3
Giảm thiểu chất thải, phân loại, Thu gom
v xử lý chất thải rắn từ nguồn phát sinh

Nguyễn Quốc Công
3.1. Thu gom sơ cấp và phân loại chất thải rắn tại
nguồn phát sinh
3.1.1. Khái niệm chung
Thu gom chất thải rắn tại nguồn phát sinh là quá trình thu nhặt rác (hay
gọi chung là chất thải rắn) ngay trong các hộ gia đình, khách sạn, các công sở,
trờng học hay trong những trung tâm y tế, dịch vụ thơng mại, xí nghiệp công
nghiệpTiếp theo, nếu tại các nhà ở, công sở hay các đơn vị trên đứng độc lập
thì có thể lu giữ, xử lý tại chỗ, còn nếu ở đô thị, khu công nghiệp thì bốc chúng
lên xe và chở đến địa điểm xử lý, chuyển tiếp, trung chuyển hay chôn lấp. Xử lý
chất thải ở gần nguồn phát sinh là khả thi và đòi hỏi ngời chủ chất thải tự phân
loại trớc khi đem tới nơi tập trung. Việc làm này có nhiều lợi ích mà trớc hết
là giảm đợc chi phí kinh tế và môi trờng khi vận chuyển và chôn lấp chất thải.
Việc thu gom chất thải rắn thờng chia ra thành các công đoạn sơ cấp
và thứ cấp. Sự phân biệt này có hàm ý là ở nhiều khu vực, việc thu gom phải
đợc thực hiện theo một quá trình hai giai đoạn: thu gom chất thải từ các nhà ở
và thu gom tập trung về chỗ chứa trung gian rồi từ đó lại chuyển tiếp về trạm
trung chuyển hay khu xử lý và bãi chôn lấp. ở chơng này sẽ tập trung trình
bày các vấn đề về phân loại tại nguồn phát sinh và thu gom sơ cấp. Việc phân
loại tại nguồn và thu gom sơ cấp ảnh hởng trực tiếp đối với con ngời, mỹ
quan cũng nh hiệu quả của các công đoạn vận chuyển và xử lý, sử dụng hay
tái chế sau đó.
Phân loại tại nguồn phát sinh đợc hiểu là các loại chất thải cùng loại,
cùng giá trị sử dụng, tái chế, hay xử lý, đợc phân chia và chứa riêng biệt. Ví
dụ, thông thờng, tại mỗi hộ gia đình hay công sở, mỗi đơn vị, chất thải nh các
37
loại can, hộp, chai lọ có thể chứa trong một thùng hay túi nhựa mầu vàng, loại

thu đợc hầu hết chất thải của hộ gia đình nhng tốn nhiều nhân công và thời
gian đi thu gom chất thải.
Trong phạm vi tài liệu này, thuật ngữ nhà ở thấp tầng đợc sử dụng đối
với những ngôi nhà có số tầng nhỏ hơn bốn. Thuật ngữ nhà ở cao tầng đợc
38
sử dụng đối với những ngôi nhà có số tầng lớn hơn bảy. Đối với những nhà có
số tầng từ bốn đến bảy đợc xem là những nhà có độ cao trung bình. Việc thu
gom tại chỗ là toàn bộ những hoạt động có liên quan tới thu gom chất thải rắn tới khi
chúng lu giữ trong các côngtenơ trớc khi đợc vận chuyển bằng các phơng tiện thu
gom ở bên ngoài.
Thu gom từ các nhà ở thấp tầng
Ngời nhà hoặc ngời thuê có nhiệm vụ quét dọn và gom rác vào thùng
chứa hay các túi đựng bằng nhựa. Việc tập trung và thu gom chất thải ở các khu
nhà này thờng là ít nhất một lần/ngày. Lợng rác tạo thành thờng dao động
nhiều và có khả năng tái chế. Lu ý rằng lợng chất thải rắn theo đầu ngời
trong năm sẽ rất ít ở những nơi thực hiện tuần hoàn dùng lại các loại chất thải
(thuỷ tinh, giấy, kim loại...) [3].
Thu gom từ các nhà ở trung và cao tầng
Đối với nhà ở loại này, mỗi căn hộ phải có thùng hay túi chứa nhỏ và
ngời thu gom rác để đa xuống dới tầng dới hoặc đổ vào các ống đứng để đổ
vào bể chứa. Tiến bộ hơn, ngời ta áp dụng công nghệ gom rác chủ yếu bằng
các ống đứng hệ thống khí nén.
Đối với các nhà trung tầng, các ống đứng thải rác thờng có tiết diện
tròn, vuông hoặc chữ nhật, bằng thép, bê tông hoặc xây gạch. Đờng kính 300
600mm, thông thờng 500 600 mm. Sơ đồ thu gom rác thải từ các nhà trung,
cao tầng đợc thể hiện ở hình 3.1 và 3.2.
Đối với các nhà ở cao tầng thì hệ thống phức tạp hơn và có cấu tạo nh
sau:
- Cửa đổ rác
Cửa đổ rác của hệ thống ống dẫn rác của nhà ở cao tầng đợc thiết kế

