Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
----------
Báo cáo Lịch sử báo chí thế giới
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
3
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
LỜI NÓI ĐẦU
1. Đề tài nghiên cứu “Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin
giữa các khu vực trên thế giới” là một đề tài thú vị thuộc lãnh địa Lịch sử Báo chí Thế
giới. Việc thực hiện đề tài này sẽ tạc dựng một bức tranh toàn cảnh về thực trạng hưởng
thụ thông tin hiện nay trên thế giới, những khu vực tràn ngập thông tin và những khu vực
thiếu thốn thông tin hết sức.
2. Nhóm tác giả đề tài, với vốn kiến thức ít ỏi của mình, hy vọng làm sáng rõ các cực
hưởng thụ thông tin trên thế giới, sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ
thông tin. Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi cố gắng trỏ ra căn nguyên của thực
trạng, hệ luỵ cũng như kiến nghị những giải pháp bước đầu.
3. Đây là một địa hạt thú vị của truyền thông nhưng chưa có những đề tài nghiên cứu
một cách bài bản và hệ thống. Nhóm tác giả đề tài dựa trên đối tượng, phạm vi nghiên
cứu là các tài liệu hữu ích trên báo, đài, internet; các tài liệu là các cuốn sách, giáo trình
về lịch sử báo chí... giải quyết vấn đề trên cơ sở các thao tác khoa học: tổng hợp, phân
tích, đối chiếu so sánh...
4. Đề tài gồm 3 chương, được cấu trúc như sau:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về việc hưởng thụ thông tin của công chúng
trên thế giới
Chương 2: Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin giữa
các khu vực trên thế giới
Chương 3: Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin của
công chúng Việt Nam
5. Hy vọng đây sẽ là tài liệu tham khảo hữu ích, thú vị cho các bạn sinh viên khoá sau
của Khoa Báo chí - Truyền thông và cũng là tài liệu tham khảo cho bất cứ ai quan tâm tới
lĩnh vực này.

50
2.3. Khu vực Châu Âu.
62
2.4. Khu vực Châu Phi.
75
2.5. Khu vực Châu Mỹ.
89
2.6. Khu vực Châu Đại Dương.
100
2.7. Hậu quả của sự mất cân bằng và bất bình đẳng trong việc hưởng
thụ thông tin
108
2.8. Giải pháp giải quyết thực trạng mất cân đối và bất bình đẳng
112
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
5
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
trong hưởng thụ thông tin giữa các khuc vực trên thế giới.
Chương 3
SỰ MẤT CÂN ĐỐI VÀ BẤT BÌNH ĐẲNG TRONG VIỆC
HƯỞNG THỤ THÔNG TIN CỦA CÔNG CHÚNG VIỆT NAM.
127
3.1. Thực trạng hưởng thụ thông tin của công chúng Việt Nam.
127
3.2. Các giải pháp giải quyết thực trạng mất cân đối về hưởng thụ
thông tin của công chúng Việt Nam.
142
TÀI LIỆU THAM KHẢO 155
Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ VIỆC HƯỞNG THỤ THÔNG TIN

Người ta gọi đó là thông tin chất lượng.
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
7
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
Trong lí luận báo chí, khái niệm thông tin cũng đang tồn tại hai cách hiểu:
Một là, sự loan báo cho mọi người biết. Hai là, tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo
và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống. Nó là công cụ chủ yếu để nhà báo thực hiện
mục đích của mình.
Tiếp cận vấn đề hưởng thụ thông tin giữa các khu vực trên thế giới, chúng ta
hiểu khái niệm nghiêng về nghĩa thứ hai. Hưởng thụ: hưởng do có lao động, có
cống hiến, Đại từ điển Tiếng Việt – Nguyễn Như ý.
Hưởng thụ đó là quyền được hưởng những lợi ích trong xã hội. Hưởng thụ là
thước đo đời sống của con người, con người được hưởng thụ càng nhiều thì chứng
tỏ đời sống của họ càng cao.
Việc hưởng thụ thông tin, được coi là quyền lợi chính đáng trong xã hội của
mỗi công dân. Bởi xét cho cùng, thông tin là tri thức chung của nhân loại, con
người cần có thông tin để ứng xử và hoạt biến trong những điều kiện hoàn cảnh cụ
thể nhất định cho phù hợp và có lợi.
