ĐẢM BẢO AN TOÀN BỨC XẠ VÀ KIỂM CHUẨN CÁC THIẾT BỊ PHÁT BỨC XẠ
TRONG Y TẾ
Để có thể đảm bảo tốt việc thực hiện pháp lệnh và nghị định về An toàn và kiểm soát bức
xạ, pháp lệnh đo lường của Chính phủ, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam đã xây
dựng được một số cơ sở hạ tầng kỹ thuật dưới đây.
1- Thiết lập phòng chuẩn liều bức xạ quốc gia tại Trung tâm Kỹ thuật an toàn bức
xạ và môi trường, Viện Khoa học và kỹ thuật hạt nhân

Từ những năm 80 việc ứng dụng bức xạ ion hoá vào y tế và công nghiệp đã tăng lên
nhanh chóng. Việc đo liều bức xạ chính xác trong là hết sức cần thiết cho việc đảm bảo
chất lượng xạ trị và so sánh kết quả xạ trị trong phạm vi quốc gia và quốc tế. Điều này
chỉ có thể thực hiện được nếu các thiết bị đo liều tại các cơ sở y tế được kiểm tra và
chuẩn định kỳ một cách tin cây. Hiện có rất nhiều thiết bị đo bức xạ như máy theo dõi
phông bức xạ, máy kiểm soát khu vực, liều kế môi trường và liều kế cá nhân đang hoạt
động tại các bệnh viện, viện nghiên cứu, nhà máy để theo dõi múc phóng xạ tại các cơ sở
này. Các thiết bị đo bức xạ này phải được chuẩn một cách chính xác thì mới cho ta các
kết quả đáng tin cậy. Đó chính là lý do để Phòng chuẩn liều bức xạ quốc gia được thiết
lập vào năm 1990 tại Trung tâm Kỹ thuật an toàn bức xạ và môi trường, Viện Khoa học
và kỹ thuật hạt nhân, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam.

Nhờ có các dự án VIE /9/004 và VIE /6/019 Trung Tâm An Toàn Bức Xạ đã thiết lập
được phòng chuẩn bức xạ Quốc Gia ở mức An Toàn gồm phòng chuẩn Cs -137 ( OB
6/Bucher - nguồn có hoạt độ 20Ci), và phòng chuẩn X - ray với máy phát của hãng
PANTAK - HF 160 (160kV-19mA). Phòng chuẩn được trang bị các hệ chuẩn cấp hai với
máy FAMER - DOSIMETER 2570A, 2570B cùng các buồng Ion hóa NE 2571, 2581 ...
đã được chuẩn với chuẩn cấp hai của phòng chuẩn cấp hai (SSDL) của Nguyên tử năng (
IAEA). Với các phòng chuẩn bức xạ trên, đã giúp cho việc chuẩn liều kế cá nhân ( TLD)
và chuẩn thang độ của các máy đo liều xách tay giúp cho việc đọc liều trở nên chính xác
hơn điều đó đã được khẳng định tốt qua các kỳ so sánh quốc tế IAEA - RAS 1990, IAEA
- RCA 1991, 1993, 1995 - 1996 về đo liều cá nhân, kết quả cho thấy các phép đo liều bức
xạ cho cán bộ nghề nghiêp là tin cậy (với sai số không vượt quá 30v% trong khi đó sai số

học công nghệ nhà nước KC - 09 của Bộ Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường.

Phòng đo liều và chuẩn bức xạ ion hoá thuộc TTATBX đẫ được thành lập từ năm 1986
với mục đích đảm bảo dịch vụ đo liều bức xạ cá nhân cho các cán bộ làm việc tiếp xúc
với phóng xạ. Việc kiểm tra cá nhân là dựa trên đề nghị quốc tế của ICRP - (ủy ban quốc
tế về An Toàn trong chẩn đoán phóng xạ). Mục tiêu chính của việc kiểm tra liều bức xạ
cá nhân cho những người tiếp xúc với bức xạ là để đánh giá và giới hạn liều bức xạ cho
những người tiếp xúc với bức xạ. Ngoài ra việc kiểm tra liều bức xạ cá nhân còn cung
cấp thông tin và về những điều kiện ở nơi làm việc và thông tin trong trường hợp mất an
toàn (tai nạn t).

