B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
1. U MỌI RA TIẾNG
2. U MỌI CÂM
3. CHƠI HÒN KHÌ
4. HÁI TRỘM DƯA
5. SÔNG DINH MÙA NƯỚC CẠN
6. CHƠI HÓP
7. ĐÁNH TRỎNG
8. NHẢY CHỒNG CAO
9. ĐÚC CÂY DỪA, CHỪA CÂY MỎNG
10. NHẢY BAO BỐ
11. UÝNH SÌNH SẦM, BAO TIẾNG SÙM, OẲN TÙ TÌ.
12. RỒNG RẮN LÊN MÂY
13. Ô QUAN
14. ĐÁNH BANH THẺ HAY CÒN GỌI LÀ ĐÁNH CHUYỀN, CHẮC
MÚA
15. BẮN NẮP KEN
16. BẮN BỊCH THUỐC LÁ
17. THI THỐI CƠM
18. TẬP TẦM VÔNG
19. MÈO ĐUỔI CHUỘT
20. RỒNG RẮN LÊN MÂY
21. NHÚN ĐU (ĐÁNH ĐU)
22. KÉO CO
23. ĐÁNH QUAY (CHƠI VỤ)
24. DIỀU SÁO
25. CHỌI GÀ
26. KÉO CƯA LỪA Xẻ
27. DẾ CHỌI VÀ TRÒ CHƠI CHỌI DẾ
28. MÚA LÂN HAY LÀ MÚA SƯ TỬ
29. ĐÁNH ĐÁO
*CÁCH THỨC CHƠI: ( Mỗi bên đi một lần ).
Bên thắng đi trước từ mức bên mình lấy hơi thật dài, u ra tiếng chạy thẳng qua
mức bên kia, chạy sao cho thật nhanh và cố gắng đánh cho được ( đánh trúng)
người của phe bên kia trong lúc đang dàn trận để bắt mình, nếu đánh trúng một
hoặc hai người hay v.v...thì ta phải cố gắng đừng cho bị bắt lại, giữ hơi thật dài
đừng tắt tiếng chạy thật mau về phía bên mình (nếu dứt hơi, tắt tiếng chưa chạy
qua lằn mức bên mình là chết). Những người bị đánh trúng bên kia bắt về bên mình
làm tù binh, đứng ở lằn mức cuối sân để chờ tiếp cứu.
Bên thua tiếp tục đi cũng giống như ở trên, lúc này phải cần một người trong
nhóm lực lưỡng hơi dài u qua bên kia để xuống tiếp cứu những bạn mình chết đi về
(nếu cứu được, những người đó sống lại và tiếp tục chơi), những người bị chết
đứng lằn mức phía bên kia nhìn bạn mình u xuống cố gắng chạy theo hướng bạn
mình giơ thẳng tay ra để bạn mình đánh trúng tay mình để cứu mình về, không
được dậm mức hoặc lố lên nếu đánh trúng thì phạm luật chơi không cứu được.
Trong phe người đứng đầu phe bị chết thì cả phe chết hết, chơi khi nào bên nào
chết hết thì thua.
* KẾT QUẢ
Bên thua cuộc chơi phải cõng, hoặc bị véo tai, đi 5 hoặc 6 vòng từ mức này
đến mức kia. Xong bên thắng đi tiếp tục chơi bàn mới.
2. U MỌI CÂM
Cách chơi cũng giống nhau, nhưng u qua mức bên kia thì ngậm miệng lại
không ra tiếng, cấm cười, khi bị bắt phe bên kia làm đủ mọi cách cù lét, chọc mình
cười nhưng phải cố gắng đừng cười nếu cười bị thua cuộc. Phải cố vùng để thoát
khỏi về lằn mức bên mình, người nào ôm mình thì bị chết bắt làm tù binh chờ tiếp
cứu.
Chơi u mọi câm vui hơn.
3
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
4
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
2./ Bỏ hòn chì lên mu bàn chân, đi từng bước một thật cẩn thận không được giụm 2
chân lên một canh, khó khăn nhất là lúc qua sông phải cố gắng vãnh (cong lên)
mấy đầu ngón chân lên để giữ hòn chì cho khỏi rớt. Khi sang được 2 lần sông tới
canh 1 nhảy ra ngoài là xong.