Vấn đề hưởng thụ thông tin được thể hiện qua việc sử dụng các phương tiện
thông tin đại chúng như số lượng báo, số đài, số tivi, số lượng máy internet... Tuy
nhiên, trên thực tế, để đạt được sự đồng đều trong hưởng thụ thông tin đối với mọi
người là một việc vô cùng khó khăn, đòi hỏi sự cố gắng không chỉ riêng từng cá
nhân mà cần nỗ lực chung của cả cộng đồng.
Hưởng thụ là hưởng do có cống hiến, tức là muốn hưởng thụ phải có sự cống
hiến. Trong hưởng thụ thông tin, nếu hiểu khái niệm cống hiến một cách linh hoạt
thì đó là những điều kiện căn bản, là “lượng” đảm bảo sự ra đời tương ứng của
“chất” hưởng thụ thông tin. Nghĩa là phải có những tiền đề nhất định thì mới có kết
quả theo nó. Ở đây phải hiểu là những yếu tố kinh tế, chính trị xã hội, văn hóa –
giáo dục, khoa học - kỹ thuật … làm nền tảng tác động đến việc truyền tải thông tin
tới công chúng.

9
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
những hệ thống bất bình đẳng khác nhau do thể chế chính trị quyết định. Nó quyết
định đến phân tầng xã hội.
Biểu hiện rõ rệt nhất về mặt kinh tế là sự phân cực thành những nước giàu và
những nước nghèo, những nước cực giàu có và những nước khốn khó đến cùng cực
với các khoản nợ chồng chất không có khả năng trả. Điều này làm cho sự phân hoá
giàu - nghèo trở thành một đặc điểm của toàn cầu hoá hiện nay, nó thể hiện sự bất
bình đẳng của các nước và các dân tộc tham gia toàn cầu hoá. Đáng chú ý là sự bất
bình đẳng không chỉ thể hiện giữa các nước phát triển và các nước đang phát triển,
tức là giữa các nước phương Tây giàu có và phần còn lại của thế giới. Sự bất bình
đẳng còn thể hiện ngay trong số các nước phát triển, cũng như giữa các nước chậm
phát triển, giữa các khu vực khác nhau trong một quốc gia và giữa các dân tộc
trong một quốc gia nhiều dân tộc.
Từ khác nhau về địa vị dẫn đến sự khác nhau về nghĩa vụ, quyền lợi, mà
trước tiên là quyền lợi kinh tế như đã nói ở trên. Sự bất bình đẳng trong hưởng thụ
thông tin theo đó có thể hiểu là sự không ngang nhau về địa vị và theo đó cũng
không ngang bằng nhau về quyền được hưởng thụ thông tin. Có người bán thông
tin trong khi những người khác phải mua thông tin. Có những người tiếp cận được
loại thông tin này mà không tiếp cận được loại thông tin khác. Hoặc có người dù có
đủ điều kiện cũng không thể tiếp cận được thông tin...
Trong tiếp nhận truyền thông, sự phân phối tin tức hai cực, một cực có
những đặc quyền đặc lợi, được hưởng thụ những thành quả của truyền thông (có
đặc quyền, đặc lợi), và một cực bị “lờ” đi quyền được hưởng thụ thông tin (không
có đặc quyền, đặc lợi) lẽ ra là tất yếu. Bất bình đẳng trong truyền thông do đó làm
gia tăng bất bình đẳng giữa các nhóm xã hội, sự phân hoá giàu nghèo, địa vị chính
trị; bất bình đẳng giữa các tộc người; bất bình đẳng giữa giới nam và giới nữ....giữa
các quốc gia, khu vực.
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
10

Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
Cộng đồng quốc tế đã cảnh báo về hậu quả của việc không hành động. "Thất
bại trong việc giải quyết tình trạng bất bình đẳng sẽ khiến cho việc nâng cao điều
kiện sống cho người nghèo và tạo lập công bằng xã hội trở nên khó khăn hơn bao
giờ hết. Nguy hiểm hơn, nó có thể dẫn đến sự bất ổn về mặt xã hội trên toàn thế
giới. Khi đó, tất cả mọi người trong chúng ta đều phải trả giá".
