1

MỤC LỤC
Mở đầu.................................................................................................... 2
Chương I: Quy luật giá trị và vai trò của quy luật giá trị trong nền
kinh tế hàng hoá .................................................................................... 3
1.1. Quy luật giá trị.................................................................................. 3
1.1.1. Nội dung của Quy luật giá trị.........................................................3
1.1.2. Hình thức của Quy luật giá trị........................................................4
1.2. Vai trò của Quy luật giá trị trong nền kinh tế hàng hoá.....................4
1.2.1. Điều tiết sản xuất và lưu thong hàng hố ......................................4
1.2.2. Kích thích cải tiến kỹ thuật............................................................6
1.2.3. Phân hoá những người sản xuất hàng hoá .....................................6
Chương 2: Thực trạng việc vận dụng Quy luật giá trị vào nền kinh
tế nước ta thời gian qua và những giải pháp nhằm vận dụng tốt hơn
Quy luật giá trị ở nước ta trong thời gian tới.......................................8
2.1. Thực trạng và vai trò.........................................................................8
2.1.1. Thực trạng việc vận dụng Quy luật giá trị ở nước ta thời gian
qua.8
2.1.2. Vai trò của Quy luật giá trị...........................................................14
2.2. Những giải pháp nhằm vận dụng tốt hơn Quy luật giá trị ở nước
trong thời gian tới................................................................................... 14
2.2.1. Điều tiết khống chế và quản lý vĩ mơ..........................................14
2.2.2. Nâng cao sức cạnh tranh trong q trình hội nhập.......................15
2.2.3. Giảm bất bình đẳng trong xã hội..................................................17
2.2.4. Quan tâm đầu tư hơn nữa vào nền giáo dục.................................18
Kết luận................................................................................................. 19


2


vững và mở rộng thêm địa vị của mình trên thị trường. Mỗi người đều tự
mình sản xuất khơng phụ thuộc vào người khác, nhưng trên thị trường
những người sản xuất hàng hố là bình đẳng với nhau. Sản xuất hàng
hố càng phát triển thì quyền lực của thị trường đối với người sản xuất
hàng hố càng mạnh. Nó như thế có nghĩa là trong nền kinh tế hàng hố
có những quy luật kinh tế ràng buộc và chi phối hoạt động của những
người sản xuất hàng hoá.
Quy luật giá trị là quy luật kinh tế quan trọng nhất của sản xuất và
lưu thơng hàng hố.
Quy luật giá trị quy định việc sản xuất và trao đổi hàng hoá phải
căn cứ vào hao phí lao động xã hội cần thiết.
Qui định ấy là khách quan, đảm bảo sự công bằng hợp lý, bình
đẳng giữa những người sản xuất và trao đổi hàng hoá. Quy luật giá trị
buộc những người sản xuất và trao đổi hàng hoá phải tuân theo "mệnh


5

lệnh" của giá cảthị trường. Thông qua sự vận động của giá cả thị trường
sẽ thấy được sự hoạt động của quy luật giá trị. Giá cả thị trường lên
xuống một cách tự phát xoay quanh giá trị hàng hoá và biểu hiện sự tác
động của quy luật giá trị trong điều kiện sản xuất và trao đổi hàng hoá.
1.1.2. Hình thức của quy luật giá trị
Trong nền sản xuất hàng hoá giản đơn: sản phẩm làm ra, trao đổi
với mục đích là để thoả mãn nhu cầu cá nhân.Vì vậy, lưu thơng và bn
bán khơng phải là mục đích chính của người sản xuất.
Trong nền sản xuất hàng hố TBCN: Hàng hố được làm ra khơng
đơn thuần để trao đổi mà cịn để bn bán và lưu thơng.
Giá trị hàng hoá biểu hiện ra bằng tiền được gọi là giá cả hàng hoá.
Trong nền kinh tế XHCN, tiền tệ cũng dùng làm tiêu chuẩn giá cả.

