ĐẶT VẤN ĐỀ
Trước đây các nhà XHCN không tưởng chỉ có thể nói về
sự bóc lột của TBCN, chỉ mở ra được một xã hội mà hầu như
mọi cái chưa thực tế, nhưng khi Mác và Anghen cho ra đời
hai phát triển vĩ đại là "Chủ nghĩa duy vật lịch sử và "học
thuyết giá trị thặng dư" mà XHCN từ khơng tưởng trở thành
hiện thực. Chính nhờ các học thuyết đó mà sau này các nhà
thừa kế xuất sắc như Lê nin đã tiếp thu và phát triển thêm,
tiến tới đoàn kết các giai cấp trong xã hội để xây dựng một
nhà nước XHCN đầu tiên, không phải là không tưởng, mà là
hiện thực, mở ra một thời đại mới, một kỷ ngun mới của xã
hội lồi người, đó là xã hội XHCN, lật đổ chế độ TBCN, tư
bản nửa phong kiến.
Trong bài viết này, ta chỉ giải thích tại sao nói rằng nhờ
hai phát hiện vĩ đại của Mác, Anghen duy vật lịch sử và học
thuyết giá trị thặng dư mà chủ nghĩa xã hội từ không tưởng
trở thành có tưởng.

1


GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
Trước thời kỳ XHCN ra đời, xã hội luôn làm sự đấu tranh
giai cấp, đấu tranh công nơng có sự phân hố sâu sắc, cụ thể
là sau khi cộng đồng nguyên thuỷ tan rã, trong các giai cấp
tầng lớp bị áp bức bóc lột đã xuất hiện những tư tưởng muốn
phủ định xã hội đương thời, những tư tưởng đó khát vọng đó
tuy chưa thực sự rõ rệt và đồng nhất với nhau nhưng điều đó
có điểm chung là muốn có một xã hội cơng bằng bình đẳng,
bác ái, nhưng đó cũng là một điểm sáng, một khát vọng nhỏ
nhoi là những mớ giả thuyết chưa thực tế còn yêu sách. Biện

nó là chưa khai phá ra hết bản chất và quy luật vận động của
CNTB, chưa phát hiện ra vai trị lịch sử của giai cấp cơng
nhân - một lực lượng xã hội có đủ khả năng xố bỏ CNTB để
xây dựng thành cơng CNXH. Lênin từng viết: "CNXH khơng
tưởng khơng thể vạch ra được lối thốt thực sự. Nó khơng thể
giải thích được bản chất của chế độ nô lệ làm thuê trong
XHCNTB, cũng không phát hiện ra những quy luật phát triển
của chế độ TBCN và cùng khơng tìm thấy lực lượng xã hội có
khả năng trở thành người sáng tạo xã hội mới".
Nhờ hai phát triển vĩ đại của Mác - Ănghen đó là chủ
nghĩa duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư mà CNXH
từ không tưởng trở thành hiện thực. Ta lần lượt xét hai phát
kiến đó:
Chủ nghĩa duy vật lịch sử.
Dựa trên những kết quả lý luận và tổng kết lịch sử, Mác
và Ănghen đã nêu ra quan điểm duy vật lịch sử của mình.
Mác đã từng viết :"Những quan hệ xã hội đều gắn liền với
những lực lượng sản xuất. Do có lực lượng sản xuất mới mà
lồi người thay đổi phương thức sản xuất của mình và do thay
3


đổi các phương thức sản xuất, cách kiếm sống của mình, lồi
người thay đổi tất cả những quan hệ xã hội của mình. Cái cối
xay quay bằng tay đưa lại xã hội có lãnh chúa, cái cối xay
chạy bằng hơi nước đưa lại xã hội có nhà tư bản cơng
nghiệp".
Mác đã dùng một tổng thể các quan hệ sản xuất làm tiêu
chuẩn trực tiếp phân biệt những giai đoạn phát triển đặc thù
trong lịch sự nhân loại, tức là trực tiếp phân biệt những hình

xã hội vật chất, tức là quan hệ hình thành mà khơng thơng qua
ý thức. Đó là quan hệ sản xuất mà Mác đã coi những quan hệ
cơ bản ban đầu và quyết định mọi quan hệ khác. Mác đã đánh
đổ mọi quan niệm cho rằng xã hội là một tổ hợp có tính chất
máy móc, có thể tuỳ ý kiến thay đổi theo đủ kiểu, một tổ hợp
sinh ra và biến hoá một cách ngẫu nhiên.
Như vậy, quá trình lịch sử tự nhiên của sự phát triển xã
hội chẳng diễn ra bằng con đường phát triển tuần tự mà còn
bao hàm cả trường hợp bỏ qua một hình thái kinh tế xã hội
nhất định trong những hồn cảnh lịch sử cụ thể nhất định. Vì
vậy những quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử đã làm
sáng tỏ tính chất lịch sử của hình thái kinh tế xã hội TBCN,
tính tất yếu và những tiền đề khách quan, chủ quan của cuộc
cách mạng XHCN.
Học thuyết giá trị thặng dư.
Bắt đầu từ việc nghiên cứu hình thái tế bào của xã hội
CNTB, tức là hình thái hàng hố, Mác đã nói rõ lên đời sống
kinh tế - xã hội của CNTB. ở đây, Mác đã phát hiện ra tính hai
mặt của lao động sản xuất hàng hố: lao động cụ thể và lao
động trừu tượng. Giải thích tính hai mặt này, Mác đã nêu ra
mâu thuẫn cơ bản của sản xuất hàng hoá (là mâu thuẫn giữa
lao động tư nhân với lao động xã hội). Nhờ đó, chính Mác là
5