Xét trên một khía cạnh nào đó, truyền thông vẫn là “con đẻ” của chính trị,
của kinh tế, khoa học kỹ thuật... Sự bất bình đẳng trong chính trị, trong kinh tế, kéo
theo sự bất bình đẳng về truyền thông. Chừng nào trên thế giới còn tồn tại bất bình
đẳng giữa người với người, giữa dân tộc này với dân tộc khác, chừng đó còn tồn tại
bất bình đẳng về truyền thông.
1.1.3. Quan điểm về “mất cân đối” trong việc hưởng thụ thông tin của công
chúng.
Cân đối là hợp lý, hài hòa giữa các phần khác nhau, Đại từ điển Tiếng Việt –
Nguyễn Như Ý.
Mất cân đối, do đó có thể hiểu là không hài hòa, không hợp lý giữa các phần
khác nhau trong môt chỉnh thể chung thống nhất; chủ yếu nhấn mạnh đến cấu tạo,
cơ cấu của chỉnh thể đó.
Mất cân đối về hưởng thụ thông tin được hiểu là sự không hài hoà, không cân
xứng, không đồng đều giữa các vùng miền, quốc gia và giữa các lãnh thổ trên thế
giới, là sự chồng chéo ở nội dung và phân bố, thiếu hụt ở một số lĩnh vực và địa
bàn trong việc tiếp nhận thông tin.
Nhu cầu về việc thông tin của một số bộ phận chưa được đáp ứng đầy đủ là
do nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số bộ phận dân cư nằm trong diện “đói
thông tin”, tập trung chủ yếu ở những nơi có địa lí hiểm trở khó khăn cho việc vận
chuyển các ấn phẩm báo chí, lắp đặt đường dây, những vùng có nền kinh tế kém
phát triển, xã hội phức tạp…
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
12
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...

Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
có thể làn trì hoãn sự tiến bộ và phát triển của chính họ. Đôi khi chính họ cũng
không ý thức được tầm quan trọng của nó với bản thân, do vậy chưa có nhu cầu
lớn. Vấn đề đặt ra là sự cân đối giữa lượng thông tin họ cần và lượng thông tin họ
được tiếp nhận. Điều này lại chịu sự chi phối rất lớn của những yếu tố nền tảng
(kinh tế, chính trị xã hội, văn hóa – giáo dục, khoa học - kỹ thuật…) đề cập ở trên.
Dựa vào đặc điểm riêng của mình mà từng quốc gia, khu vực sẽ có cách thức giải
quyết vấn đề phù hợp.
Việc mất cân đối trong hưởng thụ thông tin đã làm cho thế giới bị chia mảng
thành những màu sắc đậm nhạt khác nhau. Ở một số bộ phận dân cư có đời sống
cao, mức hưởng thụ thông tin lớn, họ có cuộc sống phát triển đầy đủ, toàn diện cả
về mặt vật chất lẫn tinh thần. Số khác sống dưới mức tối thiểu, chẳng hạn một số
quốc gia ở Châu Phi lại thiếu thốn nghiêm trọng dẫn đến không thể tự cân đối
chính lượng thông tin của mình.
1.1.4. Mối quan hệ giữa bất bình đẳng và mất cân đối trong hưởng thụ thông tin
So sánh một cách tương đối thì, bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin là
do tác động ở bên ngoài lên chủ thể tiếp nhận thông tin (tức là nó mang tính khách
quan, ngoài ý muốn của chủ thể), còn mất cân đối lại nghiêng về phía chủ quan
(chính sách, hay chính chủ thể có mong muốn tiếp nhận loại thông tin như vậy).
Bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin là sự khác biệt về mức độ thông tin
hưởng thụ giữa nước này, khu vực này với nước khác hay khu vực khác (so với
mặt bằng chung) – biểu hiện bằng số liệu cân báo in, số tivi, số máy tính/ 1 đầu
người… còn mất cân đối là sự chênh lệch cơ cấu thành phần các loại thông tin
trong một “ gói” thông tin tương đối hoàn chỉnh.