những người sản xuất loại hàng hố đó sẽ mở rộng sản xuất; nhiều người
trước kia sản xuất loại hàng hoá khác cũng chuyển sang sản xuất loại
này. Tình hình đó làm cho tư liệu sản xuất và sức lao động được chuyển
vào ngành này nhiều hơn các ngành khác.
Trường hợp thứ ba chỉ rõ cung cao hơn cầu, sản phẩm làm ra quá
nhiều so với nhu cầu xã hội, hàng hố bán khơng chạy và bị lỗ vốn. Tình
hình đó buộc một số người sản xuất ở ngành này phải rút bớt vốn chuyển
sang ngành khác, làm cho tư liệu sản xuất và sức lao động giảm đi ở
ngành này.
Như vậy là theo "mệnh lệnh" của giá cả thị trường lúc lên, lúc
xuống xoay quanh giá trị mà có sự di chuyển tư liệu sản xuất và sức lao
động từ ngành này sang ngành khác, do đó quy mơ sản xuất của ngành


7

đó mở rộng. Việc điều tiết tư liệu sản xuất và sức lao động trong từng lúc
có xu hướng phù hợp với yêu cầu của xã hội, tạo nên những tỷ lệ cân đối
nhất định giữa các ngành sản xuất. Đó là biểu hiện vai trị điều tiết sản
xuất của quy luật giá trị. Nhưng sản xuất trong điều kiện chế độ tư hữu,
cạnh tranh, vơ chính phủ nên những tỷ lệ cân đối hình thành một cách tự
phát đó chỉ là hiện tượng tạm thời và thường xuyên bị phá vỡ, gây ra
những lãng phí to lớn về của cải xã hội.
Quy luật giá trị không chỉ điều tiết sản xuất mà điều tiết cả lưu
thơng hàng hố. Giá cả của hàng hố hình thành một cách tự phát theo
quan hệ cung cầu. Cung và cầu có ảnh hưởng đến giá cả, nhưng giá cả
cũng có tác dụng khơi thêm luồng hàng, thu hút luồng hàng từ nơi giá
thấp đến nơi giá cao. Vì thế, lưu thơng hàng hố cũng do quy luật giá trị
điều tiết thông qua sự lên xuống của giá cả xoay quanh giá trị.
1.2.2. Kích thích cải tiến kỹ thuật, hợp lý hố sản xuất nhằm

Trong nền sản xuất hàng hoá tư bản chủ nghĩa, quy luật giá trị
cũng tác động hoàn toàn tự phát "sau lưng" người sản xuất, hoàn toàn
ngoài ý muốn của nhà tư bản. Chỉ trong nền kinh tế xã hội chủ nghĩa, do
chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chiếm địa vị thống trị, con người
mới có thể nhận thức và vận dụng quy luật giá trị một cách có ý thức để
phục vụ lợi ích của mình.
Nghiên cứu quy luật giá trị không chỉ để hiểu biết sự vận động của
sản xuất hàng hố, trên cơ sở đó nghiên cứu một số vấn đề khác trong xã
hội tư bản chủ nghĩa, mà cịn có ý nghĩa quan trọng đối với thực tiễn xây
dựng chủ nghĩa xã hội. Các đảng cộng sản và nhà nước xã hội chủ nghĩa
coi trọng việc vận dụng quy luật giá trị trong việc qui định chính sách


9

giá cả, kế hoạch hoá nền kinh tế quốc dân, thực hiện hạch toán kinh tế
v.v..


10
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG VIỆC VẬN DỤNG QUI LUẬT GIÁ TRỊ VÀO
NỀN KINH TẾ NƯỚC TA THỜI GIAN QUA VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP
NHẰM VẬN DỤNG TỐT HƠN QUY LUẬT Ở NƯỚC TA
TRONG THỜI GIAN TỚI.

2.1. Thực trạng việc vận dụng quy luật giá trị và vai trò của quy luật
giá trị trong nền kinh tế ở nước ta thời gian qua
Nước ta đang thực hiện chuyển đổi nền kinh tế từ nền kinh tế kế
hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế hàng hố. Mơ hình kinh tế của

