Ngời làng Trung Am, nay là Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, Hải Phòng.
Cụ sinh ngày 07 tháng 08 năm 1491, mất ngày 08 tháng 12 năm 1585.
Cụ sinh ra trong một gia đình có truyền thống hiếu học, lớn lên trong lúc
nhà Lê suy, loạn lạc khắp nơi, nhà Mạc lên ngôi, tình hình tạm ổn cụ mới đi thi,
lúc đó cụ đã 43 tuổi, kì thi nào cụ cũng đỗ đầu. Nhà Mạc rất kính phục tài đức
của cụ nên đã phong chức Trình Quốc Công. Thấy thế sự khó lờng, dân tình
khốn khổ, cụ từ quan về viết sách.
Cụ về với dân làm đợc nhiều việc tình nghĩa, viết để lại cho đời nhiều thơ
văn kiệt tác, nh: Trình Quốc Công thi tập, Bạch vân gia huấn, Sấm kí tiên đoán
sự việc rất đúng sau 500 năm. 1
Lợng Đức Thánh rộng nh biển cả
Truyền dạy cho thiên hạ điều hay
Làm điều thiện, hởng phúc dày
Bất nhân thất đức, có ngày tai ơng
Mềm dẻo tốt hơn cơng cờng
Lỡi mềm còn mãi, răng thờng gãy đi
Chớ cậy mình dài chê ngời ngắn
Đừng dối lòng, đừng oán trời
Lặng im mà ngẫm sự đời
Tình ngời thoang thoảng, vơi vơi thì bền
Đừng quên bạn nghèo hèn xa cũ
Vợ cháo rau xin chớ phụ tình
Vật ngon, ăn quá, bệnh sinh
Vui chơi quá trớn ắt thành tai ơng
Giàu sang lắm, lắm đờng bổng lộc
Cây trồng lại, hẳn gốc bị thơng
Sáng là chàng cuốc ruộng nơng

Thấy nơi chính nghĩa đàng hoàng thì theo
Ngời siêng năng thêm nhiều tuổi thọ
Kẻ chơi bời đa số chết non
Sự đời chậm chắc thì hơn
Tình ngời thoang thoảng mà hơn quá nồng
Sự giàu sang nếu không đáng hởng
Có hởng rồi cũng chẳng ra sao
Cha già đã hởng lộc cao
Hẳn rằng rồi cũng mau mau hết đời
Kẻ mu mô hại ngời, ngời hại
Nuôi hận thù mãi mãi không thôi
Ngời quân tử chẳng hoài hơi
Chẳng cần lí sự tranh lời hơn thua

3
Có bệnh, biết phòng ngừa bệnh tật
Thì con ngời chắc hẳn sống lâu
Có việc biết bảo ban nhau
Cửa nhà êm ấm bền lâu tình ngời
Lấy vợ đâu kén đẹp ngời
Đợc ngời hiền đức thì đời mới vui
Mối quan hệ với ngời thân quyến
Dù xa gần nên đến thăm nhau
Quan lại không cứ thấp cao
Thanh liêm, cần mẫn, dân nào chẳng yêu
Tình bầu bạn giúp nhau mới đẹp
Chớ nên vì nhậu nhẹt mà chơi
Ngọc là vật quý ở đời
Cháu con hiếu thảo sáng ngời gia phong.
-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-/-

Hiếu, trung, nhân, nghĩa nghĩ suy mà làm
Thiên thứ 3 bàn về phú quý
Sự giàu sang ai chả ớc mong
Nhng giàu chẳng phải mất công
Là phi đạo đức hẳn không lâu bền
Ai sống cảnh nghèo hèn chẳng chán
Những bất lơng đuổi hẳn chúng đi
No cơm hẩm, thiết gì thịt cá
Vui cảnh nghèo, quên cả giàu sang
Ngời quyền quý lắm bạc vàng
Lấy gơng xử với bạc vàng mà soi
ở có đạo nhiều ngời giúp đỡ
Sống bất lơng ít kẻ thân tình
Thà nghèo giữ đợc thơm danh
Hơn giàu lắm chuyện, phẩm bình cời chê
Bọ ngựa rình con ve định bắt
Sẻ lại rình bọ ngựa phía sau
Tiếng tăm lừng lẫy càng nhiều
Tránh đâu kẻ xấu sinh điều ghét ghen
Nhiều tài cũng lắm phen khốn khổ
Nhiều công là cái hố suy bì
Nhớ rằng đừng cậy chẳng khoe
Phải luôn thận trọng chớ hề phô trơng
Nói với bạn việc hay ý thẳng
Phải ngời thâm họ chẳng nghe đâu
Nói với quan những chuyện thanh tao
Phải quan tham nhũng hẳn sau nó thù