3./ Moi đất cất nhà: nhảy cò cò từ canh 1 đến canh giụm chân rồi tiếp tục nhảy tới
canh 6 xong nhảy tới canh giụm chân lần thứ hai, đứng ở canh giụm chân mà gieo
chì.
4./ Đứng ở canh giụm chân, quay sau lưng hướng về phía canh 1, cầm hòn chì
trước mặt giụt ra sau lưng, hòn chì vào canh nào là được cấm nhà canh đó, có nhà
rồi lúc cò cò giụm chân nghỉ cho thoải mái. Cứ chơi như vậy khi nào cất nhà hết là
xong cuộc chơi.
Ghi chú những lỗi phạm: chân đạp mức, xũi hoặc giụt hòn chì cán mức hoặc ra
ngoài, xũi chì không qua sông, giụm chân xuống ô, khi phạm những lỗi này thì đi
ra để người khác vào.
Đây là những trò chơi thú vị nhất của tuổi thơ, tôi xin vẽ tiêu biểu một trì chơi hòn
khì có luật riêng do toán chơi qui định.
Ảnh vẽ: Nguyễn Thục
5
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung Nguyễn Thục
Tháng 9-2008
• 4 Một số quy định thông dụng
• 5 Tham khảo
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Thay vì cúi lượm, có thể cò vào ô chứa chàm, dùng chân sủn nó ra ngoài vòng.
Tiếp tục tung chàm vào mức kế tiếp và đi lập lại kiểu như vậy cho tới khi xong
mức chót tới lượt cất nhà. Sau khi tung đồng chàm ngược ra sau lưng, nó rớt vào ô
nào, ô đó đuợc đánh dấu là " Nhà" . Người khác cò hay tung chàm vào sẽ bị phạt.
Còn chủ nhân vào nhà theo kiểu nào cũng được. Tuy vậy , điều này có thể thay đổi
và được giao khó hơn như: Cò vào nhà cháy nhà.
Cuộc chơi cho phép người chơi yếu có thể bắt cặp với một người chơi giỏi
nhằm giúp mau cất nhà. Vì được hưởng quyền theo mức cao nhất của người mình.
Với cò cò đôi, nếu một trong hai phạm qui, người kia còn tiếp tục đi tiếp hay
dừng lại tuỳ theo luật đã giao
Số người chơi
Không giới hạn. Một người hay tối đa 5 người chơi chung một sân chơi, vì dễ dàng
vẽ ô cò khác để người chơi khỏi phải đứng chờ lâu quá mới đến lượt.
Kết quả thắng thua
Bản cò cò trên nước tại một khu vườn ở Pháp
Một bản cò cò cổ tại một trường học ở Boston
Người chơi qui định.
7
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Khi hầu hết các ô đã là nhà, người thắng cuộc có nhiều nhà hơn các người
khác, phần thưởng đại loại: Ngồi trên kiệu tay đi vài vòng; Được các bạn lần lượt
cõng đi một khoãng đường ngắn; Hoặc có thêm vài món vật lạ vào trong bộ sưu
tập của mình do các bạn phải nộp chuộc....
Một số quy định thông dụng
Trong cuộc, người chơi tuân theo những quy tắc căn bản, còn có thể thêm
những giao ước khó hơn, dưới đây là quy tắc chơi ở Việt Nam:
• Không thảy chàm vào ô có nhà, đụng chàm nhau hay lấy nhầm chàm; Không
nhà tìm thấy.
Tiếng chó sủa một lúc một hăng lên làm cho chủ nhà thức giấc, sực nhớ đến
rẫy dưa cầm đèn đi ra mà xem xét với sự quấn quít của con chó bên cạnh, nhưng
than ôi những trái dưa chín mọng đã bị kẻ gian hái hết.
Hai vợ chồng chia nhau đi tìm đến khi nào tìm được những trái dưa bị mất cắp
thì cuộc chơi kết thúc, cuộc trốn chạy thật là vui hơn là chơi cút bắt, nếu chủ nhà
không tìm được hết thì đầu hàng, thua cuộc không làm chủ nhà nữa, xả bàn chơi
lại, lựa chọn sắp xếp nhiệm vụ từng người trở lại.
