Đền Quốc Mẫu Âu Cơ
Công trình đẹp trong quần thể Khu DTLS Đền Hùng
(Phú Thọ)

NGUYỄN VIẾT TÔN

Đền Quốc mẫu Âu Cơ nguyên thủy được xây dựng từ thời Hậu Lê, tại
xã Hiền Lương, huyện miền núi Hạ Hòa (Phú Thọ) tuy không đồ sộ
nhưng khá nổi tiếng, bởi ngoài những bức chạm gỗ quí giá được coi là
những tiêu bản của nền nghệ thuật đương thời, mà nó còn quý giá bởi
sự gắn kết với những truyền thuyết lịch sử của thời đầu dựng nước.

Đền Quốc mẫu Âu Cơ nguyên thủy
Tương truyền, xưa kia Lạc Long Quân và mẹ Âu Cơ sinh được 100
người con, 50 người con theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ
lên núi khai sơn phá thạch. Trong 50 người con theo mẹ thì người con
đầu lên nối ngôi, lấy niên hiệu Hùng Vương thứ nhất, đặt tên nước Văn
Lang, đóng đô ở Phong Châu, truyền 18 đời trong hơn 2.600 năm (từ
năm 2879 đến năm 258 trước Công nguyên). Bà Âu Cơ cùng các con đi
đến đâu cũng thu phục nhân tâm, dạy dân cấy lúa trồng dâu, nuôi tằm
dệt vải. Khi đến xã Hiền Lương huyện miền núi Hạ Hòa (Phú Thọ), thấy
phong cảnh non xanh nước biếc, đất đai phì nhiêu, rừng nhiều muông
thú bèn dừng lại khai khẩn đất đai, lập làng xóm đông vui trù phú. Một
ngày kia, mẹ Âu Cơ theo đám mây ngũ sắc hóa về trời, để lại dưới gốc
đa một dải yếm, dưới gốc đa ấy, nhân dân Hiền Lương lập đền thờ để
tưởng nhớ công ơn của Tổ Mẫu, đó chính là đền Hiền Lương còn gọi là
Đền Mẫu ngày nay.


vị thi công cũng được lựa chọn kỹ thông qua hình thức đấu thầu. Cuối
cùng thì 5 đơn vị thi công cũng đã được lựa chọn đảm trách thi công
từng gói thầu cụ thể. Đến thăm công trình vào những ngày đầu năm
mới 2005 tôi thực sự choáng ngợp giữa sự vĩ đại và bề thế của công
trình giữa cảnh núi non hùng vĩ, trùng điệp. Chỉ riêng phần đường bậc
lên, xuống cũng đã khá kỳ công, xây dựng trên một vách núi cao, dốc
thẳng với trên 500 bậc đá làm bằng chất liệu đá Hải Lựu huyện Lập
Thạch (Vĩnh Phúc), đá Trị Quận huyện Phù Ninh (Phú Thọ); các bậc đá
bố trí theo số lẻ từng đoạn, từng đoạn lại có một chỗ nghỉ chân cho du
khách đến tham quan. Cổng tam quan xây cao 5,8m, lối chính cao
2,2m, hai lối phụ hai bên cao 1,2m. Khung cột, sườn mái làm bằng bê
tông cốt thép nhằm tạo độ bền vĩnh cửu, mái cổng lợp dán ngói mũi
hài, các đao góc, các họa tiết chạm khắc trên đá và mái cổng tam
quan mô phỏng hình chim lạc. Qua cổng tam quan lên tới bậc đá thứ
500 bắt đầu bước vào cổng tứ trụ gồm hai trụ chính cao 6,5m, hai trụ
phụ hai bên cao 5,2m; cột trụ làm bằng bê tông cốt thép, xung quanh
đắp gờ chỉ tạo hoa văn, đắp trát các con giống thời kỳ Hùng Vương; 4
cột trụ vút thẳng trời cao biểu thị sự giao hòa giữa thiên nhiên và trời
đất. Tiếp đến là hai trụ biểu cao 14m-15m được ốp bằng đá phiến
xanh từ vùng Thanh Hóa, Ninh Bình, dày 20cm - 30cm được chạm
khắc các họa tiết, con giống phổ thông theo hình chim lạc - đây được
coi là hai trụ biểu độc đáo nhất cả nước. Sau trụ biểu là hai nhà bia
xây dựng trên diện tích 66m2, kiến trúc mang tính chất đền chùa, mặt
bằng hình vuông, mái chồng diêm, khung cột sườn mái làm bằng gỗ
lim, nền lát gạch bát, xung quanh ốp đá xanh Thanh Hóa, đá Hải Lựu
và bố trí các con lân con ly bằng đá. Bia và trụ bia làm bằng đá một
mặt khắc chữ nôm, mặt kia khắc chữ quốc ngữ ghi lại thời kỳ xây dựng
đền với sự đóng góp công đức của đồng bào cả nước.

Qua nhà bia, bước vào khu đền chính, nằm trên diện tích gần 500m2.

hệ thống chiếu sáng hoàn chỉnh, một hệ thống chống sét tiên tiến nhất
hiện nay với sự góp công, góp sức của những người thợ, những nghệ
nhân tên tuổi. Đền Quốc Mẫu Âu Cơ đã hoàn thành đúng tiến độ đạt
được ý nguyện quy tụ các giá trị văn hóa thời đại Hùng Vương bảo
đảm phục vụ du khách trong nước và quốc tế, kiều bào ta ở nước
ngoài về dự Giỗ Tổ Hùng Vương trong năm nay.