của khu vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ. Tuy nhiên tốc độ dịch
chuyển cơ cấu GDP còn rất chậm. Năm 2000, khu vực nông - lâm - ngư
nghiệp trong GDP vẫn cịn chiếm 24,3%. Trong khi đó khu vực cơng
nghiệp xây dựng là 36,6% và khu vực dịch vụ là 39,1% từ mức 23,5%
và 36% tương ứng của năm 1991.
Cơ cấu GDP theo thành phần kinh tế, cũng có những chuyển dịch
đáng lưu ý là: Sau thời kỳ suy giảm từ năm 1986-1991 tỷ trọng của khu
vực kinh tế nhà nước tăng nhanh từ 29,25% năm 1991 lên 39,2% năm
1993. Sau đó giữ ổn định khoảng trên 40% từ 1994-1999. Trong khi đó
tỷ trọng của khu vực kinh tế ngồi quốc doanh trong nước trong GDP
liên tục giảm từ 70,75% năm 1991 xuống còn 49,4% năm 1999. Tiềm
năng của khu vực kinh tế tư nhân vẫn còn lớn và chưa được khai thác
cao cho tăng trưởng kinh tế, khu vực kinh tế tư nhân tập trung chủ yếu ở
sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp, sản xuất công nghiệp và cung cấp dịch
vụ với quy mô nhỏ và rất nhỏ. Từ năm 1994 khu vực có vốn đầu tư nước


12

ngồi đã có vai trị ngày càng tăng trong phát triển kinh tế Việt Nam.
Mặc dù từ năm 1997, đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam giảm
mạnh, tỷ trọng của khu vực này trong năm GDP vẫn tăng, chiếm 9,82%
năm 1998 và 10,4% năm 1999.
b) Xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá
Kim ngạch xuất khẩu hàng hoá năm 2002 đạt 16,706 tỷ USD, tăng
11,2% so với năm 2001, đạt được mục tiêu tăng xuất khẩu năm 2002 là
từ 10 đến 12% và cao hơn nhiều so với mức tăng 3,8% của năm 2001.
Điều đặc biệt là sau 6 tháng đầu năm 2002 liên tục giảm xuất khẩu bắt
đầu tăng nhanh dần sau những tháng tiếp theo xuất khẩu hàng hoá của
các doanh nghiệp trong nước đạt 8,834 tỷ USD bằng 52,9% tổng kim

nghiệp trong những năm qua.
d) Đầu tư và tiết kiệm
Tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 1999 - 2000 đạt khoảng
682.880 tỉ đồng, tăng liên tục từ 6.747 tỷ đồng năm 1990 lên 68.018 tỷ
đồng năm 1995 và 120.600 tỷ đồng năm 2000 (giá hiện hành). Tổng đầu
tư xã hội so với GDP cũng tăng nhanh, từ 15,1% năm 1991 lên 28,3%
năm 1997 là mức cao nhất trong cả giai đoạn. Từ năm 1998 khi khủng
hoảng tài chính châu Á nổ ra, tỷ lệ này có xu hướng giảm chỉ còn 26,3%
năm 1999, là một trong những nguyên nhân chính làm giảm tốc độ tăng
trưởng kinh tế trong 2 năm 1998 và 1999. Năm 2000 mặc dù tốc độ tăng
trưởng kinh tế có dấu hiệu tăng trở lại với mức 6,7% so với mức 4,8%
của năm 1999, nhưng tổng đầu tư xã hội ước tính chỉ đạt khoảng 27,2%
so với GDP.


14

Trong cơ cấu vốn đầu tư, vốn của tư nhân và vốn đầu tư nước
ngoài ngày càng chiếm tỉ trọng lớn năm 1990 vốn nhà nước chiếm
43,8%, vốn của tư nhân và vốn của dân cư chiếm 41,5% và vốn GDI
chiếm 14,7%. Năm 1995 tỷ lệ tương ứng của vốn GDI có chiều hướng
giảm mạnh, năm 2000 mặc dù có dấu hiệu tăng trở lại cũng chỉ đạt
khoảng 18,6% của tổng dân cư xã hội. Đầu tư của tư nhân trong nước
khơng cịn ở mức thấp mà cịn tăng chậm, kết hợp với xu hướng giảm
của FDI đã ảnh hưởng xấu tới việc tăng trưởng kinh tế. Từ đó gây sức ép
cho đầu tư từ ngân sách nhà nước.
Tiết kiệm trong nước trên GDP tăng từ 2,9% năm 1990 lên 18,25
năm 1995, năm 1996 có giảm nhẹ và từ 1997 trở đi tăng liên tục, đạt
23,6% năm 1999. Trong cả thập kỷ 90, tỉ lệ tiết kiệm/GDP tăng liên tục,
kích thích đầu tư, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