Nguyễn Thục Tháng 9-2008
Theo www.ninh-hoa.com
5. SÔNG DINH MÙA NƯỚC CẠN
Không gì vui thú bằng khi dòng sông Dinh cạn nước. Nhìn về hướng cầu Sắt
một bãi cát dài trồi lên giữa dòng. Đó là sân chơi của các cô cậu choai choai bằng
trương lứa chúng tôi đùa giỡn.
Xóm tôi ở, nằm phía trong dòng sông Dinh, chúng tôi thường rủ nhau tụm năm
tụm bảy đi tắm. Băng qua những đám đất bỏ hoang mới tới bến sông ông Đùm,
vườn rau ông trồng nằm dọc trên mô đất cao sát bờ sông, phân ra từng rãnh. Những
rãnh rau thơm, tần ô, xà lách, hành ngò..vv.. đều ngay hàng thẳng tấp, những giàn
khổ qua giây leo sum suê, lòng thòng đầy trái. Nhờ siêng năng chăm sóc mảnh
vườn nên được vài đám cà dĩa, cà dái dê đủ cho vợ chồng ông sống qua ngày
tháng.
9
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Dưới bến sông lúc nào cũng có chú sáu Gồ và gia đình thím hai Tài chuyên môn
giặt đồ ủi trên bàn gỗ đặt sẵn dưới nước sát bến sông, mùi thuốc tẩy xông lên khó
chịu.
Đến sát bờ sông, chúng tôi cởi bỏ hết áo, vứt trên bờ, chạy ùn xuống bến theo
dốc đi có sẵn. Khi đến mực nước chân đi rà rà, dò tìm mực nước sâu, khi ngập đến
hông, lấy hơi hít thở thật dài để cố gắng bơi cho qua khúc sông sâu, bơi chó rất mệt
10
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Chúng tôi đùa giỡn cho vui, tắm cho thỏa thích, sau đó thì những gì bắt được của
sông nước thì trả về cho sông nước (của César thì trả về César). Sau cùng trước khi
về chúng tôi chia 2 phe chơi tạt nước, hai bên xáp lá cà nước bắn lên tung tóe.
Cánh tay dủi thẳng ra sau song song với mặt nước, bàn tay thẳng góc với mặt nước
lấy thế đẩy mạnh xuống nước tạt dòng nước lên cao vào mặt đối phương, nước bắn
mạnh vào mặt nhiều lúc đau và ngộp, đối phương vừa né tránh vừa trả đũa nên tạt
trật đi nơi khác, thừa thắng xông lên, chúng tôi cứ tiếp tục tạt nước thẳng vào mặt
mũi chừng nào đối phương ngộp xin đầu hàng mới thôi.
Cuối cùng chúng tôi ra về, hẹn lại ngày mai.
Sông Dinh mùa nước cạn là nơi tụ tập vui chơi của những trẻ con ở xóm Rượu.
Chúng thường trốn cha mẹ (trong đó có tôi) ra sông Dinh tắm, đồng thời nhìn
những con chim bói cá mỏ thiệt dài bay lượn trên không trung nhìn xuống nước
khi thấy cá đang bơi, chim bay đứng lại một chỗ hai cánh quạt lia lịa, đến lúc chính
xác bổ nhào xuống nước gắp cá và bay thẳng lên dậu ở cành cây ven sông.
Đó là những kỷ niệm được ghi lại đây để nhớ lại thời thơ ấu hồn nhiên của tuổi
trẻ.
Nguyễn Thục
Tháng 6-2006
Theo www.ninh-hoa.com
6. CHƠI HÓP
Chơi hóp là một trong những trò chơi trong dân gian Ninh Hòa mà tôi xin ghi lại
để cống hiến quý bạn đồng hương ít nhiều đã có một thời trải qua trong thời niên
thiếu tại quê hương mến yêu.
Để bắt đầu trò chơi, tùy theo cách chia bắt cặp hoặc chơi lẻ từng người, bao
nhiêu người chơi cũng được, ăn thua hoặc bằng tiền, hoặc hình, hoặc bịch thuốc
lá…v..v…, tùy theo điều kiện và giao kèo sẵn có.
Cách thức chơi:
Vẽ một hình chữ nhật, dài rộng tùy thích không cần kích thước. Chúng ta cần
hai cạnh bên của hình chữ nhật) mà chạy xéo góc hơn bạn mình, thua người bắt
bạn mình, như vậy gọi là "xỉa tiền".