Từ ngày đầu thành lập với máy đo nhiệt phát quang TOLEDO - 654 và sự nỗ lực cố
gắng của các cán bộ trong phòng đã nghiên cứu chế tạo thành công liều kế nhiệt phát
quang -TLD-VINATOM trên cơ sở CaF2 thiên nhiên của Việt Nam, nên phòng thí
nghiệm đã có khả năng đáp ứng làm dịch vụ đo liều cho 300 cán bộ trong 1 tháng từ năm
1992-1994. Liều kế nhiệt phát quang là các chất nhiệt phát quang (TL) như LiF, CaSO4,
CaF2 ... ở dạng bột hoặc viên hoặc thanh nhỏ được chứa trong Cattsess có độ dày thích
hợp để cân bằng điện tích. Khi có bức xạ ion hoá chiếu vào các chất TL trên thì một
phần năng lượng của nó sẽ được hấp thụ trong vật liệu TL và tích luỹ ở đó, khi nung
nóng các vât liệu TL này, chúng sẽ phát sáng và toàn bộ ánh sáng thu được sẽ tỷ lệ với
năng lượng hấp thụ và tỷ lệ với liều hấp thụ. Máy đo nhiệt phát quang là máy nung vật
liệu TL theo chương trình định sẵn và đo cường độ ánh sáng. Các cán bộ nghiên cứu của
phòng đo liều cá nhân đã nghiên cứu và thiết lập được các phương pháp dùng các TLD
trên để phục vụ việc đo liều cá nhân. Từ năm 1995 phòng đã nhận thêm hai máy đo nhiệt
phát quang HARSHAW 4000 và HARSHAW 4500 của Mỹ cùng hàng nghìn liều kế
nhiệt phát quang TLD - LiF cho nên khả năng đáp ứng dịch vụ đo liều bức xạ đến nay có
thể đáp ứng cho 1500 cán bộ trong 1 tháng.

Các số liệu đo liều cá nhân đều được lưu trữ vào máy tính để kiểm soát liều mà nhân viên
nhận được hàng tháng, hàng năm và trong suốt cả thời gian dài tiếp xúc với phóng xạ, giá

lượng đủ tốt để cung cấp lượng thông tin đầy đủ ở mức chi phí ít nhất và bệnh nhân chịu
mức liều bức xạ ion hoá thấp nhất có thể được”.

Định nghĩa này đề cập tới ba yếu tố cơ bản cấu thành nguyên tắc chung của công tác an
toàn bức xạ đó là: giá thành - rủi ro - ích lợi.
Chương trình đảm bảo chất lượng gồm hai vấn đề
1/ Thiết lập các qui trình, tiêu chuẩn và chỉ tiêu kỹ thuật để các thiết bị đang vận hành và
xuất xưởng làm việc tốt (QA)
2/ Kiểm tra định kỳ các thiết bị sao cho chúng luôn luôn đạt được các chỉ tiêu và tiêu
chuẩn đã đề ra (QC)

Về phương diện chẩn đoán chúng ta có hàng nghìn máy X -quang y tế. Hầu hết các máy
đã sử dụng lâu năm, sửa chữa nhiều lần, nhưng không được kiểm tra về chất lượng. Các
cơ quan lắp đặt và bảo dưỡng chưa có công nghệ và phương tiện kiểm tra máy thích hợp.
Chính vì lẽ đó mà nhiều máy kém chưa được kiểm tra chất lượng vẫn còn được sử dụng ở
một số nơi trong y tế.
Kiểm tra chất lượng máy X -quang nhằm đáp ứng những mục đích sau:
1/ Đảm bảo thiết bị làm việc tốt với độ chính xác cao.
2/ Đảm bảo các thiết bị cho phép thu được những bức ảnh có chất lượng hoàn hảo mang
đủ thông tin cần thiết để đảm bảo cho viêc chẩn đoán chính xác.
3/ Đảm bảo sự lặp lại chính xác của các bức ảnh.
4/ Đảm bảo an toàn cho bệnh nhân trên nguyên tắc:
+ Quyết định đúng hình thức xét nghiệm
+ Giảm liều càng nhiều càng tốt ( ALARA )
5/ Đảm bảo an toàn bức xạ cho nhân viên tiếp xúc trực tiếp với tia X
6/ Giảm giá thành xét nghiệm.
Các tham số cần được kiểm tra:
1/ Cao áp kVp: kiểm tra cao áp của máy phát X -quang nhằm xác định sự phù hợp giữa
các chỉ số trên bàn điều khiển và số đo cao áp thực tế giữa hai cực của bóng phát tia, tính
ổn định và độ chính xác của kV. Sai số cho phép là 10%.

chụp ảnh cắt lớp CT, và các máy X - quang truyền hình tăng sáng là những máy chẩn
đoán X - quang hiện đại đã được sử dụng tại một số bệnh viện ở nước ta. Bên cạnh việc
kiểm tra chất lượng máy X - quang chẩn đoán chúng tôi còn tiến hành điều tra ATBX tại
các khoa X - quang như kiểm tra mức liều bức xạ tại buồng điều khiển, buồng xử lý và
đọc phim, buồng chờ của bệnh nhân, các cửa của buồng máy và khu vực xung quanh
buồng máy, các cửa sổ có người qua lại.

Các cán bộ nghiên cứu của phòng cũng đã bước đầu nghiên cứu đánh giá liều bệnh nhân,
và nghiên cứu các biện pháp giảm liều trong chẩn đoán X - Quang. Hiện chúng ta có thể
kết hợp với các thầy thuốc ở các cơ sở y tế để nghiên cứu các phác đồ chụp, chiếu X -
quang thích hợp bảo đảm giảm liều cho bệnh nhân mà vẫn cung cấp tốt thông tin chẩn
đoán.
4- Đảm bảo chất lượng và ATBX trong xạ trị
Ở Việt nam, trong mấy năm trở lại đây, nhờ sự cố gắng trong nước và sự giúp đỡ của
các tổ chức quốc tế mà số lượng máy xạ trị đã tăng lên một cách đáng kể và được phân