5
Thiên thứ t nói về đại nghĩa

Anh em để mất lòng nhau thật buồn
Ngời xa bảo thói thờng vẫn vậy
Đàn bà thì khó dạy khó chiều
Quân tử phép tắc tuân theo
Tiểu nhân chẳng biết những điều lễ nghi
Thấy ai có vật gì quý giá
Chớ lân la tán gạ cầu xin
Công việc nào quá khó khăn
Đừng bắt ngời khác phải lăn vào làm
Muốn thành ngời phải xem mình trớc

6
Nếu tha mình tha đợc ngời ta
Phờng bất chính kẻ gian tà
Kết thân với chúng dễ mà tàn thân
Không minh bạch miếng ăn, lời nói
Nguyên nhân là tội lỗi hại mình
Tuổi trẻ lao động nhiệt tình
Khi già cuộc sống gia đình thảnh thơi
Trẻ mà lêu lổng chơi bời
Về già nhất định cuộc đời gian truân
Của cho con đâu cần vàng bạc
Mà cho con đợc học đợc hành
Cho muôn khoảnh ruộng tốt xanh
Chẳng bằng cho chúng nghề lành trong tay
Mu làm giàu thờng hay thất đức
Làm điều nhân khó đợc giàu sang
Thuốc hay khó chữa bệnh oan
Của nhặt đợc khó mở mang giàu bền
Bất nghĩa mà trở nên phú quý

Mẹ nhân từ dạy bảo gái ngoan
Nhà lành hơng toả chí lan
ở đâu cũng thấy mùi hơng ngọt ngào
Gần nhà uế nh vào chợ cá
Buộc con ngời quen cảnh mùi tanh
Có nết tốt chẳng kiêu căng
Đức tốt làm mãi cho thành thói quen
Giàu chớ kiêu, chớ nên ích kỷ
Sang cũng đừng xa xỉ hơn ngời
Việc làm muốn tốt tuyệt vời
Ba lần cân nhắc hẳn hoi hãy làm
Suy tính kĩ bao hàm hai ý
Việc chung riêng thấu lý đạt tình
Từ xa vẫn sợ vẫn kinh
Lòng ngời nham hiểm nảy sinh khó lờng
Kẻ tiểu nhân vốn thờng xảo quyệt
Tìm mu mô tiêu diệt ngời ngay
Cho dù nham hiểm quắt quay
Không qua lẽ phải, chẳng xoay đạo trời
Bất nhân mà nhất thời nổi tiếng
Không ngời, thì trời diệt chẳng tha
Tự nhiên đợc của đầy nhà
Một là lộc lớn hai là họa to
Có lúc bại trời cho thắng cuộc
Hoặc đang nghèo lại đợc sang giàu
Thế gian yêu lắm ghét nhiều
Khen nhiều chê lắm bao điều bất an
Mừng nhiều lo lắm chẳng oan
Vinh nhiều nhục lắm thế gian thờng tình
Đừng cậy thế mà sinh kiêu ngạo

Đừng cậy rằng tông tộc mình to
Họ to lắm chuyện tò mò
Cửa cao thờng dở lắm trò kiêu căng
Ngời tốt chơi, nói năng chân thật
Kẻ xấu chơi nh mật chết ruồi
Ngời tốt thiện chí thức thời
Khó khăn thuận lợi vẫn nuôi chí bền
Kẻ xấu thờng van xin lúc khó
Đợc việc rồi thì nó quên luôn
Mới hay muôn sự vui buồn
Những điều chí thiện phải luôn ghi lòng.

Thiên thứ sáu hai dòng thiện ác
Đừng theo phờng bạc ác tinh ma
Trăm năm trong cõi ngời ta
Dở hay báo ứng thật là công minh
Báo ứng có khi nhanh khi chậm
Nhà đói nghèo nào giám coi khinh
Việc làm phúc: nếu vô tình

9