Chỉång 11. MẠY NGÀÕT ÂIÃÛN CAO ẠP

11.1. CHỈÏC NÀNG- PHÁN LOẢI- CẠCH LỈÛA CHN V CÁÚU TRỤC
MẠY NGÀÕT
1. Chỉïc nàng
Mạy ngàõt âiãûn cao ạp dng âãø âọng, càõt mảch khi cọ dng phủ ti v c khi cọ dng ngàõn mảch.
Mạy ngàõt cao ạp l cå cáúu âọng måí cå khê cọ kh nàng âọng, dáùn liãn tủc v càõt dng âiãûn trong
âiãưu kiãûn bçnh thỉåìng v c trong thåìi gian giåïi hản khi xy ra âiãưu kiãûn báút thỉåìng trong mảch (vê dủ
nhỉ ngàõn mảch). Mạy ngàõt âỉåüc sỉí dủng âãø âọng måí âỉåìng dáy trãn khäng, cạc nhạnh cạp, mạy biãún ạp,
cün khạng âiãûn v tủ âiãûn. Chụng cng âỉåüc sỉí dủng cho thanh gọp, sao cho âiãûn nàng cọ thãø
âỉåüc
truưn tỉì mäüt thanh gọp ny sang mäüt thanh gọp khạc.
Mạy ngàõt âỉåüc thiãút kãú âàûc biãût dng cho cạc nhiãûm vủ âàûc biãût nhỉ âỉåìng sàõt, åí âọ sỉí dủng
lỉåïi 16
2
3
Hz, phi dáûp tàõt häư quang di hån (di hån nỉía sọng).
Mạy ngàõt âỉåüc sỉí dủng cho l nung chy cọ hoảt âäüng thỉåìng xun thç u cáưu lỉûc tạc âäüng
nh hån v dung lỉåüng càõt tháúp hån. Do váûy chụng êt chëu mi mn, màûc d chãú âäü âọng måí cao v
khong thåìi gian lm viãûc di.
u cáưu våïi chụng phi càõt nhanh, khi âọng/càõt khäng gáy näø hồûc chạy, kêch thỉåïc gn nhẻ,
giạ thnh hả. Trong mạy ngàõt cao ạp váún âãư dáûp tàõt häư quang khi càõt ngàõn mảch ráút quan trng. Do váûy
thỉåìng càn cỉï phỉång phạp dáûp häư quang âãø phán loải mạy ngàõt.
Ngàõt dng âiãûn ngàõn mảch l chãú âäü lm viãû
c nàûng nháút v cå bn. Song qụa âiãûn ạp sinh ra khi
ngàõt dng âiãûn bẹ ca mạy biãún ạp khäng ti, ngàõt dng âiãûn dung ca âỉåìng dáy di v nhiãưu trỉåìng
håüp khạc cng l âiãưu kiãûn lm viãûc nàûng nãư cho c hãû thäúng ngàõt.
Trong nhiãưu trỉåìng håüp âải lỉåüng quạ âiãûn ạp âỉåüc xạc âënh bàòng sỉû âàûc biãût ca kãút cáúu mạy
ngàõt, cho nãn cạc u cáưu âäúi våïi mạy ngàõt cao ạp hiãûn âải khäng giäúng nhỉ âäúi våïi mäüt mạy cạch li
dng âiãûn âån gin m phi u cáưu nhỉ thiãút bë ngàõt mảch cọ dng âiãûn khäng lm nguy hải cho hãû
thäúng v âm bo an ton chàõ

b.4) Thêch håüp våïi âiãưu kiãûn lm viãûc åí nhiãût âäü ráút tháúp.
Do nàng lỉåüng ngy cng phạt triãøn, v ạp dủng cạc phỉång phạp hon chènh trong váûn hnh hãû
thäúng âiãûn nãn mạy ngàõt l mäüt trong nhỉỵ
ng bäü pháûn quan trng nháút ca hãû thäúng u cáưu náng cao cạc
chè tiãu ké thût váûn hnh nhỉ: tàng dng âiãûn âënh mỉïc, tàng cäng sút ngàõt, náng cao tạc âäüng nhanh,
tạc âäüng nhanh nhiãưu láưn ca AΠB (âọng làûp lải tỉû âäüng), tàng âäü chäúng àn mn ca cạc bäü pháûn cå v
ca cạch âiãûn; váûn chuøn, làõp rạp, váûn hnh thûn tiãûn, an ton vãư näø v ha hoản,...
Trong khi thiãút kãú mạy ngàõt hiãûn âải cáưn âàûc biãût lỉu âãún váún âãư náng cao cạc chè tiãu kinh tãú
ké thût, trng lỉåüng êt nháút trong mäüt âån vë cäng sút ngàõt. Kãút cáúu ca mạy ngàõt cáưn phi âån gin,
vỉỵng chàõc, cạc chi tiãút v cạc mäúi kãú
t cáúu trong táút c cạc loải mạy ngàõt phi thäúng nháút v cáưn phi ạp
dủng cạc phỉång phạp gia cäng tiãn tiãún. Trong chãú tảo sỉí dủng räüng ri cạc ngun liãûu cọ tênh cå, tênh
âiãûn, tênh nhiãût cao v kinh tãú nháút (cạc ngun liãûu tiãúp âiãøm âàûc biãût, âäư gäúm cọ âäü bãưn cao,...).

