81
CHѬѪNG 5. CHI PHÍ CӪA DӴ ÁN

MӨC ĈÍCH
- HiӇu ÿѭӧc tҫm quan trӑng cӫa viӋc quҧn lý chi phí dӵ án
- HiӇu ÿѭӧc các qui trình quҧn lý chi phí
GIӞI THIӊU CHUNG
a) Tҫm quan trӑng cӫa viӋc quҧn lý chi phí
- Nhӳng dӵ án vӅ CNTT thѭӡng có hӗ sѫ theo dõi kém hiӋu quҧ cho viӋc ÿҥt ÿѭӧc mөc
ÿích vӅ giá cҧ.
- Chi phí trung bình vѭӧt quá dӵ toán ban ÿҫu theo nghiên cӭu tӯ năm 1995 cӫa CHAOS là
189%; ÿã ÿѭӧc cҧi thiӋn 145% trong nghiên cӭu năm 2001
- Ӣ Mӻ các dӵ án CNTT bӏ huӹ làm tӕn trên 81 tӍ ÿô la năm 1995
b) Khái niӋm quҧn lý chi phí dӵ án
- Chi phí là tài nguy
ên ÿѭӧc ÿem vào sӱ dөng, tiêu hao, kӃt chuyӇn giá trӏ vào sҧn phҭm
mong ÿӧi. Chi phí cҫn ÿѭӧc tính toán trѭӟc ÿӇ ÿҥt ÿѭӧc mӝt mөc tiêu rõ ràng hay ÿӇ trao
ÿәi cái gì ÿó. Chi phí thѭӡng ÿѭӧc ÿo bҵng ÿѫn vӏ tiӅn tӋ.
- Quҧn lý chi phí dӵ án bao gӗm nhӳng quy trình yêu cҫu ÿҧm bҧo cho dӵ án ÿѭӧc hoàn tҩt
trong sӵ cho phép cӫa ngân sách.
c) Qui trình quҧn lý chi phí dӵ án
Quҧn lý Chi phí dӵ án gӗm nhӳng qui trình bҧo ÿҧm cho dӵ án ÿѭӧc hoàn tҩt trong sӵ cho
phép cӫa ngân sách. Nhӳng qui trình này gӗm:
- Lұp kӃ hoҥch cho nguӗn tài nguyên: xác ÿӏnh nguӗn tài nguyên cҫn thiӃt và sӕ lѭӧng ÿӇ
thӵc hiӋn dӵ án.
- Ѭӟc lѭӧng chi phí: ѭӟc tính chi phí vӅ các nguӗn tài nguyên ÿӇ hoàn tҩt mӝt dӵ án.
- Dӵ toán chi phí: phân bә toàn bӝ chi phí ѭӟc tính vào tӯng hҥng mөc công viӋc ÿӇ thiӃt
lұp mӝ
t ÿѭӡng mӭc (Base line) cho viӋc ÿo lѭӡng viӋc thӵc hiӋn
- KiӇm soát – ĈiӅu chӍnh chi phí: ÿiӅu chӍnh thay ÿәi Chi phí dӵ án.

