vụ, dịch vụ, do hai bên thoả thuận.
Quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá được coi là chấm dứt khi quá trình
thanh toán giữa người mua và người bán diến ra quyền sở hữu hàng hoá được
chuyển tư người bán sang người mua.

Là phương thức bán hàng mà hàng bán được xuất ra từkho bản quản của
doanh nghiệp. Trong phương thức này có 2 hình thức:
- Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hành: Theo hình thức này, định
kỳ doanh nghiệp xuất kho hàng hoá để gửi cho người mua băng phương tiện vận
chuyển của doanh nghiệp hay thuê ngoài, chuyển đến giao cho bên mua theo thoả
thuận trong hợp đồng đã được ký kết, chi phí vận chuyển do bên bán hoặc bên mua
dựa theo thoả thuận trước. Hàng hoá sau khi chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu
của doanh nghiệp. Số hàng này được xác định là tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận
được tiền do bên mua thanh toán hoặc nhận được giáy báo chấp nhận thanh toán
của bên mua.
- Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp. Theo hình thức này,
bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp để nhận hàng của doanh nghiệp
xuất kho hàng bán giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi nhận đủ hàng bên
mua thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ. Thì hàng hoá được xác định là đã tiêu thụ.
b. Bán buôn chuyển thẳng.
Các doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng không đưa
nhập về kho của mình mà chuyển thẳng cho bên mua. Phương thức này được thực
hiện qua hai hình thức:
- Bán buôn chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: theo hình thức này
doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng bằng phương tiện vận
chuyển của mình hay thuê ngoài cghuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa
điểm đã thoả thuận. Trong trường hợp này, hàng hoá vẫn thuộc quyền sở hữu của
doanh nghiệp. Hàng chỉ được xác định là tiêu thụ khi doanh nghiệp nhận được tiền
thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán của bên mua.
- Bán giao tay ba là phương thức của doanh nghiệp thương mại và bên mua
đều đến nhận hàng tại kho của nhà cung cấp.
1.1.2. Bán lẻ
Là phương thức bán hàng hoá được cung cấp trực tiếp cho người tiêu dùng.
- Đặc điểm của bán lẻ là khối lượng hàng bán nhỏ, nhưng chủng loại mẫu
mã phong phú, đa dạng. Hàng hoá khi đã được bán thì tách khỏi lưu thông và đi

- Việc tính giá mua của hàng bán sẽ rất đơn giản khi tất cả các đơn vị hàng
hoá được nhập cùng một đơn giá ổn định từ kỳ này sang kỳ khác. Tuy nhiên khi
các loại hàng hoá giống nhau được nhập với những đơn giá khác nhau thì phát sinh
vấn đề là sử dụng đơn giá nào để tính giá mua của hàng hoá tuỳ thuộc vào yếu cầu
của công tác quản lý và cách đánh giá hàng hoá, phản ánh trang tài khoản và trang
sổ kế toán mà doanh nghiệp vận dụng cách tính giá mua của hàng hoá xuất bán.
- Có 4 phương pháp thường được sử dụng:
+ Phương pháp gía thực tế đích danh.
+ Phương pháp bình quân gia quyền.
+ Phương pháp nhập trước xuất trước.
+ Phương pháp nhập sau xuất trước.
a) Phương pháp giá thực tế đích danh.
Theo phương pháp này, các doanh nghiệp này phải sớm nắm bắt được các
đơn vị hàng hoá tồn kho và các đơn vị hàng hoá xuất bán. Thuộc những lần mua
nào và dùng đơn giá của những lần mua đó để xác định giá vốn của hàng hoá tồn
kho cuối và trị giá mua của hàng hoá xuất bán.
Đây là phương pháp hợp lý nhất trong các phương pháp vì nó phản ánh giá
trị thực chất nhất. Tuy nhiên phương pháp này chỉ thích hợp với các doanh nghiệp
kinh doanh ít mặt hàng, ít chủng loại và hàng có giá trị cao.
b) Phương pháp bình quân gia quyền
Phương pháp này được áp dụng trong trường hợp hàng tồn kho và hàng xuất
bán không xác định được là mua lần nào. Vì vậy phải phân tích đơn giá bình quân
của từng loại hàng hoá.
c) Phương pháp nhập trước xuất trước.
Theo phương pháp này, giả định các đơn vị hàng hoá tồn kho đầu kỳ sẽ được
xuất bán trước tiên. Số hàng bán tiếp theo, giả định chúng được mua theo thứ tự.
Như vậy hàng tồn kho cuối kỳ bao gồm những đơn vị hàng hoá mua vào sau cùng.
Tuy nhiên trong thực tế sự vận động của hàng hoá không theo thứ tự nhập trước
xuất trước.
d) Phương pháp nhập sau xuất trước

trình phản ánh thu thập và xử lý, cung cấp thông tin cho chủ doanh nghiệp, giúp
doanh nghiệp lựa chọn phương án kinh doanh phù hợp để mang lại hiệu quả cao.
Vì vậy, nhiệm vụ của kế toán nghiệp vụ tiêu thụ hàng hoá sản phẩm gồm:
+ Ghi chép phản ánh đầy đủ tình hình bán hàng của doanh nghiệp. Ngoài kế
toán tổng hợp ghi trên các tài khoản của kế toán, kế toán tiêu thụ cần phải theo dõi
chi tiết. Việc ghi chép theo số lượng, chủng loại, theo từng đơn vị trực thuộc, giám
sát hàng ở mọi trạng thái: Hàng đang đi đường, hàng đang ở trong kho, hàng ở
quấy.
+ Xác định chính xác thời điểm hàng được coi là tiêu thụ, phản ánh doanh
thu.
+ Xác định đúng và tập hợp đầy đủ giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng phát
sinh trong quá trình tiêu thụ cũng như chi phí quản lý doanh nghiệp. Phân bổ chi
phí hợp lý và giúp xác định kết quả kinh doanh và xác định các khoản phải nộp
ngân sách.
+ Kiểm tra tình hình tiêu thụ bán hàng và quản lý tiền bán hàng. Đối với
hàng hoá bán chịu cần phải mở sổ sách chi tiết theo từng khách hàng, từng lô hàng,
số tiền nợ và thời hạn phải trả.
+ Tổ chức tốt công tác quản lý chứng từ ban đầu và trình tự luân chuyển
chứng từ, đảm bảo việc kiểm tra và ghi sổ kế toán được thuận tiện, tránh trùng lặp,
bỏ sót.
+ Phản ánh tình hình thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch tiêu thụ; mức bán ra,
doanh thu bán. Các chỉ tiêu kế toán phải phù hợp với các chỉ tiêu kế hoạch để đảm
bảo tính chất có thể so sánh được khi xem xét.
Đảm bảo thực hiện tốt các nhiệm vụ trên giúp cho các nhà quản lý nắm bắt
kịp thời, nhanh chóng các quá trình vận động của hàng hoá, tiền tệ nhằm đưa ra