2. Phán loải
a) Mạy ngàõt nhiãưu dáưu
Dáưu vỉìa l cháút cạch âiãûn âäưng thåìi sinh khê âãø dáûp tàõt häư quang.
b) Mạy ngàõt êt dáưu
Lỉåüng dáưu êt chè â sinh khê dáûp tàõt häư quang cn cạch âiãûn l cháút ràõn.
c) Mạy ngàõt khäng khê
Dng khê nẹn âãø dáûp tàõt häư quang.
d) Mạy ngàõt tỉû sinh khê
Dng váût liãûu cạch âiãûn cọ kh nàng tỉû sinh khê dỉåïi tạc dủng ca nhiãût âäü cao ca häư quang. Khê tỉû
sinh ra cọ ạp sút cao dáûp tàõt häư quang.
e) Mạy ngàõt âiãûn tỉì
Häư quang âỉåüc dáûp trong khe hẻp lm bàòng váût liãûu ràõn chëu âỉåüc häư quang, lỉûc âiãûn tỉì âáøy häư
quang vo khe.
f) Mạy ngàõt chán khäng
Häư quang âỉåüc dáûp trong mäi trỉåìng chán khäng.
g) Mạy ngàõt SF

câm
l dng càõt âënh mỉïc chênh l dng ngàõn mảch ba pha hiãûu dủng ton pháưn låïn nháút mạy
ngàõt cọ thãø càõt âỉåüc m khäng gáy hỉ hải gç cho mạy ngàõt. I
câm
xạc âënh tỉì thỉûc nghiãûm. Vç mạy ngàõt
phi càõt mäüt säú láưn liãn tủc nãn thê nghiãûm âi hi phi càõt âỉåüc dng càõt âënh mỉïc theo chu trçnh sau:
C - 180 - ÂC - 180 - ÂC (theo tiãu chøn Liãn Xä c).
C-0,3-ÂC - 60 - ÂC (theo tiãu chøn IEC våïi mạy ngàõt SF
6
).
Våïi loải mạy ngàõt 550MHMe-1P/S l loải siãu cao ạp dng âãø näúi âáút tủ b âỉåìng dáy 500kV
cọ chu trçnh thao tạc âàûc biãût: C- 0,15 - Â- 4- C- 15 - ÂC.
Âãø xạc âënh I
câm
theo quy âënh cọ:
* C: kê hiãûu mạy ngàõt tạc âäüng càõt khi tên hiãûu tåïi tỉì cạc råle.
*ÂC: thao tạc âọng mạy ngàõt lục ngàõn mảch v sau âọ lải càõt ra.
*Â: thao tạc âọng mạy ngàõt.
* 180, 0,15, 60,...:l khong thåìi gian giỉỵa hai láưn thao tạc liãn tủc tênh bàòng giáy (s).
Cäng sút càõt âënh mỉïc S
câm
=
3 U
âm
.I
cgh

+ I
cgh
: dng càõt låïn nháút cho phẹp khi U<U

Cạc tiãu chøn qúc gia v qúc tãú quan trng âãø âạnh giạ mạy ngàõt gäưm:
IEC, DIN VDE, ANSI (American National Standards Institution-viãûn tiãu chøn qúc gia M).
Tiãu chøn Liãn Xä c ΓOCT 687-41
Khi chn cáưn phi dỉûa vo
+ So sạnh cạc chè tiãu ca cạc kiãøu mạy ngàõt hiãûn cọ våïi nhỉỵng tham säú cho trỉåïc.
+ Âạnh giạ kh nàng thỉûc tãú v ngun tàõc åí kãút cáúu ca kiãøu âỉåüc chn våïi cạc âàûc tênh u
cáưu cho trỉåïc.
Dỉåïi âáy giåïi thiãûu sỉû phán loải v mäüt vi kinh nghiãûm cọ tênh cháút âënh hỉåïng theo sỉû âạnh
giạ so sạnh cạc kiãø
u mạy ngàõt cao ạp âiãûn xoay chiãưu. Vãư phỉång diãûn chn kiãøu ngỉåìi ta phán loải mạy
ngàõt theo:
+ Theo loải mäi trỉåìng dáûp häư quang.
+ Theo cạch dáûp häư quang.
+ Theo phỉång phạp cạch âiãûn åí chäù cao ạp ca cạc pháưn dáùn âiãûn.

