Cấu trúc, chức năng của cơ thể sống
Giải phẫu học là một bộ môn quan trọng của hình thái học và quan tâm đến cấu trúc và tổ
chức của các
hệ cơ quan trong cơ thể động vật. Đó là hệ thần kinh, hệ miễn dịch, hệ nội
tiết
, hệ hô hấp và hệ tuần hoàn...
Hệ hô hấp
Hệ hô hấp là một hệ cơ quan có chức năng trao đổi không khí diễn ra trên toàn bộ các bộ
phận của cơ thể. Ở con người và các loài thú khác, các đặc điểm giải phẩu học của hệ hô
hấp gồm có ống dẫn khí, phổi và hệ cơ hô hấp.
Cơ quan hô hấp
Cơ quan hô hấp được sử dụng bởi hầu hết, hoặc tất cả các loài Động vật để chuyển đổi
loại khí cần thiết cho cuộc sống (được gọi là sự hô hấp). Những cơ quan đó tồn tại dưới
nhiều hình thức như:
•
Da: một số thủy sinh, hay động vật sống trên mặt đất (một số loài nhện và rận , ví
dụ) có thể hít thở một cách đơn giản bằng cách trao đổi khí qua bề mặt của cơ thể
•
Mang: nhiều thủy sinh, động vật sử dụng mang để thở. Ngay cả các động vật trên
mặt đất cũng có thể làm được điều này, như với các loài mọt có thể tìm thấy được
dưới những tảng đá trong sân nhà. Mang chỉ đơn giản là lớp
tế bào điều chỉnh một
cách cụ thể để trao đổi khí một cách phù hợp.
•
Mang phụ: một số loài nhện, bọ cạp, và vài loài chân khớp vẫn dùng mang phụ.
Mang phụ, chủ yếu là mang được điều chỉnh cho sử dụng trên đất, trong quá trình
hô hấp
của chúng. Chúng là những tế bào đơn giản, với nhiều vết nhăn để tăng
diện tích bề mặt
•
Một bộ phận trong tai: Một cơ quan thở phụ cho các loài cá thuộc họ

thần kinh thực vật
). Hệ thần kinh sinh dưỡng lại gồm 2 phân hệ là phân hệ giao cảm và
phân hệ đối giao cảm. Hoạt động thần kinh cấp cao ở người hình thành nên nhiều phản xạ
được tập quen (PXĐTQ) rất phức tạp mà không sinh vật nào có được. Vì vậy, việc "vệ
sinh" hệ thần kinh có cơ sở khoa học là cần thiết để hệ thần kinh luôn đạt chất lượng hoạt
động cao.
Sơ lược về hệ thần kinh
Nơ-ron, đơn vị cấu tạo của hệ thần kinh

Một nơ-ron và cấu tạo của nó :
sợi nhánh (dendrite), thân nơ-ron (soma), sợi trục (axon),
bao mi-ê-lin (myelin sheath), eo răng-vi-ê (node of ranvier), xi-nap (synapse)
Mỗi nơ-ron gồm một thân chứa nhân, hình sao nhiều cạnh hoặc bầu dục và các sợi. Từ
thân phát đi nhiều tua (sợi) ngắn phân nhánh như cành cây gọi là sợi nhánh và một tua
dài, mảnh gọi là
sợi trục. Dọc sợi trục có thể có những tế bào xchoan bao bọc tạo nên bao
mi-ê-lin
. Sợi trục nối giữa trung ương thần kinh với các cơ quan, chúng đi chung với
nhau thành từng bó gọi là dây thần kinh. Khoảng cách giữa các bao này có những đoạn
ngắn gọi là eo răng-vi-ê, còn diện tích tiếp xúc giữa những nhánh nhỏ phân từ tận cùng
sợi trục của nơ-ron này với sợi nhánh của nơ-ron khác hoặc cơ quan thụ cảm gọi là xi-
náp
. Nơ-ron có nhiều hình dạng: nơ-ron đa cực có thân nhiều sợi nhánh, nơ-ron lưỡng
cực
với một sợi nhánh và một sợi trục đối diện nhau; và nơ-ron đơn cực chỉ có một tua do
sợi nhánh và sợi trục hợp lại mà thành. Chức năng cơ bản của nơ-ron là cảm ứng và dẫn
truyền xung thần kinh dưới dạng các tín hiệu hóa học. Từ đó nơ-ron chia làm ba loại:
•
Nơ-ron hướng tâm (nơ-ron cảm giác) có thân nằm ngoài trung ương thần kinh
dẫn xung thần kinh về trung ương thần kinh.

•
Chất xám do thân và các sợi nhánh có màu nâu xám đặc trưng của các nơ-ron tạo
nên. Ở bộ não, chất xám làm thành lớp vỏ não bao phía ngoài, còn ở tủy sống làm
thành một dải liên tục ở phía trong, hoặc thành từng vùng rải rác (các nhân não)
trong trụ não, đều là những trung khu thần kinh quan trọng.
•
Chất trắng do sợi trục của những nơ-ron có bao mi-ê-lin tạo nên, làm thành
những đường thần kinh nối các miền của vỏ não với nhau và với các trung khu
thần kinh ở các phần khác của thân não và tủy sống. Những sợi trục đi từ trong
chất trắng ra khỏi bộ phận trung ương làm thành 43 dây thần kinh não - tủy.
Bộ phận ngoại biên
•
Các dây thần kinh não - tủy: gồm 12 đôi dây thần kinh não, xuất phát từ trụ não
và tỏa ra khắp các cơ quan ở
mặt, cổ (riêng dây thần kinh X còn gọi là dây phế vị
phân nhánh đến tận các cơ quan ở khoang ngực, khoang bụng); và 31 đôi dây thần
kinh tủy xuất phất từ tủy sống phân bố ra tận các cơ quan ở thân, cổ và các chi.
•
Các hạch thần kinh là những khối nơ-ron nằm ngoài phần thần kinh trung ương.
Tất cả các
hạch thần kinh đều thuộc phần thần kinh ngoại biên của hệ thần kinh
sinh dưỡng
. Chúng có thể nằm ở xa hoặc ngay bên cạnh một số cơ quan. Trong số