Người thắng cuộc thi đi sau cùng, xem xét kỹ cách bắt những hòn chì của người
đi trước, nếu khảy xa hơn để bắt được thì tốt và được đi sau cùng bàn kế tiếp, bằng
không thì khảy nhẹ hòn chì để bắt những người bị hóp, xong cứ thứ tự người nào
gần mức đầu dưới thì chố người thua mình ở phía trên.
Cách thức chố:
Người thắng cuộc cầm hòn chì lên trên tay rồi gạch lằn mức ngay tâm hòn chì
nằm (tức là vị trí của hòn chì năm trước khi được lượm lên tay). Người thắng cuộc
có hai chân đứng ngay lằn mức gạch làm điểm với tay cầm hòn chì cố gắng chố
sao cho hòn chì của mình trúng hòn chì của người thua. Nếu trúng chố tiếp người
kế, nếu chố trật không được quyền chố nữa mà nhường người chơi kế tiếp để chố
12
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
những người thua. Nếu trúng khá nhiều, những người thua chung tiền, hoặc chung
hình, hoặc chung bịch thuốc lá..., tùy theo giao kèo trước khi chơi.
Xong bàn này chúng ta tiếp tục chơi bàn khác và đi theo thứ tự khỏi cần thi lại,
người thắng cuộc đi sau cùng.
Chúc quý bạn có những giây phút thoải mái nghiền ngẫm trò chơi hóp này.....
Nguyễn Thục
Tháng 9-2005
Theo www.ninh-hoa.com
7. ĐÁNH TRỔNG ( Đánh khăn, chơi khăn)
Đánh khăng, còn gọi là chơi khăng là
một trò chơi dân gian của Việt nam. Đây
là trò chơi tập thể ngoài trời chủ yếu dành
cho các bé trai và được thấy ở nhiều sắc
tộc trên khắp lãnh thổ Việt nam.
Dụng cụ
một chút để có thể đặt con nằm ngang lên trên lò. Cách lò một cự ly hợp lý (thường
từ 2m đến 3m hoặc quy ước chặt chẽ hơn là 10 lần chiều dài của cái...) kẻ một
vạch ngang để làm mốc. Trường hợp sân chơi có không gian quá rộng thì kẻ hai
vạch biên dọc từ lò đến cuối sân để giới hạn chiều rộng. Những chỗ chơi có biên
dọc sẵn có như đường đi, sân dài vừa phải rất thuận tiện cho đánh khăng.
* Kỹ thuật
Kỹ thuật đánh
Kỹ thuật khấc
• Khấc: là kỹ thuật một tay cầm cái, tay kia đặt
con tiếp xúc với cái sau đó buông tay giữ con ra
đồng thời dùng cái hất con lên rồi đánh nhẹ cho
con nảy trên không với mục đích càng được
nhiều lần càng tốt cho đến khi con bị rơi xuống
đất. Mỗi lần cái chạm vào con tính là một lần
khấc. Trong kỹ thuật khấc có thể dùng cái đánh
vào điểm bất kỳ của con hay yêu cầu cao hơn là
chỉ đánh vào đầu mút của nó (nếu đánh theo yêu
cầu này thì khi chuẩn bị phải để con theo chiều
thẳng đứng, một đầu tiếp xúc với cái).
• Cầy hay còn gọi là dích (ở miền Trung): là kỹ thuật để con nằm ngang trên
lò rồi dùng cái đặt xuống dưới con để hất con bay đi.
• Mắm hay phạt: là kỹ thuật cầm cả cái lẫn con bằng một tay sau đó tung con
lên rồi dùng cái đánh con bay đi.
• Gà: là kỹ thuật khó nhất của đánh khăng, con được đặt nằm dọc theo lò, một
đầu (thường là đầu hướng về phía cuối sân), ghếch lên thành lò; người chơi
dùng cái gõ vào đầu ghếch lên sao cho con nảy lên; trong khi con chưa chạm
đất, dùng cái đánh con bay đi. Nếu dùng gạch, đá... làm lò thì kê con ghếch
một đầu lên miếng gạch để thực hiện kỹ thuật này.