125
+ Theo âiãûn ạp âënh mỉïc.
+ Theo dng âiãûn âënh mỉïc.
+ Theo cäng sút ngàõt âënh mỉïc.
+ Theo quan hãû vãư kãút cáúu ca bäü pháûn truưn âäüng cå khê ca mạy ngàõt våïi truưn âäüng.
+ Theo thang tạc âäüng nhanh.
+ Theo sỉû tiãûn låüi cho AΠB tỉïc thåìi.
ÅÍ bng 11.1 giåïi thiãûu sỉû phán loải mạy ngàõt theo loải mäi trỉåìng dáûp häư quang v theo cạch
dáûp häư quang. Bng 11.2 giåïi thiãûu cạc âàûc âiãøm ỉu v khuút ca cạc kiãøu mạy ngàõt åí mäüt säú cạc thang
âiãûn ạp khạc nhau.
Theo âiãûn ạp âënh mỉïc ngàõt cọ thãø chia ra lm hai nhọm chênh.
- Mạy ngàõt âiãûn ạp 35kV v cao hån l mạy ngàõt trảm biãún ạp.
- Mạ
y ngàõt âiãûn ạp 20kV v tháúp hån l mạy ngàõt mạy phạt.
Mạy ngàõt trảm biãún ạp l nhọm låïn, thỉåìng dng âiãûn âënh mỉïc tåïi hån 2000A. Våïi loải ny

Cạc tham säú âënh hỉåïng
Loải mäi
trỉåìng dáûp
häư quang.
Cạch dáûp häư
quang
Kiãøu thiãút bë
dáûp häư quang
Kiãøu mạy
ngàõt
Âiãûn ạp
âënh mỉïc
[kV]
Dng âiãûn
âënh mỉïc
[A]
Cäng sút
ngàõt âënh
mỉïc [MVA]
Dáûp häư
quang åí
trong dáưu
Tiãúp xục âỉït
qung âån
gin trong dáưu
Bçnh dáưu 10 1500 50Lm lảnh
rạo riãút thán

2000
2000
300
1000
2500
10000
dáưu (häùn
håüp khê håi)
bỉïc phãn dáûp
häư quang
êt dáưu kiãøu
cháûu
15
(20)
6000 2500

Cháút lng
khäng chạy
Lm lảnh
rạo riãút thãm
häư quang
bưng cọ bäü
pháûn thäøi
trong nỉåïc
êt nỉåïc 15 600 300
(nỉåïc) trong lưng
håi nỉåïc
bỉïc phãn dáûp
häư quang
nỉåïc kiãøu

trủc)
10
35
110
400
2000
2000
2000
2000
3000
1500
5000
25000
khäng khê
nẹn
hay ngang Tỉû âäüng
âiãưu khiãøn
bàòng håi
10 400 2550
Bưng thäøi
dc cọ shun
bàòng âiãûn tråí
nh.
Khäng khê
cọ shun
bàòng âiãûn
tråí tháúp .
15 12000 4000
Khäng khê
v màût

lỉåïi våïi hã
û
Khäng khê
âiãûn tỉì våïi
nhỉỵn
g táúm
15 2000 1000

127
lảnh cạc
âiãûn cỉûc.
liãn tiãúp båíi
chuøn dëch
bàòng tỉì
trỉåìng.
thäúng tỉì
trỉåìng thäøi.
lỉåïi dáûp häư
quang.
Khê ele gas
(SF
6
)
Lm lảnh
thãm häư
quang trong
lưng khê
elegas.
Bưng thäøi
elegas dc hay

Bçnh dáưu cọ
bưng dáûp häư
quang âiãûn ạp
110kV v cao
hån
1. Cå cáúu tỉång âäúi âån gin.
2. Cọ kh nàng âàût mạy biãún dng
åí bãn trong.
3. Nàng lỉûc ngàõt cao.
4. Thêch håüp våïi cạc trảm ngoi
tråìi.
1. Khäng an ton vãư ha hoản v phạt nọng
2. Cáưn thiãút kiãøm tra thỉåìng xun trảng thại dáưu
trong bçnh v trong cạc sỉï vo cao ạp.
3. Khäúi lỉåüng dáưu låïn u cáưu thåìi gian khạ di âãø
kiãøm tra bưng dáûp häư quang v hãû thäúng tiãúp xục.
Thåìi gian thay dáưu låïn.
4. Trong trảm biãún ạp cáưn thiãút phi dỉû trỉỵ dáưu
nhiãưu v cạc trang bë lc dáưu ráút qui mä.
5. Thỉ
ûc tãú khäng thêch håüp våïi cạc trảm trong nh
mạy.
6. Êt thêch håüp cho AΠB tỉïc thåìi nhiãưu láưn trong
chu trçnh.
7. Cạc tiãúp xục dáûp häư quang khạ låïn.
8. Chi phê nhiãưu cho sn xút bçnh dáưu.
9. Trng lỉåüng låïn khäng thûn tiãûn cho chun
chåí làõp rạp.
10. Khäng cọ kh nàng tảo thnh thãø thäúng nháút våïi
sỉû ạp dủng nhỉỵng hãû thäúng låïn.