án.
a) Nguyên tҳc ѭӟc lѭӧng chi phí
Ĉánh giá các tài liӋu y
êu cҫu vӟi con mҳt phê bình vӅ nhӳng sai lҫm và bӓ sót:
- Các yêu cҫu nghiӋp vө có rõ ràng và cө thӇ không?
- Các yêu cҫu chӭc năng có hӛ trӧ các yêu cҫu nghiӋp vө không?
- Quan trӑng nhҩt là các yêu cҫu kӻ thuұt có ÿѭӧc phác thҧo rõ ràng và ÿҫy ÿӫ không?
- Ĉҧm bҧo rҵng bҥn hiӇu ÿҫy ÿӫ vӅ mөc ÿích cӫa ѭӟc tính và ÿang dùng kӻ thuұt ѭӟc lѭӧng
ÿúng hay không?
- Ѭӟc tính sӁ ÿѭӧc dùng ÿӇ ÿánh giá tiӅm lӵc dӵ án hay quҧn lý dӵ án hay không?
Không sӱ dөng ѭӟc lѭӧng trên xuӕng nӃu dӵ án chѭa tӯng ÿѭӧc thӵc hiӋn trѭӟc ÿây.
Ĉҧm bҧo rҵng ѭӟc lѭӧng chính quy cӫa bҥn có các thành phҫn chính sau:
- Danh sách các giҧ ÿӏnh dùng trong xây dӵng ѭӟc lѭӧng.
- Phҥm vi biӃn ÿӝng cho ѭӟc lѭӧng ÿӅ ra.
- Giai ÿoҥn thӡi gian dӵ án
có hiӋu lӵc.
Ĉҧm bҧo rҵng thӡi hҥn ѭӟc tính cӫa tҩt cҧ các dӵ án theo nguӗn lӵc ÿѭӧc chuyên gia vӅ nӝi
dung chuyên ngành xét duyӋt cҭn thұn. Chuyên gia vӅ nӝi dung chuyên ngành hiӇu các yêu cҫu
nguӗn lӵc và các kӻ thuұt liên quan tӟi viӋc thӵc hiӋn hoҥt ÿӝng thӵc sӵ:
- Bҥn có biӃt nhӳng nhiӋm vө nào là theo năng lӵc không?
- Bҥn có biӃt kӻ năng nào cҫn ÿӇ thӵc hiӋn công viӋc không
?
Ĉҧm bҧo rҵng nӛ lӵc cҫn ÿӃn ÿѭӧc trình bày bҵng các thuұt ngӳ cө thӇ:
- Trình bày ѭӟc tính bҵng ÿѫn vӏ ÿo lѭӡng phù hӧp vӟi nhӳng thӭ ÿã ÿѭӧc theo dõi vӅ
phѭѫng diӋn lӏch sӱ.
- Ĉӯng quên tính cҧ chi phí nguӗn lӵc bên trong quá trình tính toán toàn bӝ nӛ lӵ
c.

83
Ĉҧm bҧo rҵng cѫ sӣ vұt chҩt, nguyên vұt liӋu cҫn ÿӃn ÿѭӧc trình bày bҵng các thuұt ngӳ,

dùng trong các dӵ án nâng cҩp mҥng. Mã bҧn quyӅn và phҫn mӅm có thӇ là nguyên vұt liӋu trong
nhiӅu dӵ án công nghӋ thông tin. Tuy nhiên quan trӑng là phҧi nhӟ rҵng mã bҧn quyӅn cho phҫn
mӅm dùng ÿӇ thӵc hiӋn công viӋc không ÿѭӧc xem là nguy
ên vұt liӋu trӯ khi chúng ÿѭӧc chuyӇn
giao tҥi thӡi ÿiӇm hoàn tҩt dӵ án.
c) Chi phí cѫ sӣ vұt chҩt
Chi phí c˯ sͧ v̵t ch̭t là loҥi chi phí dùng ÿӇ chӍ các công cө, thiӃt bӏ vұt chҩt hay cѫ sӣ hҥ
tҫng dùng trong suӕt dӵ án không trӣ thành bӝ phұn cӫa các phҫn có thӇ chuyӇn giao. Trong nhiӅu
tә chӭc, mөc nà
y ÿѫn thuҫn ÿѭӧc xem nhѭ tәng chi phí hay chi phí cӕ ÿӏnh.
Ví dө:
Ĉӝi dӵ án ÿang tiӃn hành phát triӇn ӭng dөng thѭѫng mҥi mӟi cҫn có không gian, bàn làm
viӋc, máy tính ÿӇ bàn, máy dӏch vө, mҥng LAN/WAN và nguӗn ÿiӋn cҫn ÿӇ chҥy mӑi thӭ. Các
công cө phát triӇn phҫn mӅm dùng ÿӇ tҥo ra môi trѭӡng chҥy các dӏch vө dùng ÿӇ kiêmt tra cNJng
sӁ ÿѭӧc xem nhѭ phҫn chi
phí cѫ sӣ vұt chҩt.
2. ѬӞC TÍNH CHI PHÍ 84
- Ѭӟc lѭӧng chính quy
- Ѭӟc tính sӱ dөng kӃt quҧ chào thҫu
- Thông tin lӏch sӱ hay cѫ sӣ dӳ liӋu dӵ án
- Ѭӟc lѭӧng theo giai ÿoҥn
- Ѭӟc lѭӧng theo tham sӕ
- Ѭӟc lѭӧng dѭӟi lên
- Ѭӟc lѭӧng trên xuӕng
- Ĉӝ tin cұy trong ѭӟc lѭӧng