14
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
phá bắt được con khi con đã chạm đất rồi nảy lên thì người bắt được sẽ thực
hiện một cú nhảy ba bước về phía lò, điểm tiếp đất sẽ tính là điểm con dừng
lại trên mặt đất (đương nhiên nếu điểm tiếp đất vượt quá vạch ngang làm
mốc thì con cũng coi như chưa qua vạch). Sau khi đã thực hiện xong kỹ
thuật có thể ghi điểm, người đánh đặt cái nằm ngang trên lò. Tại điểm con
dừng lại trên mặt đất, một trong những người cản phá sẽ dùng con ném về
phía cái sao cho nó bật ra khỏi lò hoặc con dừng lại càng gần lò càng tốt.
Nếu cái không bị ném bật ra khỏi lò hoặc con dừng lại cách lò một khoảng
dài hơn chiều dài của cái thì cú đánh mới được tính điểm cho người đánh.
15
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Trường hợp một trong những người cản phá bắt được con khi nó chưa chạm
đất thì điểm lại được tính cho người bắt được. Cách tính điểm như sau:
o Ở động tác cầy và mắm: người đánh dùng cái để đo từ lò đến điểm
con dừng trên mặt đất, được bao nhiêu lần thì ghi được bấy nhiêu
điểm.
o Ở động tác gà: người đánh dùng con để đo từ điểm con dừng lại trên
mặt đất về đến lò, được bao nhiêu lần thì ghi được bấy nhiêu điểm.
Nếu trong bất kỳ lần đánh nào, người thực hiện không ghi được điểm thì phải
nhường quyền đánh cho người kế tiếp.
• Thành ngữ: ăn như đánh khăng vào mồm ngụ ý chê trách hoặc diễu cợt
những người khi ăn gắp thức ăn từ đĩa cho thẳng vào miệng mà không đặt
vào bát ăn của mình.
• Ca dao:
Hoài tiền mua thuốc nhuộm răng
Để tiền mua mía đánh khăng vào mồm
• Trích kịch thơ Kiều Loan của Hoàng Cầm
...Những người say tuý luý ở bên đường
Là do thám rất tài tình cho Quang Diệu
[1]
ngón tay còn lại (ngón trỏ, ngón giữa) ta có hình cái Kéo
- Cái Bao: xòe cả 5 ngón tay ra .
Luật chơi: Cái Búa thì đập cái kéo, cái kéo thì cắt cái bao, cái bao thì chùm được
cái búa
Khi cả hai cùng đọc: "Uýnh Sình Sầm mày ra cái gì? tao ra cái này", trong khi
bàn tay được dấu sau lưng và khi dứt câu thì đưa tay ra cùng một lúc không được
trước sau với dấu hiệu tùy vào mỗi bên, như thế ta biết được bên nào thắng bên nào
thua theo luật định, khi hai bên ra cùng một dấu hiệu thì được sình sầm lại.
Người viết:
Nguyên Hà
12 RỒNG RẮN LÊN MÂY
Rồng rắn lên mây
Có cây thuốc Bắc
Có ông thầy ở nhà không?
17
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Một số người chơi rồng rắn, nối đuôi nhau bằng cách người đứng sau hai tay
ôm ngang hông người đứng trước, cứ thế xếp thành hàng dài tùy theo số người
chơi, hình thù như một con rắn dài có mắt khúc.
Người đứng đầu làm đầu rắn, người đứng cuối làm đuôi rắn, giữa là thân rắn và
một người làm ông thầy thuốc Bắc ngồi đối diện với con rắn. Khi con rắn (đoàn
người nối đuôi nhau) cùng thưa với ông thầy bài tấu trên, Ông thầy không đồng ý
thì con rắn sẽ đi vài vòng rồi quay lại tâu tiếp để xin ông thầy cho thuốc.
Sau nhiều lần từ chối, ông thầy đồng ý thì ông sẽ đứng lên để tìm cách bắt lấy
được đuôi của con rắn ông mới cho thuốc. Tình trạng con rắn lúc đó phải cố tránh
né để ông thầy không bắt được đuôi nên cố sức che chắn không cho ông thầy tiến
về phía sau, và cùng nhau hò hét với bài hát:
"mạnh thầy thầy bắt được thầy ăn, mạnh rắn rắn bắt được rắn cắn”.