kV v cao
hån.
1. An ton vãư ha hoản v phạt näø.
2. Tạc âäüng nhanh v thêch håüp
cho A
B trong báút kç chu trçnh
no.
Π
3. Nàng lỉûc ngàõt cao.
4. Ngàõt dng âiãûn âiãûn dung ca
âỉåìng dáy khäng ti vỉỵng chàõc.
5. Cạc tiãúp xục dáûp häư quang mn
êt.
6. Thiãút bë dáûp häư quang dãù tiãúp
xục v sỉû kiãøm tra chụng âån gin.
7. Trong váûn hnh khäng phi tiãu
täún dáưu cho mạy ngàõt.
8. Trng lỉåüng tỉång âäúi nhẻ (so
sạnh våïi mạy ngàõt kiãøu bçnh dáưu).
9. Cọ kh nàng tảo thnh mäüt loảt
våïi nhỉỵng mäúi thäúng nháút låïn.
10. Thêch håüp cho c trảm ngoi
tråìi v trong nh.
1. ÅÍ trảm biãún ạp cáưn thiãút phi cọ cạc thiãút bë nẹn
v lc khäng khê.
2. Cå cáúu chi tiãút v cạc kháu tỉång âäúi phỉïc tảp,
mỉïc âäü chênh xạc gia cäng cao.
3. Giạ thnh tỉång âäúi cao.
4. Âàût mạy biãún dng bãn trong khọ khàn.


ngang hng våïi mạy ngàõt khäng khê âàûc biãût l sau khi kãút cáúu mạy ngàõt kiãøu bçnh dáưu cọ nhiãưu ci tiãún.
Tuy váûy âàûc tênh váûn hnh ca mạy ngàõt dáưu trong nhiãưu trỉåìng håüp thua mạy ngàõt khäng khê,
thê dủ nhỉ khäng an ton vãư ha hoản v phạt näø. Cho nãn mạy ngàõt kiãøu ny chỉa âỉåüc phạt triãøn nhiãưu
trong sn xút v sỉí dủng trong váûn hnh trảm v hãû thäúng âiãûn, âàûc biãût cho âiãûn ạp 110 kV v cao hån.
Nhọm mạy ngàõt mạy phạt cọ âàûc âiãøm l dng âiãûn âënh mỉïc (bẹ hån 12000A), cäng sút ngàõt
âënh mỉïc ráú
t låïn (tåïiï hån 4000 MVA) cng nhỉ dng âiãûn ngàõt giåïi hản låïn (tåïi hån 100 - 150 kA).
Mạy ngàõt mạy phạt sỉí dủng mạy ngàõt êt dáưu kiãøu cháûu v mạy ngàõt khäng khê (khäng khê trủ) l
ỉu viãût hån c. Vãư ngun tàõc m nọi cng cọ thãø cọ kh nàng chãú tảo mạy ngàõt mạy phạt cho tham säú

129
trung bçnh, trãn cå såí ca ngun tàõc dáûp häư quang bàòng âiãûn tỉì (cng våïi bưng cọ khe hay cng våïi
táúm lỉåïi).
Hiãûn nay mạy ngàõt nhiãưu dáưu khäng ạp dủng lm mạy ngàõt mạy phạt.
Mạy ngàõt êt dáưu kiãøu cháûu vãư ngun tàõc cng cọ thãø chãú tảo våïi dng âiãûn âënh mỉïc v cäng
sút âënh mỉïc ráút låïn, cọ thãø âảt tåïi giạ trë låïn (hån 2500 MVA). Song âàûc tênh váûn hnh ca mạy ngàõt
kiãøu ny kẹm mạy ngàõt khäng khê.
Nhiãûm vủ sn xút mạy ngàõt mạy phạt våïi tham säú tháût cao (dng âiãûn hån 12.000A, cäng sút
ngàõt hån 4000 MVA) âàûc biãût khọ khàn. Trong trỉåìng håüp ny mạy ngàõt khäng khê cọ âiãûn tråí nh
dáûp
häư quang bãn trong l ph håüp hån c.
Chụng ta s r åí cạc chỉång sau, nhåì ạp dủng âiãûn tråí shun nh dáûp häư quang trong quạ trçnh
ngàõt, mạy ngàõt cọ thãø dãù dng dáûp tàõt häư quang låïn, màûc d táưn säú ca âiãûn ạp phủc häưi ráút låïn âäúi våïi
cạc mạy phạt ca hãû thäúng âiãûn.
Mạy ngàõt våïi âiãûn ạp âënh mỉïc âãún 15 kV, dng âiãûn âënh mỉïc âãún 1500 A, våïi cäng sút ngàõt
âënh mỉïc âãún 400 - 500 MVA âỉåüc xem l mạy ngàõt cung cáúp.
Táút c cạc kiãøu mạy ngàõt kãø trãn âãưu nàòm trong nhọm mạy ngàõt cung cáúp:
a) Bçnh dáưu cọ khong ngàõt âån gin.
b) Bçnh dáư
u cọ bưng dáûp häư quang.