Bất bình đẳng là sự không công bằng trong việc sở hữu (có) thông tin còn
mất cân đối là sự không đồng đều trong việc sử dụng (dùng) thông tin.
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
14
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
Bất bình đẳng và mât cân đối trong việc hưởng thụ thông tin giữa các khu

tạo ra sự công bằng hợp lý chung cho mọi người nhưng cũng khoét sâu hố ngăn
cách thông tin giữa các nước đang phát triển và phát triển cũng như giữa nông thôn
và thành thị do trình độ khác nhau về phát triển các loại hình ứng CNTT&TT.
1.2.Các nhân tố ảnh hưởng tới vấn đề hưởng thụ thông tin của công chúng
báo chí
Có rất nhiều nhân tố ảnh hưởng tới vấn đề thụ hưởng thông tin của công
chúng báo chí. Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, xin trỏ ra một số nhân tố cơ bản,
có ảnh hưởng sâu sắc tới việc hưởng thụ thông tin của công chúng trong bối cảnh
hiện nay: Chính trị, kinh tế, giáo dục, khoa học - kỹ thuật... và xu hướng toàn cầu
hoá.
1.2.1. Tác động của chính trị tới việc thụ hưởng thông tin của công chúng.
Mối liên hệ của chính trị với thông tin – truyền thông cũng đặt ra những vấn
đề trong việc hưởng thụ thông tin của công chúng giữa các khu vực khác nhau trên
thế giới.
Trước hết, hệ thống chính trị là nền tảng để lãnh đạo và điều chỉnh xã hội, vì
thế nó có sức ảnh hưởng đến các lĩnh vực của đời sống, trong đó có sự phát triển,
phân phối thông tin. Tính chất của mỗi nền chính trị, sự lạc hậu, áp đặt… là yếu tố
quan trọng, quyết định sự phát triển – không phát triển của con người.
Lĩnh vực thông tin cũng không nằm ngoài sự ảnh hưởng của chính tri. Đặc
biệt, trong những thập niên gần đây, thế giới bùng nổ về thông tin, kéo theo các
vấn đề kinh tế, xã hội…thì các nền chính trị ra sức quản lí và điều hành thông tin
sao cho thông tin trở thành công cụ lãnh đạo.
Trong vấn đề sự mất cân đối và bất bình đẳng trong việc hưởng thụ thông tin
của công chúng có thể chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng từ chính trị :
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
16
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
- Chính trị mỗi khu vực sẽ bảo vệ cho quyền lợi chế độ và hệ tư tưởng của
mình. Do đó, báo chí hay thông tin nói chung sẽ được chế độ chính trị ở nước đó
áp đặt về hệ tư tưởng. Nơi nào cũng muốn phát triển thông tin theo hướng có lợi

hội hưởng thụ thông tin do điều kiện kinh tế phát triển cao.
Ở những nước có nền kinh tế phát triển, mức sống cao, các phương tiện
truyền thông cũng phát triền nên công chúng có nhiều cách khác nhau để tiếp cận
với thông tin, cơ hội hưởng thụ thông tin của công chúng ở đây cũng lớn hơn.
Thông tin từ chữ viết (báo in, sách), từ tiếng nói (đài phát thanh, truyền miệng), từ
hình ảnh (truyền hình, điện ảnh), từ Internet, từ hãng thông tấn đều dồi dào và sẵn
có. Công chúng có điều kiện khai thác nguồn thông tin khổng lồ này hầu như ở mọi
nơi, mọi lúc: cơ quan, trường học, tại nhà, quán caffe…
Thứ hai là khu vực công chúng có cơ hội hưởng thụ thông tin còn hạn chế do
điều kiện kinh tế còn kém phát triển.
Những khu vực có nền kinh tế kém phát triển (như các nước ở châu Phi,
một số nước vùng Nam Mỹ…) radio là phương tiện chủ yếu. Chi phí thấp là yếu tố
quan trọng để loại hình truyền thông này chiếm ưu thế ở đây. Báo in, truyền hình
và Internet còn hạn chế, phổ biến hơn ở thành phố và đô thị của những nước này.