Thế là cả đoàn người nối đuôi nhau phải lượn qua lượn lại (chạy qua, chạy lại)
theo đầu con rắn. Cả đám người cứ thế cố né tránh, ông thầy một mình nhanh chân
phương. Như thế người đối diện đã thua hết quan.
Cách chơi Ô quan được nói lên rất đơn giản nhưng người chơi ô quan đã giỏi
thì việc tính toán rất tài tình mà người đối diện phải thua cuộc vì không còn
quan(sỏi) bên phần mình để tiếp tục cuộc chơi..
Người viết:
Nguyên Hà
Một bài viết về trò chơi “Ô ăn quan” khác.
Ô ăn quan, hay còn gọi tắt là ăn quan là một trò chơi dân gian của trẻ em
người Kinh, Việt Nam mà chủ yếu là các bé gái. Đây là trò chơi có tính chất chiến
thuật thường dành cho hai người chơi và có thể sử dụng các vật liệu đa dạng, dễ
kiếm để chuẩn bị cho trò chơi.
Mục lục
[ẩn]
• 1 Lịch sử
• 2 Cách chơi
o 2.1 Chuẩn bị
o 2.2 Luật chơi
o 2.3 Đồng dao
• 3 Biến thể
• 4 Ô ăn quan cho nhiều hơn hai người chơi
• 5 Ô ăn quan trong văn học, nghệ thuật
• 6 Trò chơi tương tự trên thế giới
o 6.1 Mancala châu Phi
o 6.2 Mancala ở các nước châu Á khác
19
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
• 7 Chú thích
• 8 Liên kết ngoài
Lịch sử
Hiện chưa rõ nguồn gốc cũng như thời điểm bắt đầu nhưng chắc chắn rằng Ô
hoặc vòng cung gọi là ô quan.
Quân chơi: gồm hai loại quan và dân, được làm hoặc thu thập từ nhiều chất
liệu có hình thể ổn định, kích thước vừa phải để người chơi có thể cầm, nắm
nhiều quân bằng một bàn tay khi chơi và trọng lượng hợp lý để khỏi bị ảnh
hưởng của Biến thể.
20
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Bàn chơi ô ăn quan cho 3 người
Trò chơi có một số biến thể sau:
Số dân ở mỗi ô vuông là 10 và/hoặc ở ô quan ngoài quan còn có thêm 20 hay
30 dân.
Khi quân cuối cùng đã được rải xuống, nếu ô liền sau đó là ô quan thì người
chơi cũng mất lượt ngay dù ô đó có chứa quân hay không.
Khi đến lượt đi người chơi có thể tính toán phương án đi của mình trong một
khoảng thời gian hợp lý hoặc phải đi ngay mà không được phép tính toán.
Ô ăn quan cho nhiều hơn hai người chơi
Bàn chơi ô ăn quan cho 4 người
Ô ăn quan cũng có thể được chơi với 3 hoặc 4 người chơi trong đó cách di
chuyển quân, thể thức tính điểm cũng giống như khi chơi hai người nhưng bàn
chơi được thiết kế khác đi cho phù hợp.
Bàn chơi cho 3 người: có hình tam giác đều với 3 ô quan ở 3 đỉnh của tam
giác, ở mỗi cạnh kẻ 5 ô vuông để làm ô dân. Người chơi ngồi ở phía cạnh tam giác
có các ô dân thuộc quyền kiểm soát của mình.
21
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
Bàn chơi cho 4 người: có hình vuông với 4 ô quan ở 4 góc vuông, các ô dân
hình vuông kẻ ở 4 cạnh, mỗi cạnh 5 ô. Người chơi ngồi ở phía cạnh hình vuông có
những ô dân thuộc quyền kiểm soát của mình.