Cạc kiãøu mạy ngàõt âỉåüc sỉí dủng mäüt cạch ỉu viãût cho mạy ngàõt phủ ti gäưm:
a) Tỉû sn khê.

130
b) Tổỷ õọỹng õióửu khióứn bũng hồi.
c) ióỷn tổỡ.
Maùy ngừt chỏn khọng cuợng õaợ õổồỹc aùp duỷng trong saớn xuỏỳt.

5. Sồ õọử kóỳt cỏỳu cuớa maùy ngừt
Mọựi kióứu maùy ngừt coù thóứ õổồỹc thổỷc hióỷn vồùi nhióửu phổồng aùn kóỳt cỏỳu khaùc nhau, nhổng mọựi
phổồng aùn trỗnh baỡy dổồùi daỷng mọỹt sồ õọử bióứu hióỷn caùc õỷc õióứm chờnh cuớa kóỳt cỏỳu õoù. Sồ õọử kóỳt cỏỳu cỏửn
phaới thóứ hióỷn:
+ Sọỳ lổồỹng khoaớng ngừt doỡng õióỷn trong mọựi pha, caùch bọỳ trờ tổồng họự cuớa tióỳp õióứm.
+ Sọỳ lổồỹng, vở trờ vaỡ caùch bọỳ trờ tổồng họự cuớa thióỳt bở dỏỷp họử quang.
+ Kóỳt cỏỳu cuớa maỷ
ch dỏựn õióỷn vaỡ caùch bọỳ trờ tổồng họự cuớa caùc bọỹ phỏỷn dỏựn õióỷn.
+ Phổồng phaùp caùch õióỷn caùc bọỹ phỏỷn kóỳt cỏỳu coù õióỷn thóỳ khaùc nhau vaỡ caùc phỏửn nọỳi õỏỳt.


Hçnh 11-2: Så âäư kãút cáúu ca mạy ngàõt êt dáưu
a) Mäùi cỉûc cọ mäüt khong ngàõt trong bçnh kim loải, dng cho thiãút bë treo tỉåìng.
b) Mäüt cỉûc cọ mäüt khong ngàõt trong bçnh sỉï våïi mạy biãún dng trong sỉï xun, dng cho
thiãút bë treo trãn tỉåìng.
c) Mäùi cỉû
c cọ hai khong ngàõt dáûp häư quang trong cạc bçnh kim loải, cọ hãû thäúng tiãúp âiãøm
chênh v dáûp häư quang våïi bäü truưn âäüng cå khê âàût trong khung âåỵ.
d) Mäùi cỉûc cọ mäüt khong ngàõt trong bçnh sỉï, våïi mạy biãún dng trong sỉï xun v truưn
âäüng cå khê âàût trong khung treo.
â) Mäùi cỉûc cọ mäüt khong ngàõt trong bçnh cạch li cọ dao cạch li ngoi, truưn âäüng cå khê
âàût trong khung âåỵ.
e) Hai bưng dáûp häư quang âàût nghiãng trãn mäüt sỉï âåỵ.
g) Mäùi cỉûc cọ mäüt khong ngàõt trong bçnh sỉï våïi sỉï âåỵ âäø âáưy dáưu.
h) Mäùi cỉûc cọ mäüt khong ngàõt trong bçnh sỉï thiãút bë dáûp häư quang v truưn âäüng cå khê
cng âàût trong sỉï âåỵ.
+ Cạch bäú trê âënh hỉåïng cạc trủ kim loải, cạc bçnh dáưu, cạc bçnh nẹn khäng khê, cạc thiãút bë thi
khê,...
+ Cáúu trục v bäú trê truưn âäüng cå khê.
+ Cạch bäú trê tỉång häù ca mạy ngàõt v truưn âäüng.
Mäüt säú så âäư kãút cáúu mạy ngàõt chênh giåïi thiãûu åí cạc hçnh 11-1, 11-2, 11-3 v 11-4.
Chụng ta s nghiãn cỉïu âàûc tênh âàûc biãût ca mäüt säú kãút cáúu mạy ngàõt.