Ở khu vực này, công chúng có ít cơ hội hơn trong việc hưởng thụ thông tin.
Có thế lấy Việt Nam làm một ví dụ cho thấy sự phân chia này. Mức độ hưởng thụ
thông tin giữa thành thị và nông thôn qua các phương tiện thông tin đại chúng rất
chênh lệch. Trên 70% dân số sống ở nông thôn nhưng tỷ lệ được hưởng thụ báo chí
ở nông thôn chỉ chiếm 25%. Khu vực công chúng có nhiều cơ hội hưởng thụ thông
tin tập trung ở thành thị.
Kinh tế chi phối cách tiếp nhận thông tin của công chúng
Mọi người đều có nhu cầu tiếp cận với thông tin để nhận thức về bản thân về
cuộc sống và sử dụng thông tin vào những mục đích riêng. Nhưng do điều kiện
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
18
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
kinh tế khác nhau dẫn tới khả năng tiếp nhận thông tin và cách tiếp cận thông tin
cũng khác nhau với mỗi khu vực công chúng.
Với đối tượng công chúng có điều kiện kinh tế ổn định, đầy đủ, họ hướng tới
nhu cầu giải trí nhiều hơn. Những thông tin về kinh tế, chính trị - xã hội luôn được

Một điều không thể phủ nhận là tất cả các nước có nền kinh tế và KHKT
phát triển thì hệ thống truyền thông của họ cũng rất phát triển. Sự phát triển mạnh
mẽ của KHKT tác động trực tiếp đến cung cấp thông tin cũng như nhu cầu thông
tin của công chúng.
Mỹ và Châu Âu là nơi có mặt bằng KHKT phát triển chính điều đó khiến
cho ngành CNTT của họ phát triển như vũ bão.
* Mỹ không chỉ là cường quốc số một về kinh tế, về KHKT, về quân sự…
mà còn là người khổng lồ trong lĩnh vực truyền thông. Trung bình cứ 1 người dân
Mỹ sở hữu tới 2 radio và 1 tivi. Để đáp ứng nhu cầu thông tin của số lượng máy
thu khổng lồ này, nước Mỹ có 1.285 đài truyền hình và hơn 10.000 đài phát thanh
(1994). Đại bộ phận đài phát thanh và truyền hình Mỹ thuộc sở hữu tư nhân. Một
đối thủ không thể xem thường của truyền hình là mạng lưới truyền hình cáp với 67
triệu thuê bao (1996).
* Trung bình mỗi người Anh ngồi trước màn hình 3 giờ rưỡi để thu nhận
thông tin. Hơn 97% hộ gia đình Anh có tivi màu, 73% có đầu máy video. Nhà nào
cũng có radio và có tới 70% người Anh bắt sóng radio hàng ngày.
Ngành phát thanh, truyền hình phát triển khá mạnh nhờ sự can thiệp của
KHKT. Đài phát thanh và truyền hình Anh (BBC) cung cấp thuê bao duy nhất với
2 kênh truyền hình BBC1, BBC2, 5 đài phát thanh phủ sóng toàn lãnh thổ. Hệ
thống điện tử Anh tăng trưởng với tốc độ chóng mặt về số lượng với 3 kênh truyền
hình tư nhân, 3 đài phát thanh tư nhân phát sóng toàn quốc và khoảng 200 đài khu
vực.
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
20
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
Báo in: 10 tờ báo hàng ngày và 9 tờ báo có phạm vi phát hành trên cả nước
thêm vào đó là khoảng 1400 tờ báo địa phương và 6500 tạp chí định kỳ, tạo nên
diện mạo phong phú cho báo chí Anh. Tiêu thụ số lượng báo không nhỏ này là một
trong những lượng độc giả đông đảo nhất các nước phát triển: 60% người Anh
trưởng thành đọc 1 tờ báo hàng ngày thuộc báo quốc gia, hơn 65% mua báo chủ

tiếp, truyền hình ảnh trực tiếp (Webcam) hay các bản tin tự gửi (newsletter) ngoài
ra những phương tiện đa năng kết hợp với TV, đài, điện thoại đang tạo ra những
giá trị gia tăng vô cùng to lớn và cũng rất tiện ích cho người sử dụng. Sự nhanh
chóng và tiện ích này chính là nhờ sự phát triển của KHKT.
