------
LUẬN VĂN
"KHU KINH TẾ CỬA KHẨU VÀ TÁC
ĐỘNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI VIỆC PHÁT
TRIỂN VÙNG ĐÔNG BẮC"
đầu tiên là “giao lưu kinh tế qua biên giới”, từ trước đến nay khái niệm về
“giao lưu kinh tế qua biên giới” thường được hiểu theo nghĩa hẹp là các
hoạt động trao đổi thương mại, trao đổi hàng hoá giữa cư dân sinh sống
trong khu vực biên giới, hoặc giữa các doanh nghiệp nhỏ đóng tại các địa
bàn biên giới xác định, thuộc tỉnh có cửa khẩu biên giới. Thương mại qua
các cửa khẩu biên giới có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác
nhau: trao đổi hàng hoá qua các cặp chợ biên giới, nơi cư dân 2 bên biên
giới thực hiện các hoạt động mua/bán hàng hoá trên cơ sở tuân thủ các quy
định của Nhà nước về tổng khối lượng hoặc tổng giá trị trao đổi. Địa điểm
cho các cặp chợ này do chính quyền của cả 2 bên thỏa thuận. Hoặc là các

1
LuËn v¨n tèt nghiÖp

hoạt động thương mại biên giới thực hiện dưới dạng trao đổi hàng hoá giữa
hai xí nghiệp nhỏ tại địa phương với các đối tác của mình ở bên kia biên
giới. Thông thường, đây là các hoạt động trao đổi hàng hoá với giá trị
không lớn lắm. Trong khi đó, hiểu theo nghĩa rộng, giao lưu kinh tế qua
biên giới bao gồm các dạng hoạt động trao đổi kinh tế, kĩ thuật qua các cửa
khẩu biên giới, trong đó các hoạt động trao đổi thương mại là một trong
những yếu tố cấu thành. Trong vòng hơn một thập kỉ vừa qua , nội dung
của giao lưu kinh tế đã có những thay đổi lớn và trở thành các hoạt động
hợp tác kinh tế, kĩ thuật ngày càng đầy đủ và toàn diện hơn. Trong đó, các
hoạt động giao lưu kinh tế không chỉ đơn thuần là việc buôn bán, trao đổi
hàng hoá thông thường mà còn bao gồm cả các hoạt động hợp tác kỹ thuật,
xuất và nhập khẩu dịch vụ, thực hiện các liên doanh xuyên biên giới, các
doanh nghiệp 100% vốn đầu tư của phía bên kia biên giới, buôn bán các
trang thiết bị kỹ thuật, liên doanh phát triển cơ sở hạ tầng, du lịch qua biên
giới, v..v… Như vậy, có thể trao đổi hàng hoá đơn giản thành các hoạt
động hợp tác sản xuất kinh doanh. Tại một số nước (như Trung Quốc, Thái

- Liên minh thuế quan
- Thị trường chung
- Liên minh kinh tế
Trong khi đó, tại các vùng, các địa phương có trình độ phát triển
kinh tế còn thấp, các hoạt động hợp tác kinh tế còn được thực hiện dưới
nhiều dạng thức khác nhau. Trong đó phải kể đến là:
- Các vùng tăng trưởng: là hình thức hợp tác kinh tế mới giữa các
vùng nằm kề nhau về mặt địa lý của các nước làng giềng, cho phép đạt
được mục tiêu tăng trưởng nhanh hơn về thời gian, thấp hơn về chi phí.
Đồng thời, chúng còn có các ưu điểm khác nhau cho phép khai thác các thế
mạnh bổ sung của mỗi nước thành viên, tận dụng hiệu quả kinh tế qui mô
lớn.
- Các thỏa thuận về thương mại miễn thuế: cũng là một hình thức
liên kết thương mại được xem xét tại một số nước đang phát triển ở châu Á
(ví dụ: giữa Ấn Độ và Nêpan. Trung Quốc và một số nước láng
giềng,vv…). Những thỏa thuận này có thể dẫn đến việc thực hiện các qui