132
a) Trong kóỳt cỏỳu maùy ngừt ờt dỏửu vồùi bỗnh caùch li, khi ồớ vở trờ ngừt caùc tióỳp õióứm dỏỷp họử quang coỡn laỷi
a) b) c)

Hỗnh 11-3: Sồ õọử cuớa cồ cỏỳu caùc maùy ngừt khọng khờ traỷm trong nhaỡ õióỷn aùp 6 õóỳn 20kV
a) Mọỹt khoaớng ngừt dỏỷp họử quang trong buọửng thọứi doỹc, truyóửn õọỹng gừn lióửn taùc õọỹng hai
phờa, duỡng cho thióỳt bở treo trón tổồỡng.
b) Hai khoaớng ngừt song song dỏỷp họử quang cho mọựi cổỷc, mọỹt trong hai khoaớng ngừt õoù õổồỹc
san bũng õióỷn trồớ dỏỷp họử quang vồùi buọửng thọứi doỹc, truyóửn õọỹng õỷt bón trong, coù dao caùch li lừp keỡm.
c) Mọỹt khoaớng ngừt cho mọựi cổỷc trong buọửng thọứi khọng khờ ngang, vồùi truyóửn õọỹng gừn lióửn
taùc õọỹ
ng hai phờa. 133
d) Så âäư kãút cáúu mạy ngàõt âàût trong trảm phán phäúi âiãûn cọ t (KPY) cáưn phi âm bo quan hãû giỉỵa kãút
cáúu mạy ngàõt våïi cạc bäü pháûn cn lải ca mảch l cọ låüi nháút, thỉåìng mạy ngàõt nhỉ thãú cọ truưn âäüng
gàõn liãưn trỉûc tiãúp, âm bo kiãøm tra v sỉía chỉỵa thûn tiãûn trong quạ trçnh váûn hnh v thay âäøi mạy ngàõt.
Hçnh 11-4a,b cho cáúu trục cå bn ca mạy ngàõt cao ạp SF
6
. Nhỉỵng bäü pháûn chênh gäưm: cå cáúu
tạc âäüng, sỉï cạch âiãûn, bưng ngàõt, tủ âiãûn v âiãûn tråí. Mạy ngàõt cao ạp âỉåüc chãú tảo theo ngun liï
môun. Säú lỉåüng bưng ngàõt tàng theo âiãûn ạp v kh nàng càõt. Bưng dáûp häư quang tỉû thäøi cáưn êt nàng
lỉåüng hoảt âäüng, âỉåüc sỉí dủng cho âiãûn ạp âãún 170kV v dng âiãûn càõt âãún 40kA.
Mạy ngàõt mäüt bưng âỉåüc sỉí dủng cho âiãûn ạp tåïi 300kV v dng càõt tåïi 50kA. Mạy ngàõt nhiãưu
bưng âỉåüc sỉí dủng cho dng âiãûn cao âãún 80kA v âiãûn ạp ≥ 300 kV.


c) Hai qung âỉït cho mäùi cỉûc, våïi cạch âàût âỉïng cạc bưng dáûp häư quang nàòm ngang, sỉû
chuøn khäng khê song song vo cạc bưng, khäng cọ dao cạch li.
d) Hai khong ngàõt dáûp häư quang âàût trong bưng cọ thãø têch låïn chỉïa âáưy khäng khê nẹn cho
mäùi cỉûc, khäng cọ dao phán li. 134

Baớng 11.3: Caùc trở sọỳ õởnh mổùc phọỳi hồỹp cuớa maùy ngừt (theo IEC vaỡ DIN VDE)

ióỷn aùp
ởnh mổùc
[kV]
Doỡng cừt ngừn
maỷch õởnh mổùc.
[kA]
Doỡng õióỷn õởnh mổùc
[ A]
1 2 3 4 5 6 7 8
123 12,5
20
25
40
800 1250
1250 1600 2000
1250 1600 2000
1600 2000
145 12,5
20
25

31,5
50
1250 1600
1250 1600 2000
1250 1600 2000 3150
1600 2000 3150
362 20
31,5
40

2000
1600 2000
2000 3150
420 20
31,5
40
50
1600 2000
1600 2000
1600 2000 3150
2000 3150 4000
525 40 2000 3150
765 40 2000 3150 135Bng 11.4: Cạc trë säú phäúi håüp ca mạy ngàõt (theo ASNI C37.06.1979)


1600 2000 3000
2000
3000

3000
161 169 16
31,5
40
50
1200
1600
2000
2000
230 245 31,5
40
63
1600 2000 3000
2000
3000

