1
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Văn Vận
Các giải pháp chủ yếu tăng cường hiệu quả quản lý của các cơ quan nhà
nước về bảo vệ lợi ích người tiêu dùng
1. Hoàn thiện luật pháp về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 1999 đã có những tác
động tích cực đến đời sống kinh tế - xã hội của nước ta, từng bước đưa hoạt
động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vào nền nếp, ngăn chặn các hành vi
bất hợp pháp gây ảnh hưởng xấu đến việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Tuy nhiên, cho đến nay, Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã bộc
lộ những hạn chế và bất cập như tính khả thi của Pháp lệnh và Nghị định
hướng dẫn chưa cao, nhiều quy định khá chung chung khó thực thi; một số
điểm chưa mang tính cập nhật hoặc chưa bao quát được những vấn đề liên
quan đến tự do hoá thương mại và tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt
Nam, đặc biệt là sau khi nước ta trở thành thành viên chính thức của WTO;
chưa có các chế tài đủ mạnh cho cơ quan bảo vệ người tiêu dùng (Luật pháp
các nước như Mỹ, Ma-lai-xi-a, Ấn Độ… đều trao thẩm quyền xử phạt cho cơ
quan bảo vệ người tiêu dùng) và chưa có quy định về cơ chế phối hợp giữa
các cơ quan, tổ chức về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhằm đảm bảo hiệu
quả của công tác này. Chính vì vậy, Bộ Thương mại( nay là Bộ Công
Thương) với tư cách là cơ quan thực hiện chức năng quản lý nhà nước trong
lĩnh vực này cho rằng cần phải bổ sung, sửa đổi Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng và nâng lên thành Luật cho phù hợp với yêu cầu của tình
hình mới. Điều đó sẽ tạo điều kiện thuận lợi và nâng cao tầm quan trọng của
công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa; nâng cao tính khả thi, tính minh bạch của Pháp lệnh
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo hành lang pháp lý thuận lợi để góp
1
Vũ Thị Thu Ngân_ KTPT46
1
2

Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Văn Vận
dùng và tạo hành lang pháp lý lành mạnh để góp phần phát triển môi trường
kinh doanh lành mạnh, đảm bảo quyền lợi và lợi ích hợp pháp của người kinh
doanh, người tiêu dùng.
Theo ý kiến của các chuyên gia pháp luật, để hoàn thiện luật bảo vệ quyền
lợi người tiêu dùng , trước hết, cần khắc phục tư tưởng chỉ coi trọng việc phát
triển kinh tế, bảo đảm quyền tự do kinh doanh cho doanh nghiệp mà không
coi trọng đúng mức công tác bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng . Trong
việc xây dựng quy định pháp luật, về mặt hình thức, cần nâng tầm các pháp
lệnh hiện hành thành văn bản luật. Về các nội dung cụ thể, pháp luật bảo vệ
người tiêu dùng nên hoàn thiện theo hướng quy định chi tiết chế độ bảo hành
đối với từng dòng sản phẩm cụ thể; hoàn thiện các quy định về trách nhiệm
sản phẩm theo hướng áp dụng chế độ trách nhiệm sản phẩm nghiêm ngặt đối
với nhà sản xuất, cung ứng dịch vụ. Nhà nước cần có sự đầu tư hỗ trợ cho các
tổ chức bảo vệ người tiêu dùng về kinh phí tuyên truyền pháp luật, mua sắm
các trang thiết bị cần thiết đáp ứng yêu cầu hoạt động. Công tác điều tra, truy
tố, xét xử các hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ người tiêu dùng cần được
thực hiện nghiêm minh. Tăng cường năng lực của các cơ quan quản lý Nhà
nước về cạnh tranh, kiểm tra chất lượng sản phẩm, khuyến khích thành lập
Hội bảo vệ người tiêu dùng ở các địa phương.
Bên cạnh đó, cũng cần đơn giản hoá thủ tục khiếu kiện của người tiêu
dùng để nếu doanh nghiệp không giải quyết khiếu nại chính đáng của người
tiêu dùng, người tiêu dùng có quyền nhờ cơ quan chức năng (cơ quan quản lý
nhà nước, các cấp toà án) can thiệp kịp thời. Tuyên truyền phổ biến đề người
tiêu dùng biết được các quyền của mình theo quy định của pháp luật để người
3
Vũ Thị Thu Ngân_ KTPT46
3
4
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Văn Vận

nhiều loại hình kinh doanh mới (như mua hàng qua điện thoại, qua
internet…), và những vấn đề mới như thư rác (spam), lừa đảo trên Internet
cũng càng trở nên tinh vi hơn.
Nhiều hành vi kinh doanh hiện đại cũng đang dần xuất hiện và phát triển
với tốc độ nhanh chóng (bán hàng từ cửa đến cửa, bán hàng đa cấp…) và,
trong một số trường hợp đã có những biến tướng, những biểu hiện bất chính
cần được xử lý. Những hành vi như vậy không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho
những người bị lừa gạt mà còn ảnh hưởng tiêu cực tới tình hình xã hội nói
chung. Bởi lẽ những người tiêu dùng là nạn nhân của hành vi gian lận, lừa
đảo này chủ yếu là những người có thu nhập thấp, trình độ hiểu biết còn hạn
chế và sống ở khu vực nông thôn. Ở mức độ nghiêm trọng hơn, những hành
vi hạn chế cạnh tranh như thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, lạm dụng vị trí
thống lĩnh, vị trí độc quyền… cũng sẽ làm môi trường cạnh tranh bị bóp méo,
ảnh hưởng tới giá cả hàng hóa, dịch vụ và từ đó gây thiệt hại đối với quyền
lợi người tiêu dùng.
Gia nhập WTO và phát triển kinh tế mạnh mẽ cũng làm thay đổi xu hướng
tiêu dùng, ví dụ: thay đổi thói quen mua sắm từ mua sắm hàng ngày ở các
chợ, kể cả các chợ được gọi là “chợ cóc, chợ tạm” đến mua sắm khối lượng
lớn cho cả tuần tại các siêu thị, trung tâm mua sắm và qua mạng internet cũng
như tăng giá trị mua sắm; xu hướng sử dụng ngày càng nhiều các dịch vụ
chăm sóc sức khoẻ, kể cả chăm sóc sắc đẹp cho cả phụ nữ và nam giới; dịch
vụ du lịch; dịch vụ bảo hiểm, giáo dục … Tầng lớp có thu nhập khá và thu
nhập cao tăng lên và trở thành lực lượng tiêu dùng các mặt hàng cao cấp, sẽ
đặt ra yêu cầu mới cho công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Những vấn
5
Vũ Thị Thu Ngân_ KTPT46
5
6
Chuyên đề tốt nghiệp GVHD: PGS.TS Phạm Văn Vận
đề này tuy chưa phải là ưu tiên trước mắt, nhưng cần tập trung nghiên cứu để