3
LuËn v¨n tèt nghiÖp

định về miễn thuế quan cho một số loại hàng hoá được trao đổi gữa các
nước thành viên, và thậm chí có thể làm tiền đề cho một liên minh thuế
quan về sau.
- Các đặc khu kinh tế (như khu chế suất, khu công nghiệp tập trung)
được áp dụng tại nhiều nước Đông Á và Đông-Nam Á trong vài thế kỉ gần
đây, và ở Việt Nam hiện nay, cũng là một trong những hình thức đặc thù
này.
Yếu tố chính qui định sự khác biệt về mức độ hợp tác và các hình
thức được lựa chọn là sự chênh lệch về trình độ phát triển kinh tế của các
nước đang thực hiện liên kết. Tính đa dạng trong các loại hình và yếu tố

niệm trên được hiểu một cách thống nhất theo cơ chế KCN, KCX, KCNC
ban hành kèm theo NĐ số 36/Chính phủ ngày 24/4/1997. Các khái niệm
được hiểu như sau:
Khu chế xuất là khu chuyên sản xuất hàng xuất khẩu, thực hiện các
dịch vụ cho sản xuất hàng xuất khẩu và hoạt động xuất khẩu, có ranh giới
xác định không có dân cư sinh sống, được hưởng một chế độ ưu tiên đặc
biệt của Chính phủ, do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định
thành lập.
- Khu công nghiệp là khu tập trung các doanh nghiệp chuyên sản
xuất hàng công nghiệp và thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp,
có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống, được hưởng một
số chế độ ưu tiên của Chính phủ hay địa phương, do Chính phủ hoặc Thủ
tướng Chính phủ quyết định thành lập. Khu công nghiệp là mô hình kinh tế
linh hoạt hơn, hấp dẫn các nhà đầu tư nước ngoài, là đối tượng đầu tư chủ
yếu vào các khu công nghiệp vì họ hi vọng vào thị trường nội địa, một thị
trường mới, có dung lượng lớn để tiêu thụ hàng hoá của mình. Hơn nữa,
việc mở của thị trường nội địa cũng phù hợp với xu hướng tự do hóa mậu
dịch trên thế giới và khu vực… Việc cho phép tiêu thụ hàng hoá tại thị
trường trong nước không những tạo nên yếu tố kích thích cạnh tranh sản
xuất trong nước từ đó nâng cao khả năng xuất khẩu mà còn góp phần tích
cực đẩy lùi và ngăn chặn hàng nhập lậu.

5
LuËn v¨n tèt nghiÖp

- Khu công nghệ cao là khu tập trung các doanh nghiệp công nghệ
kỹ thuật cao và các đơn vị hoạt động phục vụ cho phát triển công nghệ cao,
gồm nghiên cứu - triển khai khoa học – công nghệ, đào tạo và các dịch vụ
có liên quan, có ranh giới địa lý xác định được hưởng một số chế độ ưu tiên
nhất định, do Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ quyết định thành lập.

nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, vận chuyển hàng hoá quá cảnh, kho ngoại
quan, cửa hàng miễn thuế… Như vậy, nguồn hàng hóa trao đổi ở đây có thể
là tại chỗ, hoặc từ nơi khác đưa đến, khác với khu công nghiệp và khu chế
xuất. Do đó các chính sách ưu tiên cũng khác nhau, phù hợp với đặc thù
của vùng, địa phương nơi các loại hình này được thành lập.
II. Mô hình phát triển khu kinh tế cửa khẩu.
1. Mô hình không gian.
Các khu kinh tế cửa khẩu đều có đặc điểm chung về hành chính là
nơi tiếp giáp hai hay nhiều quốc gia, có vị trí địa lý riêng trên đất liền, biển,
sông hồ…. nằm trong tài liệu phân chia biên giới theo Hiệp Định và được
Nhà nước cho áp đặt một số chính sách riêng.
1.1. Nguyên tắc chung của mô hình không gian:
- Tôn trọng chủ quyền lãnh thổ, lãnh hải, thuỷ, thềm lục địa, vùng
trời theo hiệp định đã ký và các quy ước quốc tế.
- Các hoạt động ở khu vực phải xét đến yếu tố địa lý, tự nhiên để
không làm tổn hại đến lợi ích các bên về các mặt, chú ý đến lĩnh vực môi
trường.
- Bảo đảm sự phối hợp tốt nhất các yếu tố tự nhiên để các bên cùng
có lợi.
- Cần có sự bàn bạc cụ thể khi triển khai các hoạt động trong khu
vực nhằm tạo ra sự hợp tác các nguồn lực của các bên.
- Tìm kiếm các các yếu tố tương đồng, tìm kiếm và hướng tới các vị
trí mà ở đó có mối liên hệ tốt trong nội địa để bù đắp các thiếu hụt về
nguồn lực, về trao đổi hàng hoá.
- Tránh các vị trí bất lợi, vị trí để tội phạm hoạt động hoặc có thể
xảy ra tranh chấp, lấn chiếm, vị trí dễ nảy sinh mâu thuẫn.
1.2. Một số mô hình không gian:

7
LuËn v¨n tèt nghiÖp

8

LuËn v¨n tèt nghiÖp 1a. Mô hình đường thẳng 1b. Mô hình quạt giao nhau ở
cán

9
LuËn v¨n tèt nghiÖp 1c. Mô hình quạt giao ở cánh 1d. Mô hình lan tỏa
1.3. Mô hình một khu kinh tế cửa khẩu:
Là mô hình căn cứ vào nhu cầu phát triển kinh tế của mỗi nước, khả
năng giao lưu với nước thứ ba nhờ hệ thống giao thông như đường bộ, sân
bay bến cảng đường thủy; dựa trên các điều kiện tự nhiên thuận lợi các
nước sẽ bố trí các cặp cửa khẩu quốc tế, quốc gia và địa phương.
Mô hình này được dựa trên một số các nguyên tắc như: thuận lợi
cho việc kiểm soát các phương tiện, người và hàng hoá qua lại, trong đó
cần có sự phối hợp hỗ trợ về các tiện ích công cộng như điện, nước, chiếu

Sơ đồ 3: Sơ đồ khu kinh tế cửa khẩu đặc biệt
Khu sản xuất
(công ty liên
doanh đầu tư
phát triển và
kinh doanh hạ
tầng thuê đất)
Các cửa kiểm
soát
Khu hành chính Khu thương
mại và dịch
vụ

Đường phân cách

Khu sản xuất
(công ty liên
doanh đầu tư
phát triển và
kinh doanh hạ
Các cửa kiểm
soát
Khu hành chính Khu thương
mại và dịch
vụ

11
LuËn v¨n tèt nghiÖp

tầng thuê đất)


- Các văn kiện thỏa thuận dự kiến đưa ra trao đổi và phân cấp hợp
tác. Các dự án đầu tư hỗn hợp và danh sách các đối tác trực tiếp tham gia.
2.2. Vùng giao thoa các chính sách khuyến khích
Các khu kinh tế cửa khẩu thuộc khu vực hành chính đến cấp cơ sở
(thôn, tổ dân phố) được chính quyền Trung ương phân cấp quản lý theo
hướng khuyến khích phát triển hơn các vùng khác nhưng không phải khu
hành chính riêng như các đặc khu kinh tế vì vậy khu kinh tế cửa khẩu là
vùng giao thoa chính sách.
2.3. Một cửa áp dụng cho hình thức phân cấp quản lý :
Một trong những vấn đề được mọi nguời quan tâm và lo ngại đó là
vấn đề trong việc ra vào khu kinh tế cửa khẩu và xuất nhập cảnh. Cần phải
có sự công khai công việc và thống nhất trong các đơn vị làm dịch vụ về
vấn đề thu lệ phí.
Các khu kinh tế cửa khẩu có nhiều hình thức và phân cấp quản lý
khác nhau nhưng đều theo nguyên tắc một cửa cho các hoạt động đầu tư và
thương mại.
- Cửa khẩu độc lập, hình thành theo điều ước quốc tế mà chính phủ
nước sở tại phê chuẩn giao cho ngành hải quan quản lý có qui chế riêng.
- Khu thương mại tự do trong đó có khu công nghiệp tự do cấp tỉnh
hoặc cấp quốc gia, khu vực này không có dân cư, hàng hoá vào được miễn
thuế, việc chuyển đổi hàng hoá như thay đổi nhãn hiệu, bao bì, lắp ráp,…
không chịu sự giám sát của hải quan và khi tái xuất hoặc nhập khẩu phải
lập sổ sách chịu sự giám sát của hải quan, phải nộp thuế.
Khu kinh tế cửa khẩu cấp tỉnh trong đó có khu thương mại tự do
như trên, có dân cư và có đặc quyền riêng về đầu tư và thương mại, ở vùng
thuận lợi có sân bay, bến cảng có thể hình thành đặc khu kinh tế với vùng
lãnh thổ rộng, thiết chế hành chính riêng.
3. Mô hình của một khu kinh tế cửa khẩu không có dân.