Với công nghệ kỹ thuật số chi phí thấp và việc phát song nhờ vệ tinh đã vượt
qua các biên giới để đưa tin tức với đủ mọi quan điểm trên thế giới. Tính đến cuối
2005, hơn 2 tỷ người, gần 1/3 dân số thế giới đã có điện thoai di động, gần 800
triệu điện thoại di động được bán ra mội năm trên thê giới. Đến năm 2008, ước tính
có khoảng 600 triệu người có thể có ngay lập tức có được thông tin của các sự kiện
nhờ các camera kỹ thuật số tinh vi, trong đó phần nhiêu nhờ tính năng của những
chiếc điện thoại di dộng của họ. Những công cụ này tạo ra một “hệ thống thông tin
toàn cầu” có khả năng chưa từng có để tạo lập, sản xuất, chia sẻ và tham gia vào
những gì diễn ra của cuộc sống. Mạng lưới toàn cầu cho phép con người đưa tin
tức, suy nghĩ, ý tưởng và hình ảnh đi bất cứ đâu, vào bất kỳ thời điểm nào.
Chính sự phát triển của khoa học kỹ thuật, của công nghệ thông tin, mạng
thông tin toàn cầu internet đã giúp con người hy vọng vào sự bình đẳng, cân đối
trong phân phối thông tin và hưởng thụ thông tin của mọi đối tượng công chúng
trên thế giới.
1.2.4. Tác động của giáo dục tới vấn đề hưởng thụ thông tin của công chúng.
Giáo dục và truyền thông đại chúng có mối quan hệ trực tiếp và mật thiết với
nhau. Việc tiếp nhận bất cứ thông tin gì đều phụ thuộc vào trình độ giáo dục của
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
22
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
mỗi cá nhân. Thông tin ấy được tiếp nhận theo chiều hướng đúng hay sai, sâu hay
nông đều phụ thuộc vào nhận thức, tri thức của mỗi người.
Giáo dục là một phức hợp tác động, có ba hình thái chính gồm: Giáo dục từ
phái gia đình (Giáo dục học đã thừa nhận nề nếp, gia phong, truyền thống gia đình
như một yếu tố giáo dục cực kỳ quan trọng không thể coi nhẹ); Giáo dục từ phía
nhà trường (Giáo dục hiện đại, dựa trên nền tảng của các thành tựu khoa học giáo

Lấy từ thực tế báo chí Việt Nam. Đảng và Nhà nước chủ trương phát triển
radio và truyền hình tại các địa phương. Căn nguyên là vì những nơi này trình độ
dân trí chưa cao, việc tiếp cận với báo in, hay báo mạng sẽ gặp nhiều trở ngại.
Trong khi đó, radio rẻ tiền, tiếp cận công chúng vùng cao bằng cả ngôn ngữ quốc
gia (tiếng Việt) và ngôn ngữ bản địa. Thông tin qua radio cũng nhờ đó mà đến gần
hơn với công chúng. Đây cũng là lý do tại sao chủ trương phát triển truyền hình
tiếng dân tộc lại luôn được khuyến khích. Kênh thông tin bằng hình ảnh, sự tác
động nhanh của thị giác kéo theo hiệu quả truyền thông.
Trong khi đó, báo in rất khó tiếp cận với những đối tượng công chúng này.
Với vốn chữ nghĩa tiếng Việt ít ỏi, việc đọc báo in dường như là đánh đố với
những công chúng lớn tuổi không biết tiếng Kinh. Việc ra báo in bằng tiếng dân
tộc lại là một thách thức lớn nữa, vì các nhà báo không phải ai cũng có khả năng về
chữ viết dân tộc, và ngay với đồng bào dân tộc, việc giữ được vốn chữ đó cũng là
một thách thức lớn, hoàn toàn chưa thể phổ cập.
1.2.5. Tác động của tập trung hoá báo chí và sự lũng đoạn của các tập đoàn
truyền thông tới phân phối tin tức toàn cầu.