Kích thớc ống dẫn rác trung bình là
600 - 900 mm. Nếu các thiết bị chế biến
(máy ép rác, lò thiêu rác...) đợc gắn liền với
ống dẫn rác thì ngời làm dịch vụ chỉ việc
chuyển tro và rác nén đến bãi rác.
- Đờng ống nghiêng
ống nghiêng đợc gắn với ống đứng
bằng hệ thống đai ghép nối, độ nghiêng của
ống so với trục ống đứng là 35
0
. ống
nghiêng đợc gắn với cửa xả rác.
- Cửa xả rác
Đây là hệ thống cửa mở tự động bằng
trọng lợng đợc liên kết với hệ thống đối
trọng, khi trọng lợng rác đủ để đẩy cửa xả
rác thì hệ thống này sẽ tự động mở ra (nh
hệ thống đối trọng) để rác đợc xả đến thùng
rác.
- Các bộ phận khác
+ Quạt hút : Để đảm bảo cho hệ thống
đợc khô rác, thông thoáng không bị mùi khi
đổ rác. Quạt hút là loại quạt điện 1 pha, công
suất 40W trở lên.

+ Chụp thu : Chụp thu là thiết bị liên
kết giữa ống đổ rác chính và ống thoát khí.
+ Đai cố định : Đai cố định bằng thép
có chức năng giữ chặt ống và cố định ống
với sàn nhà bằng vít nở sắt.

tế không và cần phải đợc cho phép.
- Tần suất thu gom.
3.2. Lu giữ chất thải rắn tại nguồn
3.2.1. Các phơng tiện lu, chứa tại chỗ
Dung tích trung bình của phơng tiện thu chứa đợc quyết định bởi số
ngời trong đình, số lợng nhà đợc phục vụ và tần suất thu gom rác thải. Dung
tích trên đợc tính toán với mức thải rác 0,5 0,8 kg/ngời/ngày [3]. Có các
loại phơng tiện thu chứa sau :
Túi đựng rác không thu hồi: Túi đợc làm bằng giấy hoặc bằng chất dẻo,
những túi làm bằng chất dẻo còn có các khung đỡ kim loại để đỡ túi khi đổ rác
vào, còn túi bằng giấy thì cứng hơn. Kích thớc và màu sắc của túi đợc tiêu
chuẩn hoá để tránh sử dụng túi rác vào mục đích khác.
Thùng đựng rác: Thùng đựng rác thông dụng thờng làm bằng chất dẻo.
Dung tích loại dùng trong nhà 5 10 lít; loại dùng tại cơ quan, văn phòng
thờng từ 30 75 lít, đôi khi 90 lít. Thùng phải có nắp đậy. Nhìn chung kích
42
thớc của các loại thùng rác có thể đợc lựa chọn theo quy mô và vị trí thùng
chứa.
- Thùng rác trong nhà đợc sử dụng để chứa rác thải trong nhà và đợc
đa ra ngoài vào thời điểm đợc định trớc để đổ;
- Thùng rác bên ngoài là những thùng chứa lớn hơn đặt bên ngoài nhà ở
và để bên lề đờng khi chờ thu gom.
- Thùng đựng rác sử dụng khi thu gom bằng các phơng tiện đậy kín rác.
Đó là các thùng đựng rác có nắp vào bản lề một hệ thống moóc để có thể đổ
rác bằng máy vào trong xe qua một cửa đặc biệt. Dung tích thùng thờng từ
110 160 lít và thờng làm bằng chất dẻo.
- Thùng đựng rác di động : Thùng đựng rác bằng sắt hoặc bằng chất dẻo,
có nắp đậy lắp vào bản lề. Để di chuyển đợc dễ dàng, các thùng này đợc đặt
trên các bánh xe; 2 bánh xe nhỏ cố định đối với loại thùng nhỏ và 4 bánh xe
xoay đợc cho loại thùng lớn. Một hệ thống moóc cho phép đổ rác bằng máy