Thuật Nói Chuyện Hằng Ngày Hoàng Xuân Việt
Phần 012
Đừng Nhạo Báng
Đời Hoài Vương có quan đại phu tên là Khuất Nguyên,
ngày nọ bị sàm báng, oán ghét đời đến nỗi thất vọng, ngao du
như người mất trí và hát: Đời đục và say cả, chỉ mình ta trong
và tỉnh thôi. Bậc trượng phu như Khuất Nguyên, mà còn
không tự chủ được, đến nỗi oán đời như vậy thì bạn thử nghĩ,
phàm nhân khi bị nhạo báng thì tâm trạng như thế nào. Thế mà
rất nhiều người trên đời khi nói chuyện lại nhạo báng, không
biết tại sao họ thích mua thù hơn mua bạn. Lúc sống chung
cùng kẻ khác, họ dùng ba tấc lưỡi thâm hiểm của mình để mô
tả hình dạng xấu xa của đồng nghiệp, dùng lời nói duyên dáng
khêu gợi những khuyết điểm về thể xác như sún răng, lẹm
cằm, lé mắt, môi xệ, miệng xéo, chân què, tay cán vá, nói
ngọng, cà lăm. Họ cũng không ngần ngại đem việc riêng của
gia đình, những bí mật về tình vợ chồng tình thâm giao để
nhạo báng. Đặc biệt nhất là họ lại lấy những lời nói trật của kẻ
khác để trêu chọc, mỉa mai.
Có khi họ cố gắng bắt chước tật xấu của anh em, bè bạn
như giả bộ cà lăm, nói gọng...để cho sự sàm báng linh động.
Nếu họ là một nhà chỉ huy hay là một nhà giáo dục, họ sẽ pha
lẫn những lời nhạo báng của họ, trong khi ra lệnh và dạy dỗ.
Kẻ dưới có điều gì sơ sót họ lặp lại một cách đê hèn. Chúng
tôi có biết một nhà giáo dục nọ, mỗi lần kẻ dưới lỗi lầm hay
xin ông điều gì, ông nói bằng một giọng sàm báng chua như
giấm. Đời giáo dục của ông, là một đời gieo oán hận và hư hại
rất nhiều tương lai của kẻ thụ giáo với ông.
Người nhạo báng, nhiều khi tỏ ra rất tế nhị trong việc chạm
tự ái kẻ khác. Họ dùng cách nói lái, dùng lối bỡn ngữ, dùng
những tiếng có nhiều nghĩa để nói như dao đâm thọc tận tâm

giữa đám đông mà họ đang sống, nỗi bật không phải với
những gì có thể hãnh diện, mà với những điều sỉ nhục. Đó là
hành động tối kị đối với bất cứ ai. Con người tự nhiên muốn
làm trung tâm điểm của thiên hạ nhưng rất đau xót trong lòng
khi cặp mắt nhìn mình với vẻ ngạo nghễ.
Người nhạo báng đã khiến họ ở trường hợp này, làm sao
họ không thù oán được. Có khi, người nhạo báng bảo rằng
mình "chơi". Phải! Nhiều khi họ buông lời trào phúng để mua
vui thôi. Nhưng đối với nạn nhân, lời châm biếm của họ không
có "chơi" như họ tưởng. Nó vẫn chạm tự ái ít nhiều. Chạm tự
ái người ta, mà muốn người ta mến mình thì thật là dại. Hơn
nữa, chúng ta nên để ý rằng, phần đông con người thích nhạo
báng, và nhạo báng thường sẽ có cái tật nghiện nhạo báng. Tự
nhiên con người muốn che dấu tật xấu hay khuyết điểm của
mình, và hay thổi lông tìm vết ở những kẻ chung quanh.
Nhưng khi nhạo báng, người ta nghe sung sướng, thứ sung
sướng đê hèn: nó thúc đẩy người ta đê hèn trong việc chọc
ghẹo. Người ta còn thấy một thứ danh dự, một thứ tài trong
việc khéo tìm đủ cách để nhạo báng kẻ khác nữa. Và người
sàm báng càng khoái trá nói tật xấu của thiên hạ, thì tự nhiên
càng mê thích, coi nó như một nhu cầu phải thi hành luôn
những khi bàn chuyện với bất cứ ai.
Như thế, thưa bạn! Làm sao họ thuyết phục được kẻ khác.
Một lần nữa chúng tôi xin cho bạn đặt cho lưỡi một dây
cương. Thánh kinh bảo, trước khi nói phải đánh lưỡi bảy lần.
Chúng tôi xin bạn nên đámh lưỡi một lần thôi để tránh tuyệt
đối những lời ngạo nghễ. Đức Khổng nói: "Dương nhân chi ác
tư vi tiểu nhân". Đúng thay, mỗi khi bạn nói xấu về kẻ khác và
nhất là nói xấu để cười cợt, là những khi bạn thấy mình tự hạ,
hèn yếu. Nếu bạn là bậc chỉ huy, là giáo dục mà hay nhạo

phàm nhân khi bị nhạo báng thì tâm trạng như thế nào. Thế mà
rất nhiều người trên đời khi nói chuyện lại nhạo báng, không
biết tại sao họ thích mua thù hơn mua bạn. Lúc sống chung
cùng kẻ khác, họ dùng ba tấc lưỡi thâm hiểm của mình để mô
tả hình dạng xấu xa của đồng nghiệp, dùng lời nói duyên dáng
khêu gợi những khuyết điểm về thể xác như sún răng, lẹm
cằm, lé mắt, môi xệ, miệng xéo, chân què, tay cán vá, nói
ngọng, cà lăm. Họ cũng không ngần ngại đem việc riêng của
gia đình, những bí mật về tình vợ chồng tình thâm giao để
nhạo báng. Đặc biệt nhất là họ lại lấy những lời nói trật của kẻ
khác để trêu chọc, mỉa mai.