người đầu tiên đã chỉ rõ: Bất cứ quá trình lao động nào cũng
phải địi hỏi có ba nhân tố chủ yếu là lao động có mục đích
cuả con người, đối tượng lao động và công cụ sản xuất. Không
thể xem nhẹ hoặc bất cứ nhân tố nào. Đặc biệt, Mác đã nhấn
mạnh vai trị của cơng cụ sản xuất, Mác nói rằng cơng cụ sản

cấp công nhân và giai cấp tư sản là mâu thuẫn đối kháng,
khơng thể điều hồ.

7


KẾT THÚC VẤN ĐỀ

Nhờ hai phát kiến vĩ đại đó của Mác và Ănghen mà sau
này Lênin đã thừa kế và phát huy, lãnh đạo nhân dân lao động
và giai cấp công nhân đứng lên lật đổ chế độ Nga hoàng và
mở ra một thời kỳ mới, một kỷ nguyên mới, một hình thái xã
hội mới: Xã hội chủ nghĩa.
Từ một kiểu nhà nước XHCN không tưởng trở thành hiện
thực là do hai phát kiến vĩ đại của Mác - Anghen là chủ nghĩa
duy vật lịch sử và học thuyết giá trị thặng dư.

8


MỞ ĐẦU

Gia đình là một xã hội thu nhỏ, vậy đặc biệt nó có tác dụng rất quan
trọng đối với sự phát triển của xã hội và Anghen chỉ rõ "Theo quan điểm
duy vật thì nhân tố quyết định trong lịch sử, và qui cho đến cùng thì gia
định là cái nôi để trực tiếp sản xuất và tái sản xuất ra đời sống trực tiếp
nhưng bản thân nó lai có hai loại:
Loại một: Sản xuất ra sản phẩm tiêu dùng, loại hai là sản xuất ra
ngay con người và là tồn tại và phát triển ra con người. Một là trình độ
phát triển của gia đình, hai là trình độ phát triển của lao động. Theo lời

Chủ tịch chỉ rõ "vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng
người".
Trong thời gian trẻ nhỏ phần lớn thời gian sống trong gia đình chịu
ảnh hưởng nếp sống và sự giáo dục tình thương yêu cha mẹ là điều kiện
tốt để giáo dục con trẻ.
4. Sự tiến bộ của gia đình gắn với bước phát triển của sự cải tạo
XHCN.
Dưới XHCN gia đình mật thiết với xã hội cuộc đấu tranh để cải tạo
các quan hệ gia đình cũ và xây dựng gia đình mới là một quá trình gắn
liền với công cuộc cải tạo XHCN và xây dựng XHCN, sự phát triển của
một giai đoạn lịch sử là nhân tố quyết định tính chất kết cấu của gia đình,
vì vậy để xây dựng gia đình mới trước hết phải đẩy mạnh công cuộc cải
tạo các thành phần kinh tế cá thể, làm cho gia đình khơng cịn là đơn vị
kinh tế riêng lẻ đó là yêu cầu đầu tiên rất quan trọng để xây dựng gia
11


đình mới, nếu khơng thì hậu quả vợ hoặc chồng giữa bố và mẹ và con cái
trong gia đình cịn là nơi ẩn náu những tiêu cực ích kỷ hẹp hòi cản trở sự
tiến bộ của xã hội.
Xây dựng gia đình dưới XHCN phải gắn liền với cơng cuộc xây
dựng và phát triển nền công nghiệp, xây dựng cơ sở vật chất ... vì sản
xuất có phát triển mới có điều kiện phát triển tăng cường phúc lợi tập
thể.
Nâng cao trình độ năng lực của người phụ nữ, thực hiện triệt để sự
nghiệp giải phóng người phụ nữ để cho mối quan hệ được bình đẳng,
mặt khác chúng ta thấy rõ cuộc đấu tranh để xây dựng gia đình mới phải
kết hợp chặt chẽ với cuộc cách mạng về tư tưởng và văn hố, ý thức tư
tưởng vốn mang tính bảo thủ so với sự phát triển của điều kiện kinh tế xã hội để xây dựng gia đình mới. Cùng với cuộc cải tạo và phát triển
kinh tế phải coi trọng công tác tư tưởng, công tác phát triển văn hố

đoạn mới của cách mạng, Nhà xuất bản sự thật 1974.
3. Các Mác bản thảo kinh tế - triết học năm 1844, Nhà xuất bản sự
thật Hà Nội 1962.
4. Hồ Chí Minh tuyển tập, Nhà xuất bản sự thật năm 1960.

14