1
Lời nói đầu

Trong quá trình vận động và phát triển của sự vật luôn luôn xẩy ra mâu
thuẫn, đó là mâu thuẫn giữa các yếu tố trong bản thân sự vật hay mâu thuẫn
giữa các sự vật với nhau. Triết học Mác-Lênin đã chỉ ra, mâu thuẫn là một tất
yếu khách quan, mang tính phổ biến và có đa dạng các loại mâu thuẫn. Xác định
đúng từng loại mâu thuẫn sẽ cho phép con người tìm ra được những giải pháp
phù hợp, tối ư
u để giải quyết mâu thuẫn, tạo điều kiện thúc đẩy sự vật phát
triển. Từ lí luận mâu thuẫn, ta xem xét mối quan hệ giữa xây dựng kinh tế độc
lập tự chủ với hội nhập kinh tế quốc tế.
Toàn cầu hoá kinh tế là xu thế tất yếu khách quan trong giai đoạn hiện
nay, xu thế này đang bị một số nước phát triển và các tập đoàn kinh tế t
ư bản
xuyên quốc gia chi phối, chứa đựng nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực vừa
có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác vừa có đấu tranh, vừa tạo ra những cơ hội cho
sự phát triển nhưng cũng vừa có những thách thức đối với các quốc gia, nhất là
các quốc gia đang ở trình độ kém phát triển như Việt Nam. Vì toàn cầu hoá là
một xu thế, một quá trình khách quan cho nên không thể đảo ngược. Trong
điều
kiện thế giới ngày nay, các quốc gia không thể tẩy chay hoàn toàn toàn cầu hoá
hoặc đứng ngoài quá trình toàn cầu hoá. Vấn đề đối với các quốc gia là, phải có
chiến lược thích ứng và khôn ngoan để vượt qua thách thức và chớp lấy thời cơ,
đồng thời phải có ý thức giữ vững chủ quyền quốc gia, độc lập dân tộc, bảo vệ
toàn vẹn lãnh thổ để đưa quốc gia dân tộc mình đế
n chỗ phát triển và phồn vinh.
Tức là phải tìm ra các giải pháp phù hợp để giải quyết tốt mâu thuẫn giữa xây
dựng kinh tế độc lập tự chủ với hội nhập kinh tế quốc tế.
Trước yêu cầu thực tế đặt ra như vậy, nên tôi đã chọn đề tài nghiên cứu
"Phép biện chứng về mâu thuẫn và việc phân tích mâu thuẫn giữa xây

3

Phần I
Phép biện chứng về mâu thuẫn

1. Khái niệm về mâu thuẫn
Mâu thuẫn của sự vật, của thế giới đã được rất nhiều nhà triết học trong
lịch sử bàn đến. Chẳng hạn, thuyết âm dương ngũ hành của Trung Hoa đã đề
cập tới các mâu thuẫn Âm – Dương, mâu thuẫn giữa các yếu tố bản nguyên
Kim, Mộc, Thuỷ, Hoả và Thổ. Nhà triết học Hy Lạp cổ
đại Hêraclít cũng nhẫn
mạnh mâu thuẫn của các hiện tượng, quá trình khách quan. Hêghen đề cập tới
mâu thuẫn của tư duy. Nói chung, các quan niệm trên đều đã mô tả mâu thuẫn
khách quan nhưng chưa làm rõ được sự chuyển hoá biện chứng của các mặt đối
lập. Vì thế, khái niệm mâu thuẫn còn nặng về hình thức mà chưa đi sâu vào nội
dung biện chứng của các mặt đối lập.
Đến triết họ
c Mác - Lênin đã đưa ra một khái niệm khoa học về mâu
thuẫn: Mâu thuẫn là sự thống nhất của các mặt đối lập.
Như vậy, có hai điều kiện để xác định một mâu thuẫn biện chứng: Thứ nhất là,
các xu hướng đối lập nhau. Thứ hai là, các xu hướng là điều kiện tồn tại và phát
triển của nhau.
Tuy nhiên, theo cách hiểu biện chứng, cần lưu ý không phải mọi cái đố
i

Mâu thuẫn cơ bản đóng vai trò hết sức quan trọng đối với sự vật. Mâu
thuẫn cơ bản là cơ sở hình thành và chi phối các mâu thuẫn khác trong quá trình
phát triển của sự vật. Khi mâu thuẫn cơ bản được giải quyết thì sự vật sẽ thay
đổi về chất. Mâu thuẫn không cơ bản tồn tại bao giờ cũng gắn liề
n với mâu
thuẫn cơ bản, và trong quá trình vận động, mâu thuẫn cơ bản có thể làm nảy
sinh mâu thuẫn không cơ bản.
* Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu
Dựa vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật
trong một giai đoạn nhất định, các mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn chủ
yếu và mâu thuẫn thứ yếu.
5
Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn nổi lên hàng đầu ở mỗi giai đoạn phát
triển của mọi sự vật. Nó có tác dụng quyết định đến các mâu thuẫn khác tồn tại
trong cùng sự vật ở giai đoạn đó.
Mâu thuẫn thứ yếu là mâu thuẫn không đóng vai trò quyết định đối với
quá trình phát triển của sự vật.
Mâu thuẫn cơ bản và mâu thuẫn chủ yếu có quan h
ệ chặt chẽ với nhau.
Trong đó, mâu thuẫn chủ yếu là biểu hiện cụ thể của mâu thuẫn cơ bản ở một
giai đoạn nhất định. Do đó, việc giải quyết mâu thuẫn chủ yếu chính là từng
bước giải quyết mâu thuẫn cơ bản.
Mâu thuẫn chủ yếu và mâu thuẫn thứ yếu cũng có thể chuyển hoá cho nhau
trong quá trình phát triển của sự v
ật.
* Mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng
Mâu thuẫn đối kháng là mâu thuẫn giữa các giai cấp, những tập đoàn
người, những xu hướng xã hội có lợi ích cơ bản đối lập nhau.
Mâu thuẫn không đối kháng là mâu thuẫn giữa những lực lượng, khuynh
hướng xã hội mà lợi ích về cơ bản là nhất trí với nhau.