ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
THIỀU THỊ HÀ
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐỊA LÍ QUA HƢỚNG DẪN HỌC SINH
LÀM CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA
ĐỊA LÍ 12 THPT TỈNH THÁI NGUYÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN, 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
THIỀU THỊ HÀ
RÈN LUYỆN KĨ NĂNG ĐỊA LÍ QUA HƢỚNG DẪN HỌC SINH
LÀM CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA
ĐỊA LÍ 12 THPT TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: LÍ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC ĐỊA LÍ
Mã số: 60.14.10
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
PGS.TS. Lâm Quang Dốc
THÁI NGUYÊN, 2009
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
THIỀU THỊ HÀ
RÈN LUYỆN KỸ NĂNG ĐỊA LÍ QUA HƢỚNG DẪN HỌC SINH
LÀM CÁC BÀI THỰC HÀNH TRONG SÁCH GIÁO KHOA
ĐỊA LÍ 12 THPT TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Lí luận và phƣơng pháp dạyhọc Địa lí
Mã số: 60.14.10
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
hoàn thành luận
văn này
Thái Nguyên, tháng 09 năm 2009
Học viên
Thiều Thị Hà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả
trong luận văn là trung thực và đảm bảo khách quan
Thái Nguyên, tháng 09 năm 2009
Học viên
Thiều Thị Hà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài ….................................................................................................1
2. Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu đề tài ……………………………. 2
2.1. Mục đích nghiên cứu ………………………………………………………. 2
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu ……………………………………………………….. 2
2.3. Phạm vi nghiên cứu đề tài…………………………………………………… 2
3. Tình hình nghiên cứu đề tài ………………………………………………… 3
4. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu đề tài ………………………………... 5
4.1. Quan điểm hệ thống ………………………………………………………… 5
4.2. Quan điểm thày thiết kế, trò thi công ……………………………………… 6
4.3. Phương pháp bản đồ ……………………………………………………… 6
4.4. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết ………………………………………… 7
4.5. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu ………………………………………. 7
4.6. Phương pháp phân tích, tổng hợp …………………………………………… 7
4.7. Phương pháp toán thống kê …………………………………………………. 8
2.2. Cơ sở hình thành các kĩ năng thực hành địa lí 12 ……………………… 37
2.2.1. Kế thừa và phát triển các kĩ năng thực hành địa lí …………………………38
2.2.2. Dựa vào đặc điểm, chương trình SGK Địa lí 12 và mục đích,
yêu cầu của bài thực hành………………………………………….. 38
2.2.3. Dựa vào đặc điểm tâm sinh lí của HS …………………………………… 42
2.2.4. Dựa vào trình độ chuyên môn cũng như khả năng sư phạm của GV ……... 43
2.2.5. Dựa vào cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho việc rèn luyện
kĩ năng địa lí …………………………………………………….. 43
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
2.3. Rèn luyện kĩ năng địa lí qua các dạng bài thực hành trong
SGK Địa lí 12 (Chƣơng trình Chuẩn) …………………………..43
2.3.1. Rèn luyện kĩ năng vẽ lược đồ Việt Nam ………………………………… 47
2.3.2. Rèn luyện kĩ năng đọc bản đồ và điền vào lược đồ trống
một số nội dung kiến thức theo yêu cầu ………………………….. 55
2.3.3. Rèn luyện kĩ năng làm việc với số liệu thống kê và vẽ biểu đồ,
nhận xét, giải thích ……………………………………………….65