Kiểm
soát
nhập
khẩu
vào
nội
Miễn
thuế
nhập,
Khuyến
khích
xuất
khẩu,
kê
khai,

Vào tự
do chỉ
phai
nộp lệ
phí
kê
khai
nộp
phí nộplệ

Vào tự
do chỉ
phai

nước trong những năm trở lại đây. Khu kinh tế cửa khẩu đầu tiên ở Việt
Nam là KKTCK Móng Cái được thành lập ngày 18/9/1996 theo Quyết định
675 /TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong thời gian qua, hoạt động của
khu KTCK đã đóng một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình phát
triển nền kinh tế của tỉnh, của vùng khi có KTCK nói riêng và của cả nước
nói chung. Đối với những nước có nền kinh tế hàng hóa chưa phát triển
như Việt Nam thì việc phát triển khu kinh tế cửa khẩu sẽ mở rộng quy mô
thị trường, tăng cường giao lưu hàng hóa, kích thích sản xuất và tăng tính
cạnh tranh cho các sản phẩm hàng hóa. Ngoài ra việc phát triển khu KTCK
sẽ tạo bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế mới theo hướng tích cực, tăng tỉ
trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỉ trọng nông nghiệp trong tổng GDP.
Với những đóng góp không nhỏ đối với phát triển kinh tế xã hội trong thời
gian qua các khu KTCK đã ngày càng khẳng định rõ vai trò và vị trí của
mình.
1. Đối với sự phát triển của nền kinh tế quốc dân
Các khu kinh tế cửa khẩu được hình thành nhằm mục đích phát huy
lợi thế về quan hệ kinh tế-thương mại cửa khẩu biên giới, thu hút các kênh
hàng hoá, đầu tư, thương mại, dịch vụ và du lịch từ các nơi trong cả nước
từ nước ngoài vào nội địa thông qua cơ chế chính sách ưu đãi tại các khu
kinh tế cửa khẩu. Chính sự thu hút này đã làm cho các ngành, các địa
phương trong cả nước, tùy theo quy mô, sự hấp dẫn của cơ chế chính sách
ưu đãi thực hiện sự chuyển dịch sản xuất, lưu thông hàng hoá cho phù hợp.
Bên cạnh đó khi mô hình khu kinh tế cửa khẩu được phát huy tốt sẽ tạo ra
sự lưu thông hàng hoá giữa trong và ngoài nước nhằm khai thác thị trường
rộng lớn của nước bạn. Hơn nữa, trong các lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ
và và du lịch cũng có những đòi hỏi tương tự, cần phải mở rộng quan hệ

15
LuËn v¨n tèt nghiÖp


16
LuËn v¨n tèt nghiÖp

chặt việc xây dựng nền kinh tế độc lập tựchủ với chủ động hội nhập kinh tế
quốc tế”.
2. Đối với sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế
Khu KTCK hình thành sẽ tạo ra sự phân công lao động theo hướng
chuyển lao động hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp sang lĩnh vực phi
nông nghiệp, tạo điều kiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương theo
hướng phát triển các ngành thương mại, dịch vụ, du lịch, công nghiệp, hỗ
trợ phát triển đối với dịch vụ trong nước thông qua việc đẩy mạnh giao lưu
kinh tế với các nước láng giềng; tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh
tế, kiểm tra giám sát các hoạt động, phát hiện và xử lý các vi phạm. Điều
đó thể hiện khi môi trường kinh tế phát triển thuận lợi khu KTCK cũng là
nơi thể hiện sự giao thoa về các chính sách kinh tế đối ngoại củ các quốc
gia có đường biên giới chung. Vì vậy những nhu cầu về kinh tế cả cho sản
xuất và tiêu dùng trong phạm vi hẹp, trực tiếp phục vụ cho nhu cầu tại chỗ
của địa phương, vùng lân cận; trong phạm vi rộng nó sẽ trực tiếp đáp ứng
nhu cầu của địa phương, các vùng trong cả nước thông qua sự luân chuyển
các kênh hàng hóa từ khu vực KTCK đến các nơi và ngược lại theo sự vận
động của quan hệ cung cầu và giá cả trên thị trường đối với các chủng loại
hàng hóa trao đổi ở đây. Do đó với phạm vi ảnh hưởng càng lớn, khu
KTCK càng phát triển, nó sẽ tác động càng mạnh mẽ tới việc chuyển dịch
cơ cấu kinh tế, thúc đẩy phân công lao động, làm cho thị trường được thông
suốt trong cả nước, khai thác tối đa những tiềm năng và thế mạnh của vùng.
Ngoài ra đối với một số tỉnh miền núi biên giới phía Đông Bắc nơi
có khu KTCK nó còn góp phần đẩy nhanh xu hướng đô thị hoá, hình thành
những thị trấn, thị tứ, các khu thương mại dịch vụ …
3. Đối với quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hoá đất nước
Phát triển các khu KTCK là một trong những chủ trương đúng đắn