3000
345 362 40 2000 3000
500 550 40 2000 3000
700 765 40 2000 3000
Våïi âiãûn ạp âãún 550kV v dng âiãûn càõt 63kA thç mạy ngàõt cọ hai bưng. Våïi âiãûn ạp v dung
lỉåüng låïn hån säú lỉåüng bưng tàng thnh bäún.
Våïi cạc âiãûn ạp tháúp hån v tỉû âọng lải ba pha, ba cỉûc thỉåìng âỉåüc làõp trãn khung chung. Mạy
Hçnh 11-5: Dáûp häư quang âiãûn mäüt chiãưu
a) Mảch tỉång âỉång âån gin,
b) Âỉåìng cong dng âiãûn I
s
v âiãûn ạp häư
quang U
s
; t
1.
thåìi âiãøm bàõt âáưu ngàõn
mảch; t
2.
thåìi âiãøm tạch råìi
a) Dáûp tàõt häư quang mäüt chiãưu (hçnh 11-5)
Häư quang mäüt chiãưu chè cọ thãø dáûp tàõt âỉåüc
bàòng cạch cỉåỵng bỉïc dng âiãûn qua khäng. Âiãưu âọ cọ
nghéa l âiãûn ạp häư quang U
s
phi cao hån âiãûn ạp hiãûn
diãûn åí mạy ngàõt (hçnh 11-5a). Cọ thãø tảo nãn âiãûn ạp
häư quang â låïn bàòng cạc phỉång tiãûn håüp liï, chè cọ
trong cạc mảch mäüt chiãưu hả ạp v trung ạp (mạy ngàõt

ngàõt tàng theo hçnh sin våïi táưn säú lm viãûc. Khe håí giỉỵa cạc tiãúp âiãøm cọ â thåìi gian âãø phủc häưi cạch
âiãûn. Khi âọng càõt ti âiãûn dung (hçnh 11-7c), sau khi ngàõt dng âiãûn thç âiãûn ạp ngưn (âáưu cúi mạy
ngàõt) dao âäüng theo táưn säú hãû thäúng giỉỵa ± U
m
, trong khi åí âáưu mạy ngàõt phêa tủ âiãûn váùn âỉåüc nảp åí
+U
m
. Hçnh 11-6: Dáûp häư quang âiãûn xoay chiãưu
a) Mảch tỉång âỉång âån gin họa, b) Cạc âỉåìng
cong dng ngàõn mảch I
s
v âiãûn ạp U
s
:t
1.
Hỗnh 11-7: ióỷn aùp phuỷc họỹi U
s
khi ngừt maỷch õióỷn
a)Taới õióỷn caớm, b)Taới õióỷn trồớ, c)Taới õióỷn dung
u
LS
U
s
L
a)
I
s
u
LS
U
s
R
b)
I

u
s
u

2. Caùc õióửu kióỷn õoùng cừt khừc nghióỷt

Hỗnh 11-9: Ngừn maỷch gỏửn
a)Maỷch tổồng õổồng õồn giaớn hoùa
b)ióỷn aùp phuỷc họửi U
s
qua maùy ngừt
1.ổồỡng dỏy, 2. Hỗnh rng cổa cuớa U
s
U
s
I
s
c
u
L
i
t
LS
U
s
I
s
c
u
L
a)
b)
u
s
t
Tuỡy theo vở trờ õỷt, maùy ngừt phaới chởu õổỷng haỡng loaỷt caùc õióửu kióỷn khaùc nhau, do vỏỷy cỏửn õỷt ra
nhổợng yóu cỏửu khaùc nhau õọỳi vồùi maùy ngừt.
a) Ngừn maỷch õỏửu cổỷc (doỡng ngừn maỷch õọỳi xổùng) hỗnh 11-8.
Ngừn maỷch õỏửu cổỷc laỡ ngừn maỷch ồớ phờa taới ngay saùt õỏửu cổỷc maùy ngừt. Doỡng ngừn maỷch laỡ õọỳi
xổùng nóỳu sổỷ cọỳ xaớy ra ồớ thồỡi õióứm õióỷn aùp cổỷc õaỷi.
ióỷn aùp phuỷc họửi trồớ laỷi giaù trở õióỷn aùp õióửu khióứn. ọỹ tng vaỡ bión õọỹ õióỷn aùp quaù õọỹ õổồỹc xaù
c
õởnh bũng caùc thọng sọỳ lổồùi. Caùc trở sọỳ sổớ duỷng õóứ thổớ nghióỷm õổồỹc cho trong IEC 56/VDE 0670. Hçnh 11-10:Âọng måí khäng trng pha
a) Mảch tỉång âỉång âån gin họa
c) ỈÏng sút âiãûn ạp trãn mạy ngàõt Hçnh 11-11: Ngàõt dng âiãûn âiãûn cm nh
a) Mảch tỉång âỉång âån gin họa
b) Cạc âỉåìng cong dng âiãûn v âiãûn ạp våï
i
dng âiãûn bë bàm khäng chạy lải
c) Âỉåìng cong âiãûn ạp ỉïng våïi chạy lải
e) Ngàõt dng âiãûn âiãûn cm nh (hçnh 11-11)
Ty theo cáúu hçnh lỉåïi, viãûc ngàõt mảch dng âiãûn cm nh nhỉ cạc cün khạng âiãûn hồûc dng
tỉì họa mạy biãún ạp cọ thãø lm âiãûn ạp phủc häưi tàng nhanh v gáy quạ âiãûn ạp do kãút qu ca dng âiãûn
bàm (dáûp tàõt cỉåỵng bỉïc) trỉåïc khi chuøn mảch qua âiãøm khäng tỉû nhiãn (cạc mảch thỉí nghiãûm váùn cn
âang âỉåüc tho lûn trong IEC v DIN VDE båíi vç quạ âiãûn ạp phủ
thüc ráút nhiãưu vo cạc tênh cháút
riãng ca ti âiãûn cm).
f) Âọng càõt dng âiãûn dung (hçnh 11-12)
Tçnh húng ny tuy khäng tảo nãn ỉïng sút nghiãm trng nhỉng nọi chung mạy ngàõt cho phẹp
trạnh bë häư quang chạy lải. Tuy nhiãn vãư liï thuút sỉû chạy làûp lải cọ thãø lm tàng ỉïng sút tảo nãn nhiãưu
giạ trë âènh ca âiãûn ạp.
h) Âọng càõt âỉåìng dáy khäng ti v cạp