Quan có kích thước lớn hơn dân đáng kể cho dễ phân biệt với nhau. Quân
chơi có thể là những viên sỏi, gạch, đá, hạt của một số loại quả... hoặc được sản
sẽ phải xử lý tiếp như sau:
o Nếu liền sau đó là một ô vuông có chứa quân thì tiếp tục dùng tất cả
số quân đó để rải tiếp theo chiều đã chọn.
o Nếu liền sau đó là một ô trống (không phân biệt ô quan hay ô dân) rồi
đến một ô có chứa quân thì người chơi sẽ được ăn tất cả số quân trong ô đó. Số
quân bị ăn sẽ được loại ra khỏi bàn chơi để người chơi tính điểm khi kết thúc. Nếu
23
B ộ sưu tập: Ninh Hòa trong tôi ----------Trò chơi dân gian-------------- Đỗ Công Trung
liền sau ô có quân đã bị ăn lại là một ô trống rồi đến một ô có quân nữa thì người
chơi có quyền ăn tiếp cả quân ở ô này ... Do đó trong cuộc chơi có thể có phương
án rải quân làm cho người chơi ăn hết toàn bộ số quân trên bàn chơi chỉ trong một
lượt đi của mình. Trường hợp liền sau ô đã bị ăn lại là một ô vuông chứa quân thì
người chơi lại tiếp tục được dùng số quân đó để rải. Một ô có nhiều dân thường
được trẻ em gọi là ô nhà giàu, rất nhiều dân thì gọi là giàu sụ. Người chơi có thể
bằng kinh nghiệm hoặc tính toán phương án nhằm nuôi ô nhà giàu rồi mới ăn để
được nhiều điểm và có cảm giác thích thú.
o Nếu liền sau đó là ô quan có chứa quân hoặc 2 ô trống trở lên thì
người chơi bị mất lượt và quyền đi tiếp thuộc về đối phương.
• Trường hợp đến lượt đi nhưng cả 5 ô vuông thuộc quyền kiểm soát của
người chơi đều không có dân thì người đó sẽ phải dùng 5 dân đã ăn được của mình
để đặt vào mỗi ô 1 dân để có thể thực hiện việc di chuyển quân. Nếu người chơi
không đủ 5 dân thì phải vay của đối phương và trả lại khi tính điểm.
• Cuộc chơi sẽ kết thúc khi toàn bộ dân và quan ở hai ô quan đã bị ăn hết.
Trường hợp hai ô quan đã bị ăn hết nhưng vẫn còn dân thì quân trong những hình
vuông phía bên nào coi như thuộc về người chơi bên ấy; tình huống này được gọi
là hết quan, tàn dân, thu quân, kéo về hay hết quan, tàn dân, thu quân, bán ruộng. Ô
quan có ít dân (có số dân nhỏ hơn 5 phổ biến được coi là ít) gọi là quan non và để
cuộc chơi không bị kết thúc sớm cho tăng phần thú vị, luật chơi có thể quy định
khác.
14. ĐÁNH BANH THẺ HAY CÒN GỌI LÀ ĐÁNH CHUYỀN, CHẮC MÚA
4.Canh chuyền: Cầm chặt bó thẻ để ngang người thảy banh lên trong khi banh
đang ở độ cao thì người chơi xoay tròn 2 vòng bó thẻ và chụp cho kịp trái banh
như những lần trước khi banh rơi xuống và được tung lên.. Tiếp tục cho hết 5 lần.
5.Canh giã: Cầm giữa bó thẻ, trái banh được tung lên cao và kịp dộng đứng bó thẻ
xuống nền nhà 2 lần, tiếp tục không ngừng và đếm 2,4,6,8,10 cho kịp bắt được trái
banh. Thế là kết thúc cuộc chơi.
Hơn thua nhau khi chơi banh thẻ: nếu người chơi không bắt kịp trái banh để
banh rơi ra ngoài và khi bắt thẻ không đủ số hoặc dư so với số thẻ còn dư lại trong
canh chụm quyết định. Người đánh thẻ giỏi có thể chừa 4 cây thẻ trong canh chụm
để khi đánh các canh thẻ tiếp tục phải đánh 4 lần thay vì 2 lần trong cách chơi thẻ
nói trên. Chơi khó vì khi vừa thảy banh và vừa nhặt thẻ hay đánh thẻ mà phải điều
khiển cả tay và mắt nhìn. Bên nào hư thì đưa cho bên kia bắt đầu cuôc chơi.
6.Cách phạt: Bên thắng sẽ dùng cả bó thẻ nắm trong tay gõ vào chân họăc tay đối
phương với số lượng đánh phạt tùy vào sự giao hẹn trước khi chơi, trong khi đó
trái banh cũng được tung lên nhịp nhàng theo mỗi lần đánh phạt.
Người viết:
Văn Thu
Có một cách chơi tương tự khác.
25
Copyright: Tài liệu đại học ©