thế giới. Trong suốt thập kỷ 90 chính phủ đã thành cơng thực hiện
chương trình kế hoạch hố gia đình, nhờ vậy tỉ lệ tăng dân số tự nhiên đã
giảm liên tục, từ 2,33% năm 1991 xuống còn 1,75% năm 1998.
Tổng số lao động làm việc trong ngành kinh tế tăng từ 30,2 triệu
người năm 1990 lên khoảng 40 triệu người vào năm 2000, trung bình
mỗi năm tăng trên 1 triệu lao động. Mặc dù cơ cấu lao động trong khu
vực công nghiệp - xây dựng và dịch vụ giảm tỷ trọng lao động nông lâm - ngư nghiệp nhưng chuyển dịch cơ cấu lao động diễn ra với tốc độ
rất chậm. Năm 2000 khu vực nông nghiệp vẫn chiếm 62,5% tổng lực
lượng lao động so với tỷ lệ 73,26% vào năm 1991.
Trong giai đoạn vừa qua, việc làm được tạo ra trong khu vực kinh
tế ngồi quốc doanh là chính. Tỷ lệ lao động trong khu vực này tăng liên


16

tục từ 89,5% năm 1991 lên 91,72% năm 1998, nhưng năm 1999 lại giảm
còn 90,96%, tức bưàng mức của năm 1993. Tỷ lệ lao động trong khu vực
nhà nước tăng lên chủ yếu trong ngành giáo dục, y tế.
Tăng trưởng kinh tế trong thập kỷ qua đã có tác động tích cực tới
giảm tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị, từ 9-10% năm 1990 xuống
còn 5,8% năm 1996. Từ năm 1997, giảm sút về tăng trưởng kinh tế làm
cho số người mất việc làm và khơng tìm được việc làm tăng lên, đạt mức
cao nhất 6,85% năm 1998 và 6,74% năm 1999. Năm 2000, tình hình
kinh tế có dấu hiệu khả quan hơn, nên tính tỷ lệ thất nghiệp sẽ giảm còn
khoảng 6,5%.
2.1.2. Vai trò của quy luật giá trị
Quy luật giá trị, cùng với sự tác động của cung, cầu quyết định giá
cả có ý nghĩa quan trọng trong nền kinh tế thị trường. Nó điều tiết sản
xuất và lưu thơng hàng hố, thúc đẩy sự tiến bộ kỹ thuật. Như vậy nó đã
góp phần giúp nền kinh tế phát triển mạnh.

Muốn nâng cao sức cạnh tranh cần đầu tư vào nghiên cứu, ứng
dụng và triển khai khoa học công nghệ (KHCN). Bởi vì đầu tư vào
KHCN làm giảm chi phí cá biệt tăng năng suất lao động, từ đó tăng khả
năng cạnh tranh. Mặt khách kích thích việc nghiên cứu KHCN bằng
nhiều cách như: đầu tư về trang thiết bị, xây dựng văn bản pháp luật về
"bảo hộ sở hữu trí tuệ" v.v..
Hiện nay đất nước ta đang cố gắng hoàn thiện nền kinh tế tiến tới
tham gia tổ chức thương mại thế giới WTO.
WTO là tổ chức thương mại thế giới điều chỉnh những hoạt động
buôn bán đa phương mang tính chất tương đối tự do, cơng bằng và tuân
thủ những luật lệ rõ ràng. Gia nhập WTO, Việt Nam sẽ được hưởng
nhưng cũng khơng ít thách thức phải đặt ra khi gia nhập tổ chức này.
Trong quá trình gia nhập tổ chức này chúng ta đang gặp phải một
số khó khăn.
Gia nhập WTO có thể là cuộc trắc nghiệm khó khăn nhất đối với
hệ thống pháp luật của Việt Nam. Việt Nam phải cam kết thực hiện
những tiêu chuẩn quốc tế về sự minh bạch, tính đồng bộ, tính cơng bằng
và tính hợp lý. Cơng bố cơng khai: các luật, qui định và các quyết định