hoạt động bảo vệ biên giới, chủ quyền Quốc gia, đảm bảo an ninh, quốc
phòng sẽ được nâng cao về nhiều mặt.
Như vậy việc thành lập khu KTCK có tác động nhiều mặt đối với
sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước như tổ chức lại cơ cấu kinh tế
vùng lãnh thổ, bố trí dân cư, nâng cao mức sống nhân dân, phát triển cơ sở

18
LuËn v¨n tèt nghiÖp

hạ tầng kỹ thuật và xã hội cho khu vực.
IV. KINH NGHIỆM PHÁT TRIỂN KHU KTCK Ở MỘT SỐ NƯỚC
Có thể nhận thấy rằng hầu hết các quốc gia có sử dụng các loại hình
kinh tế này đều nhận thấy vai trò to lớn của nó trong thúc đẩy phát triển
kinh tế hàng hóa nhờ tính đặc thù về cơ chế, chính sách của từng mô hình
kinh tế. Mức độ ảnh hưởng và phạm vi tác động thường tỉ lệ thuận với quy
mô phát triển của từng loại mô hình này về giá trị, tỉ trọng đóng góp trong
GDP cũng như hiệu quả toàn diện về mặt kinh tế - xã hội do phát triển các
loại hình kinh tế này mang lại. Sự tác động của các khu kinh tế cửa khẩu
tới việc phát triển kinh tế có được là nhờ các chức năng đặc thù về ưu đãi
xuất, nhập khẩu, các cơ chế chính sách khuyến khích về công nghiệp, nông
nghiệp và dịch vụ, du lịch. phát triển các loại hình này cũng đồng nghĩa với
việc thúc đẩy xuất, nhập khẩu công nghiệp, nông nghiệp, du lịch và dịch vụ
phát triển, đây là cơ sở kinh tế hàng hóa trong nước phát triển.
1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
Sau hơn 20 năm mở cửa, tuy đã bắt đầu được khai phát một cách
tích cực, khu vực biên giới Trung Quốc nhìn chung vẫn lạc hậu và có
khoảng cách xa với các vùng ven biển. Việc kiên trì theo đuổi đường lối
mở cửa và những biến đổi trong phát triển kinh tế ở Trung Quốc và thế giới
đã buộc nước này phải điều chỉnh và hoàn thiện chính sách này theo hướng
đẩy nhanh mở cửa vùng biên giới nội địa để phối hợp phát triển với các

đường biên giới trải dài và tiếp giáp với nhiều quốc gia, HĐBM của Trung
Quốc có một lịch sử phát triển lâu đời. Sau khi nước Cộng hoà Nhân dân
Trung Hoa (PRC) được thành lập. Chính phủ Trung Quốc đã lần lượt ký
kết các hiệp định thương mại với Liên Xô (cũ), Việt Nam, Triều Tiên, ấn
Độ và các quốc gia có chung đường biên khác từ những năm đầu của thập
kỷ 50. Tuy nhiên, trong thập kỷ 60 và 70, hoạt động này đã bị tạm ngưng
một thời gian do một số vấn đề trong và ngoài nước. Đến đầu thập kỷ 80,
cùng với sự cải cách và mở cửa của Trung Quốc cũng như việc nối lại quan
hệ chính trị với các quốc gia có chung đường biên. HĐBM lại được tiếp tục
và chuyển sang giai đoạn phát triển mới:

20
LuËn v¨n tèt nghiÖp

- Giai đoạn khôi phục và mở rộng (1982-1991)
Năm 1982, các tỉnh biên giới phía Bắc Trung Quốc đã nối lại quan
hệ thương mại với vùng miền Đông Liên xô (cũ). Năm 1988, Chính phủ
Trung Quốc đã ban hành một số chính sách ưu đãi đối với HĐBM. Nhờ đó
tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động thương mại các tỉnh biên giới của Trung
Quốc, làm cho phạm vi và quy mô của HĐBM đã được mở rộng đáng kể
trong giai đoạn này.
- Giai đoạn phát triển (1992-1995):
Năm 1992, Trung Quốc đã thực hiện một số chính sách để đẩymạnh
việc trao đổi hàng hóa với Liên Xô (cũ) vàcác nước Đông Âu. Năm 1993,
lầm đầu tiên kim ngạch xuất nhập khẩu trong HĐBM (gồm cả hình thức
trao đổi hàng) đạt mức cao nhất là hơn 5 tỷ USD. Tuy nhiên, do sự bất ổn
của thị trường cùng với việc xuất hiện các sản phẩm xuất khẩu kém chất
lượng đã buộc Chính phủ Trung Quốc phải thực hiện các biện pháp để ổn
định lại trật tự trong HĐBM vào năm 1994.
- Giai đoạn điều chỉnh và tiêu chuẩn hoá (1996 đến nay)

trao đổi này được chính phủ quy định trong phạm vi 20km tính từ đường
biên giới với một giá trị hạn mức trao đổi tối đa. Hình thức này được sử
dụng phổ biến, thuận tiện với nhiều ưu đãi về thuế quan nhằm hỗ trợ cho
các tỉnh biên giới phát triển cũng như tạo điều kiện cải thiện đời sống nhân
dân.
- Hình thức thương mại tiểu ngạch: Là hoạt động buôn bán giữa các
doanh nghiệp Trung Quốc với các doanh nghiệp hoặc tổ chức kinh doanh
các nước có chung đường biên giới tại khu vực cửa khẩu. Hình thức này
được tập trung quản lý thống nhất và chịu sự điều chỉnh của các chính sách
thương mại.
2. Thái Lan
Thái Lan có đường biên giới khá dài, các hoạt động trao đổi kinh tế
- thương mại cửa khẩu biên giới khá sôi động trong thời gian qua với các
nước láng giềng là Campuchia, Myanmar, Lào, Malaysia. Có thể thấy rằng,
thông qua việc khai thác lợi thế thương mại cửa khẩu biên giới, hàng hóa

22
LuËn v¨n tèt nghiÖp

của Thái Lan đã xâm nhập rất mạnh sang các nước láng giềng. Nhìn chung,
các hoạt động này được thực hiện dưới hai hình thức chủ yếu là thương mại
chính thức và thương mại phi chính thức. Thương mại biên giới chính thức
là các hoạt động biên giới theo các quy định của luật pháp (các quy chế,
hoặc các hiệp định, thoả thuận đã được hai chính phủ ký kết). Các hoạt
động này thường phải chịu những khoản thuế quan nhất định, được ghi
chép trong hệ thống sổ sách của các cơ quan có thẩm quyền về xuất nhập
khẩu.
Thương mại biên giới phi chính thức bao gồm các hoạt động giao
lưu thương mại qua đường biên giới không phải qua (hoặc trốn tránh) các
thủ tục hải quan, thường là nhằm mục tiêu trốn chạy việc kiểm soát thương

thương
mại
Tổng
kim
ngạch
Cán cân
thương
mại
Tổng
kim
ngạch
Cán cân
thương
mại
Tổng
kim
ngạch
Cán cân
thương
mại
1988

1882 264 15 13 797 -21 5684 1400
1989
2793 459 91 -87 1468 -408 8799 3071
1991
2904 -254 …. …. 2671 1693 …. ….
1992
2770 412 2791 -2053 4069 -867 50035 …..
1993