2.3.4. Rèn luyện kĩ năng thu thập, tổng hợp thông tin từ các nguồn khác nhau,
phân tích, xử lí thông tin để viết một báo cáo ngắn
theo chủ đề, trao đổi và thảo luận………………………………… 92
2.4. Tiểu kết chƣơng 2. ………………………………………………………… 96
Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM
3.1. Mục đích thực nghiệm ……………………………………………………. 97
3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm ……………………………………………………. 97
3.3. Nguyên tắc thực nghiệm ………………………………………………… 98
3.4. Nội dung thực nghiệm ………………………………………………… 98
3.5. Tổ chức thực nghiệm ……………………………………………………… 98
3.5.1. Chọn trường thực nghiệm ……………………………………………… 98
3.5.2. Chọn bài thực nghiệm …………………………………………………... 99
3.5.3. Chọn lớp thực nghiệm …………………………………………………….100
3.5.4. Phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả thực nghiệm ………………… 100
Công nghiệp hóa- hiện đại hóa CNH- HĐH
Tổng số học sinh TSHS
Thực nghiệm TN
Đối chứng ĐC
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
DANH MỤC CÁC HÌNH
(Lƣợc đồ, biểu đồ)
Trang
Hình 2.1. Lưới ô vuông vẽ lược đồ Việt Nam………………………………… 51
Hình 2.2. Lược đồ Việt Nam phần đất liền……………………………………. 54
Hình 2.3. Lược đồ một số dạng địa hình Việt Nam……………………………. 64
Hình 2.4. Biểu đồ thu nhập bình quân/ người/ tháng………………………….. . 70
Hình 2.5. Biểu đồ tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất của các nhóm cây trồng…. 74
Hình 2.6. Biểu đồ diện tích gieo trồng cây CN hàng năm và lâu năm…………….76
Hình 2.7. Biểu đồ cơ cấu diện tích gieo trồng cây công nghiệp………………… 77
Hình 2.8. Biểu đồ cơ cấu giá trị sản xuất CN phân theo thành phần KT ……... 80
Hình 2.9. Biểu đồ cơ cấu diện tích gieo trồng cây CN lâu năm
của cả nước, TD&MNBB, Tây nguyên ………………………………. 87
Hình 2.10. Biểu đồ giá trị sản xuất CN theo thành phần KTcủa ĐNB…….. …. 91
Hình 2.10. Biểu đồ sản lượng dầu thô qua các năm……………………………….95
Hình 3.1. Biểu đồ so sánh kết quả kiểm tra giữa các lớp TN và lớp ĐC……….. 102
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Vị trí các điểm chuẩn………………………………………………….. 50
Bảng 2.2. Các dãy núi, cao nguyên ……………………………………………… 60
Bảng 2.3. Các đỉnh núi ……………………………………………………………61
Bảng 2.4. Các dòng sông lớn ……………………………………………………. 62
Bảng 2.5. Tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất ngành trồng trọt theo
từng nhóm cây trồng …………………………………………………. 73
số: 60.14.10
Tôi đã hoàn thành chương trình học tập theo qui định cho học viên cao học. Vì
vậy, tôi làm đơn này đề nghị Trường ĐHSP- ĐHTN cho phép tôi được bảo vệ luận
văn trước Hội đồng chấm luận văn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn
Thái nguyên, ngày 25 tháng 9 năm 2009
Người viết đơn
Thiều Thị Hà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Độc lập- Tự do- Hạnh phúc
LÍ LỊCH KHOA HỌC
(Dùng cho học viên cao học)
I. LÍ LỊCH SƠ LƢỢC:
Họ và tên: Thiều Thị Hà Giới tính: Nữ
Sinh ngày 12 tháng 07 năm 1969 Nơi sinh: Thái Nguyên
Quê quán: Thắng Lợi- Văn Giang- Hưng Yên Dân tộc: Kinh
Chức vụ, đơn vị công tác trước khi đi học tập, nghiên cứu:
Giáo viên, trường THPT Chuyên Thái Nguyên Chỗ
ở riêng hoặc địa chỉ liên lạc:
Tổ 21 phường Phú Xá, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
Điện thoại cơ quan: 0280 3855813
Fax:
II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO
1. Trung học chuyên nghiệp: Hệ
đào tạo:
Nơi học (trường, thành phố):
Ngành học:
2. Đại học
Hệ đào tạo: Tập trung
Trường THPT Phổ Yên
(nay là THPT Lê Hồng
Phong) tỉnh Thái Nguyên
Trường THPT Chuyên
Thái Nguyên
Đại học Sư phạm- Đại học
Thái Nguyên
Công việc đảm nhiệm
Giáo viên Địa lí
Giáo viên Địa lí
Học viên lớp cao học: Lí
luận và phương pháp dạy
học Địa lí - K15
IV. CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
Nguyễn Xuân Trường, Thiều Thị Hà, Phương pháp rèn luyện kĩ năng địa lí cho học sinh
thông qua các bài thực hành trong sách giáo khoa Địa lí 12- Chương trình trung học phổ
thông. Tạp chí khoa học và công nghệ tập 56, Số 8 năm 2009, trang 3-6. Đại học Thái
Nguyên
XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN CỬ ĐI HỌC Ngày 25 tháng 9 năm 2009
(Ký tên đóng dấu) Người khai kí tên
Thiều Thị Hà
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
PHẦN MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hệ thống kiến thức tàng trữ trong SGK Địa lí 12 rất lớn. Hệ thống kiến
thức này tồn tại song song với hệ thống kĩ năng địa lí có trong chương trình.
Vì vậy nói đến hệ thống kiến thức địa lí bao giờ cũng nói đến hệ thống kĩ
năng tương ứng. Hệ thống kĩ năng này phần được giáo viên rèn luyện thông
qua dạy học ở trên lớp, phần được rèn luyện thông qua các bài thực hành ở
trong sách giáo khoa Địa lí 12 THPT tỉnh Thái Nguyên”.
2. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
2.1. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng quy trình rèn luyện kĩ năng địa lí nhằm nâng cao chất lượng dạy và
học các bài thực hành, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học địa lí ở các trường
THPT tỉnh Thái Nguyên.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tổng quan các công trình đã công bố ở trong và ngoài nước về phương
pháp dạy học nói chung, phương pháp dạy học địa lí nói riêng, nhất là rèn
luyện kĩ năng địa lí để xây dựng cơ sở khoa học cho đề tài.
- Xây dựng quy trình rèn luyện kĩ năng vẽ lược đồ, đọc bản đồ, điền vào
lược đồ trống, vẽ biểu đồ, nhận xét, giải thích qua các bài thực hành.
- Thực nghiệm sư phạm (trong đó có thực nghiệm trên lớp kết hợp với
tham khảo ý kiến GV và HS) để khẳng định tính hợp lí và tính khả thi của đề
tài.
- Viết báo cáo khoa học dưới dạng luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục.
2.3. Phạm vi nghiên cứu đề tài
- Về nội dung:
Vấn đề rèn luyện kĩ năng địa lí trong chương trình và SGK Địa lí 12 là vấn
đề lớn biểu hiện suốt trong quá trình giảng dạy, trong khuôn khổ của một luận
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
2
văn thạc sĩ, tác giả đề tài khuôn lại ở việc rèn luyện kĩ năng qua 8 bài thực
hành chính khóa trong SGK Địa lí 12 Chương trình Chuẩn.
- Về địa bàn:
Rèn luyện một số kĩ năng địa lí cho HS lớp 12 nói chung, nhưng do quỹ thời
gian không cho phép nên chỉ thử nghiệm ở một số trường THPT tỉnh Thái Nguyên.
3. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Trên thế giới, đã có nhiều tác giả biên soạn các cuốn sách về vấn đề rèn
luyện kĩ năng địa lí cho học sinh và phương pháp dạy các bài thực hành dùng
phương pháp dạy học mới, có thể nêu lên một số nhận định sau:
Những tác phẩm trên đều đề cập đến hệ thống các bài thực hành địa lí ở
trường phổ thông.
