Kỹ thuật truyền thanh Trang
93
CHƯƠNG VII
MẠCH ĐỔI TẦN
I. Đònh nghóa và mục đích:
Mạch đổi tần số là mạch đổi sóng nhận được có tần số f
a
ra
sóng có tần số khác là f
tt
= f
o
– f
a
hoặc f
tt
= f
a
– f
o
tùy theo trường
hợp f
o
> f
a
hay f
a
> f
o
.
f

o
cao hơn. f
o
cũng là sóng từ một mạch dao động không
điều biến. Sóng mới có tần số cao hơn là f
tt
vẫn là sóng được điều
biến mang cùng nội dung tín hiệu gốc. Mạch đổi tần này còn
được gọi là mạch xê dòch phổ tần được dùng ở máy phát nhiều
kênh tương tự để dòch dải tần sóng điều biến đến vò trí quy đònh
trong dãi sóng rộng truyền nhiều kênh. Mạch dòch phổ tần về
phía cao hơn cũng có lý do là mạch điều biến đối xứng vòng hay
Trang
94
Nguyễn Xuân Khai
đối xứng không làm việc được ở tần số cao nên phổ tần sóng điều
biến quá thấp.
Nguyên lý mạch đổi tần số ra tần số thấp hơn hoặc cao hơn
được nói qua ở chương VI, mục III.
II. Nguyên lý và sơ đồ khối mạch đổi tần (H.VII-1):
Mạch đổi tần số gồm các khối sau:
- Khối trộn tần là khối cộng 2 tín hiệu v
a
= V
a
sin
a
t với v
o
=


o
- 
a
, 2
o
- 
a
, 
o
+
a
, 2
o
+
a
, …
Các tần số 2
o
, 3
o
, 2
a
, 3
a
do tính phi tuyến của khối.
Các tần số 
o
- 
a

a
t
v
o
= V
o
sin
o
t
V
a
sin
a
t + V
o
sin
o
t
ra

a
;2
a
;...

o
;2
o
;...


(H.VII-2). Transistor Q nhận sóng tần số f
a
từ cuộn dây điều hợp
anten và sóng tần số f
o
vào cực phát.
H.VII-3 cũng là mạch một transistor nhưng khác với H.VII-2
là mạch dao động có đường hồi tiếp đưa vào cực khiển thay vì
cực phát transistor.
C
va
và C
vo
là hai tụ điện
đồng chỉnh
H.VII-2
Fo
fo-fa=455KHz
Mạch điều hợp
anten
Mạch khuếch đại
trung tần
Biến áp trung tần
455Khz
AGC
Vcc
Cvo
To
La
Ta

RE
RB1
RB2
C
va
và C
vo
là hai tụ điện
đồng chỉnh
H.VII-3
f
a
IB
Q
f
o
Trang
96
Nguyễn Xuân Khai
2. Mạch đổi tần dùng mạch dao động riêng (H.VII-4):
Có nhiều máy thu dùng mạch dao động có transistor khác với
transistor trộn sóng. Sóng dao động không điều biến từ mạch dao
động dùng transistor Q
2
được đưa vào cực khiển Q
1
cùng với sóng
thu từ anten f
a
hoặc đưa vào cực phát của Q

RB1
Vcc
Vcc
RB2
CE
CB
Vcc
La
Ta
Q1
Cva
RE
RB1
H.VII-4
SAW
Bộ lọc 455KHz
fo-fa
Fo
Mạch khuếch đại
trung tần
Vcc
RC
CE
CB
Vcc
Cvo
To
La
Ta
Q1

Nếu máy chỉ có một dải tần thì vấn đề được giải quyết bằng
cách tính toán thiết kế hình dạng điện cực quay của các tụ điện
biến đổi sao cho đạt điều kiện f
o
– f
a
= 455KHz ở mọi góc quay
của tụ như H.VII-6.
2055
1600
995
540
KHz
f
o
-f
o
= 455KHz
C
v
đóng lại0 30 60 90 120 150 180
o
H.VII-6
f
o
f
a
Nếu máy có nhiều dải tần cùng
sử dụng một đôi tụ điện đồng chỉnh
thì dùng các tụ điện đồng chỉnh T

To
Po
Cvo
Fo
H.VII-7