PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI ThS. Lê Anh Tuấn
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ch
ýõng 4: SẤM SÉT, LỐC VÀ VÒI RỒNG
33
Chýõng


SẤM SÉT, LỐC VÀ VÒI RỒNG
_________________________________________________________________________
4.1. Ðịnh nghĩa
4.2. Nguyên nhân hình thành
4.3. Thiệt hại do sấm sét, lốc và vòi rồng
4.4. Phòng chống sấm sét, lốc và vòi rồng
_________________________________________________________________________
4.1. ÐỊNH NGHĨA
 Sét (Thunder) là một hoặc nhiều chùm tia lửa ðiện dài có ðiện áp cực kỳ lớn từ
các ðám mây mùa hè phóng xuống ðất (Hình 4.1). Ánh sáng do các phân tử
nýớc bị kích thích tạo ra các tia chớp (Lighting) với thời gian tồn tại chừng 1/4
giây và không khí bị dãn nở ðột ngột gây ra tiếng sấm. Hình 4.1 (trái và phải): Hình ảnh sấm sét

• Ðiện thế của sự phóng ðiện từ sét có thể ðạt từ vài chục ðến hàng trãm triệu Vôn
• Chiều cao của rãnh sét khoảng 500 – 2000 m
• Chiều dài của sét ðo ðýợc trung bình 5 km, có khi ðến 10 km
• Vận tốc phóng ðiện khoảng 15.000 – 150.000 km/s
• Ðýờng kính của tia sét khoảng 40 – 50 cm, phần lõi của tia sét chừng 15 cm
• Nhiệt ðộ trong tia sét có thể ðạt ðến 18.000 – 20.000  C
Hình 4.3: Vòng rồng ở các thể dạng Ta có thể tạm phân loại các vùng có sét nhiều hay ít qua số lần có sét ðánh trong nãm:
 Vùng sét nhiều: nếu mỗi nãm có trên 30 lần sét ðánh.
 Vùng sét trung bình: nếu mỗi nãm có 10 - 30 lần sét ðánh.
 Vùng sét ít: nếu mỗi nãm có dýới 10 lần sét ðánh.

Hình 4.4 (trái): Hiện týợng ðối lýu mýa hè gây mýa dông
Hình 4.5 (giữa): Mây dông mang ðiện tích âm và mặt ðất mang ðiện tích dýõng
Hình 4.6 (phải): Hai khối ðiện tích gặp nhau tạo ra sét ðánh

Hình 4.7: Minh họa không gian hình thành sét
PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI ThS. Lê Anh Tuấn
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ch
ýõng 4: SẤM SÉT, LỐC VÀ VÒI RỒNG
36

Hình 4.8 (trái): Minh họa sự hình thành lốc trên mặt ðất
Hình 4.9 (phải): Minh họa sự hình thành vòi rồng trên biển



theo nýớc mýa thành phân ðạm cho ðất.

Bên cạnh ðó, sét vẫn gây những tác hại cho con ngýời và tài sản. Ngýời ta ýớc tính rằng
mỗi nãm có chừng 16 triệu lần sấm sét xuất hiện trên toàn trái ðất và phóng xuống khoảng
3 tỉ tia lửa ðiện. Thiệt hại do sét gây ra chủ yếu là ðánh trúng ngýời gây thiệt mạng hoặc bị
thýõng trầm trọng, phá hủy các công trình cao tầng và gây các ðám cháy rừng lớn.

PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI ThS. Lê Anh Tuấn
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Ch
ýõng 4: SẤM SÉT, LỐC VÀ VÒI RỒNG
37
 Trong 2 nãm 1938 - 1939, tại Liên Xô (cũ) ðã có 6.000 vụ cháy rừng do sét ðánh.
 Nãm nào, ngýời ta cũng nghe tin ngýời chết do sét ðánh khi làm việc trên các cánh
ðồng trống, trên các công trình xây dựng hoặc khi chõi golf, câu cá,…
 Mỗi nãm, các công ty bảo hiểm Mỹ ðã phải bỏ ra khoảng 500 triệu US dollars ðể
bồi thýờng cho những tai nạn do sét ðánh.
 Tháng 3/1987, hỏa tiễn Atlas Centaur mang 2 vệ tinh nhân tạo vừa mới ðýợc khai
hỏa tại mũi Canaveran, Mỹ sau 73 giây ðã bị sét ðánh trúng làm tê liệt toàn bi65
thiết bị ðiện tử và ðiều khiển khiến Trung tâm ðiều hành phải quyết ðịnh cho phá
nổ hỏa tiễn ðể tránh các nguy cõ không còn kiểm soát ðýợc nữa.
 Nãm 1998, tại Việt Nam ðã ðếm ðýợc 149 lần sét ðánh trúng các trạm ðiện, cột
anten và ðýờng dây thông tin. Riêng sét ðánh trún Trạm Viễn thông Býu ðiện Ðồng
Nai và Bạc Liêu trong nãm này ðã gây thiệt hại khoảng 3 tỷ VN ðồng.

4.3.2. Thiệt hại do lốc và vòi rồng
 Vòi rồng xuất hiện nãm 1879 tại Scotland ðã giật ðổ một ðoàn tàu ði qua cầu sông
Tay làm 75 ngýời chết.