19

của toà án liên quan đến thương mại cần phải được công bố công khai để
cho công chúng và thế giới biết trước khi chúng có hiệu lực. Mọi yêu
cầu về thơng tin, thắc mắc và bình luận đều có thể được giải đáp. Tính
đồng bộ: có nghĩa là các chính quyền địa phương khơng được đưa ra
những đạo luật riêng không thống nhất với những nguyên tắc cuả WTO,
tức là chính quyền địa phương phải tuân thủ các nguyên tắc của WTO.
Tính cơng bằng u cầu khơng chấp nhận bất cứ sự thiên vị nào trong
việc thực hiện luật pháp. Để tn thủ tính đồng bộ và tính cơng bằg các

thuẫn giữa việc kết nạp thêm nhiều nước vào WTO và nhu cầu duy trì
đặc tính của nó.
2.2.3. Giảm bất bình đẳng xã hội, giải quyết mâu thuẫn giữa
hiệu quả và công bằng
Về mặt khách quan bộ phận dân cư cần được hỗ trợ của các chính
sách xã hội được chia thành hai phần. Phần dân cư chịu sự thiệt thòi tự
nhiên so với phần còn lại do họ bị khiếm khuyết mặt nào đó trong năng
lực cá nhân và do đó thường xuyên có thu nhập thấp. Đó chủ yếu là
người tàn tật, thương binh, gia đình chính sách, các dân tộc thiểu số có
trình độ văn hố thấp. Phần còn lại bao gồm những cá nhân gặp khó
khăn về thu nhập khơng thường xun do biến động của kinh tế, chính
trị, chiến tranh và thiên tai. Bộ phận này ln thay đổi theo tình hình
phát triển kinh tế của đất nước.
Nhìn chung gánh nặng phúc lợi xã hội của nước ta khá lớn do hậu
quả chiến tranh kéo dài do điều kiện kinh tế xã hội quá thấp và do tốc độ
tăng dân số quá nhanh trong khi đất đai, tài ngun của nước ta khơng
giàu có lắm. Chính phủ khơng thể khơng gánh vác vấn đề này. Để giải
quyết nó chính phủ cần xây dựng phát huy các chính sách như: tạo ra cơ


21

hội có việc làm, mở các trường dạy nghề, giúp đỡ gia đình neo đơn khó
khăn. Đóng thuế thu nhập cá nhân, gây dựng quỹ phúc lợi xã hội.
Hiện nay việc giải quyết chế độ cho người thất nghiệp ở Việt Nam
còn khá tự phát và lộn xộn tuỳ thuộc chủ yếu vào năng lực t chính của
doanh nghiệp, vào chế độ lương và việc làm của nhà nước trong từng
thời kỳ, vào chính sách đào tạo của nhà nước cũng như nhiều yếu tố
khác. Chính vì chưa có đường hướng rõ ràng về vấn đề này, nên công tác
xử lý lao động dôi dư ở các doanh nghiệp cổ phần hố gặp khơng ít khó


Trên cơ sở phân tích quy luật giá trị và vai trị của nó trong nền
kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam trong giai đoạn hiện
nay. Chúng ta có thể thấy được vai trị và phạm vi ảnh hưởng của quy
luật giá trị đối với nền kinh tế của Việt Nam. Qua đây chúng ta cũng có
thể thấy việc vận dụng chúng vào các quy luật kinh tế, đặc biệt là quy
luật giá trị vào việc xây dựng các kế hoạch của nhà nước là rất quan
trọng. Đề án cũng đã đưa ra được một số giải pháp nhằm vận dụng tốt
hơn quy luật giá trị vào nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.


24

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo Văn nghệ số 29 ngày 20/7/1991
2. C. Mác Tư bản quyển III tập 2, NXB Sự thật Hà Nội - 1978
3. C. Mác Tư bản quyển thứ nhất tập III, NXB Sự thật - Hà Nội
4. Các phương pháp tài chính về liên quan đến xố đói giảm nghèo Tạp chí kinh tế và phát triển.
5. Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin - NXB Giáo dục.
6. Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin về phương thức sản xuất
tư bản chủ nghĩa - NXB Chính trị quốc gia.
7. Lý luận chính trị số 1/2002
8. Số liệu nguồn báo cáo phát triển kinh tế, con người của Tổng cục
thống kê.


25