139
Âiãûn dung trãn mäüt âån vë chiãưu di âỉåìng dáy hồûc cạp tảo nãn cạc âiãưu kiãûn tỉång tỉû nhỉ
âọng càõt tủ âiãûn.
Trong mạy ngàõt cao ạp thiãút bë dáûp häư quang l bäü pháûn chênh, khi ngàõt mảch âiãûn åí âọ xy ra
cạc quạ trçnh cå bn dáûp häư quang v tiãúp theo âọ l phủ
c häưi âäü bãưn vãư âiãûn giỉỵa cạc khong träúng tiãúp
âiãøm.
Quạ trçnh xy ra ráút phỉïc tảp phủ thüc vo sỉû lm viãûc ca kiãøu thiãút bë dáûp häư quang, phủ
thüc kh nàng dáûp häư quang ca thiãút bë v phủ thüc vo âàûc tuún ca quạ trçnh âọ. Dảng âàûc tuún
ca quạ trçnh ny phủ thüc vo ngun tàõc tạc âäüng ca thiãút bë v vo cạc âàûc âiãøm kãút qu tỉìng chi
tiãút ca nọ.
Tênh v thiãút kãú thiãút bë dáûp häư quang l mäüt trong cạc nhiãûm vủ quan trng khi thiãút kãú mạy
ngàõt. Trong tênh toạn cáưn phi xạc âënh cạc tham säú ca thiãút bë v
cạc âàûc tuún ca nọ:
Cạc tham säú ca thiãút bë dáûp häư quang:
- Säú lỉåüng v kêch thỉåïc chênh ca cạc âỉåìng rnh dáûp tàõt häư quang.
- Säú lỉåüng, vë trê tỉång häù v trë säú cạc khong träúng giỉỵa cạc tiãúp âiãøm trong lục dáûp tàõt häư
quang cng nhỉ kêch thỉåïc, hçnh dạng ca tiãúp âiãøm tảo thnh cạc khong träúng.

140
Cạc âàûc tuún ca thiãút bë dáûp häư quang gäưm:
- Âàûc tuún täúc âäü chuøn âäüng ca cạc tiãúp âiãøm dáûp häư quang v ca van (nãúu cọ).
- Trë säú låïn nháút v âàûc tuún thay âäøi ạp sút ca mäi trỉåìng tảo thnh khê trong vng dáûp häư
quang (trong cạc âỉåìng rnh lm viãûc, trong khäng gian v trong cạc thiãút kãú âãø thi khê,...).
- Täúc âäü chạy ca mäi trỉåìng dáûp häư quang trong vng dáûp häư quang åí tỉìng giai âoản dáûp häư
quang.
- Täúc âäü chuøn dëch ca thán häư quang trong tỉì trỉåìng (nãúu ạp dủng dáûp häư quang bàòng âiãûn
tỉì).
- Sỉû thay âäøi âiãûn ạp trãn häư quang v nàng lỉåüng thi ra trong häư quang.
- Sỉû thay âäø
i trảng thại (âäü dáùn dỉ, âäü bãưn âiãûn, nhiãût âäü,...) m gi l thán dỉ åí cúi nỉía chu kç
ca dng âiãûn v sỉû phủc häưi âäü bãưn vãư âiãûn ca khong träúng giỉỵa cạc tiãúp âiãøm.
Mäüt säú âàûc tuún

thãø dáûp tàõt häư quang mäüt cạch kãút qu nháút våïi cạc âiãưu kiãûn ch úu sau:
+ Täúc âäü ca lưng khäng khê nẹn tải biãn âäü dng âiãûn khi trong miãûng äúng cọ häư quang tàõt
khäng âỉåüc nh hån giåïi hản cho phẹp.
+ ÅÍ ngay cúi nỉía chu kç ca dng âiãûn häư quang, trong khong thåìi gian tỉång âäúi ngàõn täúc âäü
ca lưng khê nẹn miãûng äúng phi âảt tåïi giạ trë tåïi hản, cn trë säú ạp sút trong v
ng thán dỉ phi låïn
nháút.

141