Dạy tư duy và trí thông
minh cho bé
Theo tiến sĩ Ngô Thị Ngọc Huyền, Phó Trưởng Khoa Thương mại – Du
lịch – Marketing – ĐH Kinh tế TP. HCM, hiện nhu cầu của các bậc cha mẹ về
việc nuôi dạy con sao cho có thể phát huy trí tuệ của con cái là rất lớn.
Tuy vậy, nhiều bậc cha mẹ đã gặp phải khó khăn trong việc hiểu đầy đủ về
các khái niệm khoa học như chỉ số thông minh, chỉ số cảm xúc, chỉ số vượt khó…
phần nào là do di truyền, phần nào có thể tác động để nâng cao trí thông minh.
Khó khăn tiếp theo là lựa chọn phương pháp nào, chương trình nào để đăng ký cho
con học hoặc để cha mẹ dùng hướng dẫn con cái. Vì vậy, cũng theo tiến sĩ Huyền,
việc cha mẹ nên tìm hiểu một cách đầy đủ về trí thông minh và phương pháp nuôi
dưỡng phát triển trí thông minh là rất cần thiết.

IQ có phải là toàn bộ trí thông minh?
Giáo sư tâm lý Howard Gardner của trường đại học Havard công bố thuyết
“trí thông minh đa đạng”. Ông cho rằng việc xác định và đánh giá trí thông minh ở
một khía cạnh quá riêng lẻ, là chỉ với chỉ số IQ do nhà tâm lý học người Pháp
Alfred Binet đề xuất năm 1904, thì thật không thoả đáng. Gardner giải thích rằng,
chỉ với riêng IQ, nó không phản ánh được sự đa dạng của trí thông minh và nó
cũng không cho thấy sự tương quan giữa trí thông minh với vô số cách ứng xử của
trí tuệ có thể quan sát được trong cuộc sống. Trong một thời gian khá dài, quan
niệm IQ như một cái gì “Trời định” đã bị chỉ trích, đồng thời giới nghiên cứu cũng
đã phát triển quan niệm đến mức hoàn thiện, như có thể thấy ở thuyết của Gardner.
Vậy trí thông minh là gì và có bao nhiêu loại theo Gardner?
Theo Giáo sư Howard Gardner, trí thông minh có nghĩa là “khả năng giải
quyết vấn đề và tạo ra sản phẩm hay dịch vụ có giá trị thiết thực cho xã hội”. Định
nghĩa này dẫn chúng ta đến câu hỏi cho chính chúng ta: khi con cái của chúng ta
“có khả năng giải quyết vấn đề” và khả năng “tạo ra” nhưng mà không có «giá trị
thiết thực cho xã hội» thì liệu con cái chúng ta có thông minh thật không?
Thuyết của giáo sư Gardner nhận diện trí thông minh của con người có tám
dạng như sau:

giáo dục đúng phương pháp.
Với bộ công cụ sơ đồ tư duy hay còn gọi là sơ đồ trí não, Buzan hướng dẫn
chúng ta học phương pháp học, học cách xử lý thông tin, và học tư duy có phương
pháp để rèn luyện và nâng cao năng lực tư duy, từ đó khai phá năng lực tiềm ẩn vô
cùng to lớn của bộ não tạo nên sự đột phá trong học tập và công tác.
Vì sao trẻ em cần được học thông qua chơi?
Một nhà khoa bảng của đại học Havard, giáo sư David Perkins, chỉ ra trí
thông minh có ba loại: trí thông minh nơron (neural intelligence), trí thông minh
trải nghiệm (experiential intelligent) và trí thông minh suy nghĩ (reflective
intelligence). Trong đó, trí thông minh nơron do di truyền và được đo bằng chỉ số
IQ. Còn hai loại trí thông minh trải nghiệm và trí thông minh suy nghĩ thì có thể
đào tạo được. Để gia tăng trí thông minh trải nghiệm, trẻ em cần được chơi như là
cách học. Phương pháp này phù hợp với tuổi ham chơi của các em. Như vậy, theo
triết lý giáo dục này, chơi là sự trải nghiệm giúp trí tuệ học được trong suốt quá
trình. Do đó, quan điểm học-mà-chơi này ngày nay được ủng hộ trên khắp thế giới.
Tiếp theo quá trình đó, trí thông minh suy nghĩ là kết quả kết hợp đa dạng
của trải nghiệm. Điều này quý cha mẹ có thể quan sát được. Một bé trai láu lỉnh
biểu diễn ráp nhanh một chú robot bất kỳ và khoe: “mẹ ơi, con ráp con robot này
nhanh ghê chưa”, thì bạn nên vui vì con trai cưng của mình thông minh trải
nghiệm. Một ngày nọ con trai khoe: “mẹ ơi, con ráp con robot quét nhà cho mẹ
nhé, để mẹ khỏi lau nhà nhé!”, thì bạn hãy ôm con vào lòng mà hạnh phúc vì đó là
cậu bé, qua nhiều trải nghiệm lắp ráp robot mà biết suy nghĩ đến một mục tiêu hữu
ích. Hãy thưởng cho con trai một nụ hôn khuyến khích (dù con robot ấy vẫn chưa
thể lau nhà giúp bạn trong thực tế và việc của bạn là duy trì điều ấy, hy vọng trong
tương lai bạn sẽ được tặng một chú người máy biết làm việc từ con trai).
Vấn đề là các trò chơi giáo dục trí thông minh lại là một chuyên ngành hẹp,
rất nghiêm túc của các nhà nghiên cứu phương pháp đào tạo tư duy. Sử dụng trò
chơi phải đúng phương pháp.
Vậy đâu là các trò chơi có phương pháp giáo dục tư duy?
Đó là câu hỏi khó cho hàng triệu cha mẹ trên hành tinh chúng ta! Chúng ta