Riêng lớp 12, các tác giả đã biên tập các dạng bài thực hành của 62 bài học
trong SGK Địa lí 12. Nhưng các sách biên soạn trên đây đều không thống nhất về
quy mô và nội dung vấn đề thực hành, những kĩ năng địa lí cần đạt được khi
thực hành.
Do khối lượng nội dung biên tập khá đồ sộ nên dẫn đến giá thành khá cao, học
sinh không có tiền mua. Ví dụ: theo điều tra của nhiều tác giả luận án thạc sĩ trước
đây, số lượng HS có sách thực hành ở tỉnh Thái Nguyên chiếm chưa đầy 30%,
gây khó khăn cho việc thực thi phương pháp dạy học mới.
Điểm đặc biệt của các dạng bài thực hành là các dạng bài tập nhận thức:
thày thiết kế những dữ kiện đã biết, yêu cầu trò thi công để tìm những kiến
thức chưa biết dưới sự hướng dẫn của GV. Đây cũng là đặc trưng của phương
pháp dạy học mới, “phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm” hay
còn gọi là “phương pháp dạy học hướng về người học”. Trong một lớp chỉ cần
1/3 HS không có sách thực hành sẽ không thể thực thi bằng phương pháp dạy
học mới được.
Chính vì vậy đề tài đi theo một hướng nghiên cứu riêng: thiết kế các bài
thực hành có giờ dạy bắt buộc trong SGK Địa lí 12 Chương trình Chuẩn,
nhằm xây dựng các bài soạn thực hành địa lí 12 để tất cả HS đều có thể sử
dụng, tạo điều kiện đầy đủ phương tiện thực hành qua đó GV có thể thực thi
phương pháp dạy học mới. Điều đó phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh địa
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
4
phương Thái Nguyên và có ý nghĩa thực tiễn cao.
4. QUAN ĐIỂM VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
4.1. Quan điểm hệ thống
Quá trình sư phạm bao gồm những thành tố có quan hệ chặt chẽ với nhau
trong một hệ thống, có cấu trúc nhất định và cùng vận động. Các thành tố đó là
thực
hiện đầy đủ các việc làm thì người học đạt được mục tiêu học tập của
mình.
Theo quan điểm này, quá trình dạy học được thể hiện qua công thức của giáo
sư Hồ Ngọc Đại:
A a
Trong đó:
A Là nội dung dạy học
Quy trình, cách thức chuyển nội dung A từ bên ngoài thành sản phẩm bên
trong của HS
a Là nội dung A được chuyển thành sản phẩm của HS
Muốn cho quá trình dạy học thành công thì nhất thiết phải xác định rõ
nhiệm vụ của thày và trò:
Đối với GV, nhiệm vụ quan trọng là phải thiết kế quy trình việc làm từ
A a, tổ chức cho HS triển khai việc làm theo thiết kế đã có, theo đúng
quy trình từ A a. Quy trình này cho phép GV cụ thể hoá trong việc dạy
học và có thể trực tiếp kiểm soát, điều chỉnh hành động học của HS. Điều đó
có nghĩa là thày đóng vai trò thiết kế, còn trò đóng vai trò thi công.
Đối với HS, nhiệm vụ quan trọng nhất là thực hiện hệ thống việc làm dưới
sự hướng dẫn của GV sao cho chuyển được A từ bên ngoài thành a của riêng
mình. Thông qua hệ thống việc làm, HS triển khai đầy đủ quá trình lĩnh hội tri
thức, kĩ năng, kĩ xảo của nội dung bài học, môn học theo đúng cơ chế, giai
đoạn của con đường nhận thức, con đường hình thành khái niệm khoa học.
4.3. Phương pháp bản đồ
Phương pháp bản đồ là phương pháp đặc trưng của khoa học bản đồ và
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
6
khoa học Địa lí. Nó được dùng để nhận thức không gian của một đối tượng
địa
lí cụ thể. Phương pháp bản đồ có nhiều nội dung rất phong phú, trong
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.Lrc-tnu.edu.vn
7
Copyright: Tài liệu đại học ©