Nghiên cӭu trong ngành chӍ ra rҵng phҫn lӟn các dӵ án công nghӋ thông tin theo nguӗn lӵc

nguӗn lӵc cҫn thiӃt ÿӇ thӵc hiӋn mӝt dӵ án cө thӇ. Ѭӟc lѭӧng chính quy dӵa trên sӵ phân tích.
Trong mӝt thӃ giӟi lý tѭӣng, phân tích này sӁ ÿѭӧc tiӃn hành theo chiӅu sâu. Ít nhҩt là mӝt phân
tích mӣ ÿҫu phҧi ÿѭӧ
c tiӃn hành. Mӝt ѭӟc lѭӧng gӗm có 3 thành phҫn chính:
- Danh sách các giҧ ÿӏnh ÿѭӧc sӱ dөng trong viӋc xây dӵng ѭӟc lѭӧng (Ví dө nhѭ các chi
phí ÿҫu vào vӅ lao ÿӝng và nguyên vұt liӋu).
- Phҥm vi biӃn ÿӝng cho ѭӟc lѭӧng ÿѭӧc ÿѭa ra (Ví dө +/- 50%).

85
- Khoҧng thӡi gian ѭӟc lѭӧng có hiӋu lӵc (Ví dө nhѭ ѭӟc lѭӧng này có hiӋu lӵc trong vòng
60 ngày).
Ngѭӧc lҥi, ѭӟc lѭӧng không chính quy là ѭӟc ÿoán dӵa trên sӵ suy ÿoán, phӓng ÿoán và
bҧn năng.
b. Ѭӟc tính sӱ dөng kӃt quҧ chào thҫu
˰ͣc tính là mӝt tài liӋu dӵ án dùng ÿӇ dӵ ÿoán bao nhiêu thӡi gian và tәng sӕ nguӗn lӵc mà
dӵ án cҫn ÿӃn. Chào thҫu là
mӝt tài liӋu thѭѫng mҥi ghi rõ thӡi gian và tiӅn bҥc cҫn ÿӇ hoàn tҩt
công viӋc dӵ án trong ÿó có lãi ròng cho dӵ án. Chào th̯u có thӇ kӃt hӧp chһt chӁ các ѭӟc tính tӯ
các mӝt sӕ nhà thҫu phө.
Ĉӝc giҧ dӵ kiӃn ÿѭa ra sӵ khác biӋt quan trӑng giӳa chào thҫu và ѭӟc tính. Chào thҫu hҫu
nhѭ ÿӏnh hѭӟng vӅ khách hàng và nhà tài trӧ và có sӵ tăng giá ÿӗng th
ӡi trong ÿó có tính ÿӃn lãi
ròng cho dӵ
án, trong khi ÿó ѭӟc tính thѭӡng ÿѭӧc dùng bên trong hoһc giӳa các nhà thҫu phө vӟi
mөc ÿích thӇ hiӋn chi phí thӵc.
Nhѭ mӝt quy tҳc chung, các giám ÿӕc dӵ án công nghӋ thông tin không xây dӵng chào thҫu
phê chuҭn mà pháp luұt vӅ ÿҩu thҫu hiӋn hành quy ÿӏnh bӣi vì các nhà tài trӧ không trҧ bҩt kǤ lãi
ròng hay tăng giá nào cho viӋc sӱ dөng các nguӗn lӵc bên trong. Tuy nhiên nhiӅu bӝ phұn công
nghӋ
thông tin hoҥt ÿӝng trong hӋ thӕng khách hàng tӯ chӕi thanh toán, nhѭng hӑ không cho phép


