Lê Vân - Như một cái cây sau bão
Bài đã được xuất bản.: 14/11/2008 17:00 GMT+7
Khi tôi viết về cuốn tự truyện của Lê Vân. Tôi gọi chị là một ví dụ đúng cho việc tập nói
thật của chúng ta. Dù thế nào thì việc dám nói ra sự thật cũng là điều chúng ta cần suy
nghĩ. Chúng ta nói dối hoặc nói vòng vo quá lâu rồi. Đã đến lúc chúng ta phải nói thật
cho dù việc nói thật của chúng ta còn có những vụng về và thậm chí bị kết án vì một lý
do khác nữa.
>>>Những con người trong "khoảnh khắc nhanh như một tia chớp"
Tuần Việt Nam tiếp tục giới thiệu với độc giả bài viết Như một cái cây sau bão -
nhà văn Nguyễn Quang Thiều viết về nữ nghệ sỹ Lê Vân (Tập sách Người, NXB
Phụ Nữ, 2008)
******
NHƯ MỘT CÁI CÂY SAU BÃO
Cuối cùng tôi đã ngồi xuống và viết về người đàn bà hồng nhan bạc phận này.
Tôi dùng chữ đó có thể làm chị phiền lòng. Nhưng dù chị có vậy tôi cũng phải nói
với chị rằng: bất kỳ ai đã sinh ra và đi qua đời sống này, người đó phải đi qua tất
cả những gì đời sống ấy có.
Khi tôi ngồi uống cà phê với chị trong một buổi sáng cuối năm 2006, tôi muốn về
nhà ngay lúc đó và ngồi xuống viết tất cả những gì tôi nghe chị nói và những gì
tôi suy ngẫm từ những câu chuyện rời rạc của chị. Nhưng tôi phải thú thực rằng
chỉ sau đó một ngày, tôi đã ngại viết về những câu chuyện của chị. Tôi ngại cho
chị và ngại cả cho tôi.
Bức tranh Người trong tập sách (Tác giả: Lê Thiết Cương)
Ảnh do các tác giả cung cấp
Chị vừa đi qua những ngày thật khó khăn với người thân, bạn bè, đồng nghiệp
và xã hội. Những ngày ấy chứa đựng tất cả: yêu thương, chia sẻ, nổi giận, mắng
nhiếc, hằn học, chân thực, giả dối…Điều đó cũng chẳng lấy gì làm lạ. Ai cũng
phải đi qua tất cả những thứ ấy. Không ai trốn thoát được. Tôi cũng thế.
Nhưng cuộc sống lớn như chẳng để ý đến những ngớ ngẩn, hẹp hòi của chúng
ta. Cuộc sống vẫn đẹp. Đó là chân lý. Nhưng nó đẹp không phải vì chúng ta che
giấu những tồi tệ của chúng ta trộn lẫn trong nó. Nó đẹp nhiều hơn bở sự nói

"...Một buổi sáng ngồi uống cà
phê không đủ để tôi tìm ra
toàn bộ sự thật về chị. Nhưng
đôi khi chúng ta phải dùng
toàn bộ những trải nghiệm kể
cả những sai lầm chết người
của chúng ta để lý giải một
điều nào đó rất giản đơn của
người bên cạnh.
Nếu không chúng ta sẽ trở
thành những kẻ đạo đức giả
hoặc là những kẻ vô tâm..."
sóng gió kể từ khi cuốn tự truyện ra đời, chị vẫn lang thang tìm một tri âm cho
mình.
Chị đã một mình trở lại ký ức để gọi tên những người ruột thịt, để tìm ra kẻ tri
âm. Nhưng chị đã thất bại. Giữa một gia đình của những nghệ sỹ danh tiếng, chị
không tìm thấy tri âm. Điều ấy ngẫm kỹ đâu có gì khó hiểu. Chị không có lỗi.
Những người ruột thịt của chị không có lỗi. Đấy chỉ là cách đi quá bí ẩn, lạ lùng
và quá khắc nghiệt của đời sống mà thôi.
Bức tranh Người trong tập sách (Tác giả: Lê Thiết Cương)
Ảnh do các tác giả cung cấp
Cho đến lúc này, tôi vẫn chưa lý giải thật thoả đáng cho chính tôi cái quyết định
của chị rời bỏ con đường nghệ thuật của mình. Chị đã bước vào con đường
nghệ thuật từ khi còn nhỏ. Thế mà sau mấy chục năm theo đuổi bỗng một ngày
chị chia lìa nó và không một lần ngoái lại. Vì sao? Tôi hỏi chị lần thứ nhất, lần
thứ hai và lần thứ ba. Vẫn chỉ một câu trả lời đầy vô cảm: nhạt nhẽo.
Một câu trả lời không cường điệu. Một câu trả lời không một chút luyến tiếc. Tôi
nhìn thấy điều ấy. Nhưng tôi vẫn cứ băn khoăn. Có lúc tôi tin lời nhận xét của
một số người biết chị rằng chị là người đàn bà giá lạnh. Nhưng tôi nghĩ đó không
phải là sự giá lạnh của tâm hồn mà đó là một ý chí. Bản thân tôi đã chứng minh