Tập trung hóa báo chí là một xu hướng đã được hình thành và phát triển rất
mạnh mẽ trong giai đoạn hiện nay. Tác động của quá trình tập trung hóa báo chí tại
các quốc gia trên thế giới và sự ra đời của các tập đoàn truyền thông lớn, xuyên
quốc gia đã có những tác động rất lớn tới việc phân phối thông tin trên thị trường
thế giới.
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
24
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
Xu hướng tập trung hóa báo chí diễn ra từ các nước TBCN và lan rộng ra
toàn thế giới. Xu hướng này gắn với quá trình thôn tính, sát nhập giữa các công ty
nhỏ để hình thành lên những tập đoàn truyền thông lớn có đủ sức vươn cánh tay
khổng lồ chi phối thị trường thông tin trên toàn thế giới. Theo thống kê, trên thế
giới có khoảnng 70 hãng thông tấn lớn và các hãng thông tấn này chi phối hơn
80% tin tức toàn thế giới. Trong thế giới thông tin ngày nay, các tập đoàn tư bản

chính vì vậy mà họ có những lợi thế hơn hẳn trong cuộc cạnh tranh với các hãng
nội địa. Hãng Reuter có 2400 biên tập viên, phóng viên, nhiếp ảnh và quay phim
trong 196 lĩnh vực, phục vụ khoảng 131 quốc gia. Tại các quốc gia có nhiều hãng
thông tấn lớn như Mỹ, Anh, Pháp, Đức công chúng tại các nước này hàng ngày
nhận được một lượng tin tức rất lớn, đa dạng từ các tập đoàn truyền thông dưới
nhiều hình thức, sự thừa thãi này có thể dẫn tới sự bão hòa thông tin trong công
chúng. Trong khi đó tại những quốc gia mà hệ thống truyền thông chưa phát triển
thì các hãng thông tấn của các nước này khai thác rất nhiều những thông tin từ các
hãng lớn của nước ngoài. Tin tức chỉ do một hãng thông tấn duy nhất đưa tin vì vậy
công chúng tại các nước nhỏ này hàng ngày sẽ nhận được một lượng thông tin ít
hơn so với công chúng tại các nước lớn. Đó chính là sự mất cân đối và bất bình
đẳng trong việc chi phối thị trường thông tin trên toàn cầu và tại mỗi quốc gia.
Ngay tại Mỹ thì sự mất cân đối trong việc chi phối thông tin cũng xảy ra: Các hãng
truyền thông lớn cung cấp tới 80% thông tin cho toàn nước Mỹ. Quá trình tiến
công vào các phương tiện thông tin đại chúng đã dẫn đến sự tập trung tất cả các
mạng lưới báo chí vào tay một số ít nhân vật. Theo tính toán của các chuyên gia
Mỹ thì có 50 tập đoàn lớn đang kiểm soát hầu hết các phương tiện thông tin đại
chúng ở Mỹ: 20 tập đoàn trong số đó nắm một nửa tổng số các tờ báo trên cả nước,
4 tập đoàn kiểm soát ngành truyền hình, 10 tập đoàn kiểm soát ngành phát thanh,
12 tập đoàn thống trị ngành xuất bản sách, 4 tập đoàn ngự trị trong ngành điện ảnh.
Đầu những năm 1980 nếu như tất cả các thành phố Mỹ đều có những tờ báo ngày
thì 98% trong số đó đặt dưới quyền kiểm soát của một trung tâm. Trong tổng số
1700 tờ báo hằng ngày ở Mỹ có hơn 1000 báo thuộc sở hữu của các tập đoàn báo
Nhóm 4 – K50 – Khoa Báo chí và Truyền thông – ĐHKHXH&NV, Hà Nội.
26
Sự mất cân đối và bất bình đẳng trong hưởng thụ thông tin...
chí. Bàn tay của các tập đoàn báo chí đã thống trị gần như chi phối toàn bộ thông
tin trong một nước và toàn cầu. Xu hướng tập trung hóa báo chí và sự hình thành
các tập đoàn truyền thông lớn chính là nguyên nhân dẫn tới sự chi phối, lũng đoạn
thị trường thông tin toàn cầu.