86
cҩp ÿӕi vӟi tình huӕng này là yêu cҫu giҧi trình trách nhiӋm lӟn hѫn và các chӍ dө ÿѭӧc ÿѭa ra
cho ѭӟc tính cӭng rҳn càng sӟm càng tӕt trong quy trình cӫa dӵ án. Thӵc tӃ thì phѭѫng pháp có
vҿ hӧp lý này lҥi làm cho mӑi thӭ xҩu ÿi nhiӅu. Hãy nhӟ rҵng phҫn lӟn các dӵ án công nghӋ thông
tin chѭa tӯng ÿѭӧc thӵc hiӋn trѭӟc ÿây. Dӵ ÿoán nhӳng lѭӧng chѭa xác ÿӏnh vӟi sӵ chҳc chҳn
tuyӋt ÿӕi là ÿiӅu không thӇ thұm c
hí ÿӕi vӟi nhӳng ngѭӡi ѭӟc lѭӧng có kinh nghiӋm.
Xác ÿ͓nh giai ÿo̩n là phѭѫng pháp tách các nhóm hoҥt ÿӝng cӫa dӵ án thành hàng loҥt các
giai ÿoҥn liên tiӃp. Ĉánh giá hiӋu quҧ và các phҫn có thӇ chuyӇn giao cӫa dӵ án diӉn ra ӣ cuӕi mӛi
giai ÿoҥn trѭӟc khi dӵ án chuyӇn sang giai ÿ
oҥn tiӃp theo. Ĉôi khi các ÿánh
giá này chӍ các cәng
cӫa giai ÿoҥn, cәng cӫa chһng ÿѭӡng hay các ÿiӇm chӃt. Phѭѫng pháp này ÿѭӧc sӱ dөng ÿҫu tiên
khi không thұt chҳc chҳn vӅ nhӳng thӭ thӵc sӵ liên quan ÿӃn dӵ án hay thӵc hiӋn vòng ÿӡi sҧn
phҭm và tách thành các vòng ÿӡi dӵ án nhӓ hѫn. Ĉây cNJng ÿѭӧc gӑi là xây dӵng cәng cӫa giai
ÿoҥn. Phѭѫn
g pháp này ÿѭӧc sӱ dөng khi các nhánh có ÿiӅu kiӋn ÿѭӧc biӃt trѭӟc. Nói cách khác,
khi phҫn ÿҫu tiên cӫa vҩn ÿӅ ÿѭӧc giҧi quyӃt trѭӟc khi các quyӃt ÿӏnh ÿѭӧc ÿѭa ra xem các bѭӟc
nào cҫn thiӃt sau ÿó.
˰ͣc l˱ͫng theo giai ÿoҥn là mӝt kӻ thuұt trong ÿó ѭӟc tính chi phí và lӏch trình ÿѭӧc xây
dӵng riêng cho tӯng giai ÿoҥn cӫa dӵ án. Phѭѫng pháp này ÿѭӧc sӱ dөng ÿҫu tiên khi không thұt
chҳc chҳn vӅ nhӳng thӭ thӵc sӵ liên quan ÿӃn dӵ á
n. Hѫn nӳa xây dӵng mӝt ѭӟc tính lӟn hҫu nhѭ
chӍ là công viӋc dӵ ÿoán, dӵ án ÿѭӧc chia thành các phҫn và ѭӟc tính mӟi ÿѭӧc xây dӵng cho
tӯng phҫn cӫa dӵ án.
Xác lұp cәng cӫa giai ÿoҥn: Không có nguyên tҳc bҩt di bҩt dӏch nào vӅ vӏ trí cәng cӫa
giai ÿo
ҥn ÿѭӧc xác lұp trong dӵ án nhѭng các phҫn có thӇ chuyӇn giao và các quyӃt ÿӏnh cҫn thiӃt
phҧi ÿѭӧc phác thҧo rõ ràng cho tӯng giai ÿoҥn. Ѭu ÿiӇm cӫa phѭѫng pháp này là dӵ án ÿѭӧc

mӕi quan hӋ công viӋc liên quan.
Mӝt sӕ tә chӭc sӱ dөng ѭӟc lѭӧng theo tham sӕ
ӣ các mӭc ÿӝ cҩu trúc chi tiӃt công
viӋc
thҩp hѫn, ӣ ÿó hӑ có nhiӅu dӳ liӋu chính xác và chi tiӃt hѫn và sau ÿó kӃt hӧp kӃt quҧ vào các
mүu ÿã ÿѭӧc xây dӵng trѭӟc hӧp lҥi thành ѭӟc lѭӧng chi tiӃt có ÿӝ chính xác cao.
Các phѭѫng pháp ѭӟc lѭӧng theo tham sӕ phә biên hiӋn nay là:
- Phѭѫng pháp COCOMO dӵa trên KLOC (Kilo Line Of Codes)
- Phѭѫng pháp ÿiӇm chӭc năng – Function Point
- Phѭѫng pháp
ÿiӇm trѭӡng hӧp sӱ dөng – UseCase Point
- Phѭѫng pháp COSMIC FFP: Full Function Point
- Ngoài ra, trên thӃ giӟi hiӋn sӱ dөng nhiӅu phѭѫng pháp khác nhѭ ÿiӇm ÿӕi tѭӧng, ÿiӇm
ÿһc tính (Feature Point) …