phúc và bình yên. Tôi thấy chị chạy và chạy cho tới tận bây giờ vẫn chưa dừng
lại. Hình ảnh một người đàn bà như thế sẽ làm chúng ta nổi giận hay đau xót,
cảm thông???
Bức tranh Người trong tập sách (Tác giả: Lê Thiết Cương)
Ảnh do các tác giả cung cấp
Nếu Lê Vân là một người ruột thịt của ta thì ta sẽ lo lắng và thương chị như thế
nào. Có ai căm thù con gái mình, chị gái mình hay em gái mình và uất ức
nguyền rủa sao mày lăng nhăng thế, sao mày không chỉ sống với một thằng đàn
ông thôi để chúng tao đỡ khổ, đỡ mất danh giá? Danh giá là gì khi không mang
lại hạnh phúc giản đơn là được yêu cho một con người.
Lê Vân là một người hiểu biết và tôi tin chị hiểu thế nào là hạnh phúc. Chị có thể
lầm lạc trong một ngày một tuần hoặc một tháng chứ không thể lầm lạc cả nửa
đời người. Ai sẽ đồng ý với tôi điều này và ai sẽ không đồng ý. Nhưng đồng ý
hay không đồng ý thì cũng chẳng có gì quan trọng. Cái điều quan trọng nhất là
người ta được theo đuổi những gì người ta tin là hạnh phúc cho dù chẳng bao
giờ đến được. Nhưng được hành động vì khát vọng và đức tin của mình đã là
một hạnh phúc. Đấy là hạnh phúc của những con người dám sống.
Bây giờ chị đã có một gia đình với người chồng nước ngoài. Đây là cuộc hôn
nhân lần thứ ba. Chị đã có hai con. Chồng chị lang thang với công việc và ba
bốn tháng mới về với mẹ con chị. Họ sống với nhau chừng mươi ngày với một
thứ ngôn ngữ còn nhiều xa lạ. Chồng chị không biết tiếng Việt còn chị không
thạo tiếng Anh.
Họ sẽ nói gì với nhau trong những buổi tối ngắn ngủi ấy. Chị chưa bao giờ đặt
chân đến mảnh đất quê chồng. Chị chưa bao giờ đòi hỏi người đàn ông kia một
tờ hôn thú. Người đàn ông kia cũng chẳng hứa hẹn gì với chị. Và một ngày nào
đó, người đàn ông đó có thể rời bỏ chị ra đi. Chị không có quyền giữ người đàn
ông ấy lại. Cũng như không ai và không cái gì có quyền giữ chị lại khi mà tất cả
đã trở nên nhạt nhẽo. Bởi cuộc đời tưởng rất dài nhưng thực ra vô cùng ngắn
ngủi. Nếu người ta tỏ ra đức hạnh nhưng lòng khô cạn và vô cảm thì sống 100
năm phỏng có ích gì.

Chị không phải là người đàn bà châu Âu. Chị là một người đàn bà Việt Nam sinh
ra và lớn lên ở chính xứ sở chị đã nửa thế kỷ. Chị không thể chịu đựng nổi một
cuộc sống như thế. Chính vậy mà câu nói của chị về chuyến đi sẽ xẩy ra ấy
giống như cái chết là một hiện thực.
Viết đến đây tôi nhớ một người lính Tây Ban Nha tham chiến ở Việt Nam như
một người lính đánh thuê cho quân đội viễn chinh Pháp. Ông đã bỏ quân đội
xâm lược ấy để đi theo những người lính Cụ Hồ. Ông lấy vợ làm ở nhà máy dệt
Nam Định. Nhưng vợ con ông bị bom Mỹ giết chết năm 1964. Ông sống độc
thân ở Việt Nam một thời gian nhưng khi già ông đã tìm cách trở về Tây Ban
Nha. Ông cần được trở về với những gì thân thuộc của tuổi thơ ông. Nhưng vì lý
do gì đó mà ông không về được Tây Ban Nha.
Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Cuba đã đưa ông về Cuba để ông sống
những năm tháng tuổi già. Vì ở Cuba, ông sẽ có cơ hội cảm nhận được gần hơn
văn hoá và phong vị đời sống của nơi ông sinh ra và lớn lên mà thiếu những
điều ấy tâm hồn ông sẽ đau đớn vô cùng. Tôi không còn nhớ tên Tây Ban Nha
của ông. Nhưng tôi nhớ cái tên Việt Nam của ông: ông Nho. Khi còn học ở
Cuba, tôi thi thoảng gặp ông Nho ở Đại sứ quán Việt Nam. Và lần nào cũng vậy,
tôi chỉ thấy một gương mặt chứa đầy nước mắt của ông. Bởi Cuba dù có gần gũi
Tây Ban Nha như thế nào thì cũng không bao giờ là Tây Ban Nha.
Câu chuyện ông Nho tôi kể có thể sẽ là hiện thực
được báo trước của chị. Nhưng chị vẫn phải đi dù
chị hoàn toàn tin cái hiện thực được báo trước ấy.
Đấy là phẩm chất kỳ lạ của mọi người đàn bà. Thiết
nghĩ, câu chuyện này sẽ cho chúng ta hiểu thêm về
chị.
Tôi hỏi chị nếu bây giờ lại có một người đàn ông đầy
uy lực của sự quyến rũ đến trước cửa nhà chị và gọi
chị đi thì chị sẽ làm thế nào? Một thoáng rùng mình
đi qua con người tưởng giá lạnh và ý chí này. Chị
nói chị sợ điều đó xẩy ra. Chị mong điều đó đừng

về và thậm chí bị kết án vì một
lý do khác nữa..."