Chương 5: QUYẾT ĐỊNH QUẢN TRỊ
CHƯƠNG 5 QUYẾT ĐỊNH QUẢN TRỊ Học xong chương này người học có thể:
1. Hiểu được tiến trình ra quyết định.
2. Biết được những kỹ năng cần có của nhà quản trị trong việc ra
quyết định hiệu quả.
3. Mô tả được những kiểu ra quyết định.
4. Xác định được những thuận lợi và bất lợi của việc ra quyết định
theo nhóm.
5. Biết những kỹ thuật nhằm cả
i tiến việc làm quyết định theo nhóm. Ra quyết định là nhiệm vụ quan trọng nhất của nhà quản trị. Quyết định quản trị
có thể có ảnh hưởng đến vấn đề rất quan trọng của tổ chức như sự tồn tại và phát triển
của tổ chức đó, hoặc có thể ảnh hưởng đến vấn đề thứ yếu hơn như
mức lương khởi
điểm trả cho nhân viên tập sự là bao nhiêu. Tuy nhiên, tất cả các quyết định đều có ảnh
hưởng, dù lớn hay nhỏ, đến kết quả hoạt động của của tổ chức. Vì sự sống còn của các
tổ chức, những nhà quản trị cần phải phát triển được những kỹ năng ra quyết định.
Có thể nói chất lượng các quyết định quả
n trị chính là thước đo tính hiệu quả
của những nhà quản trị đối với tổ chức. Thật vậy, như Lee Lacocca - giám đốc hãng xe
hơi Chrysler nói: “Nếu phải tổng hợp thành một từ để nói lên phẩm chất của một giám
đốc giỏi, tôi sẽ nói rằng đó là ‘Tính quyết định’. Bạn có thể sử dụng những máy tính
tuyệt vời nhất thế giới, bạn có thể

những chức năng chủ yếu sau:
- Lựa chọn phương án tối ưu.
- Định hướng.
- Bảo đảm các yếu tố thực hiện.
- Phối hợp hành động.
- Chức năng động viên, cưỡng bức.
- Bảo đảm tính thống nhất trong thực hiện.
- Bảo
đảm tính hiệu quả trong kinh doanh.
- Bảo đảm tính hiệu lực.
- Bảo mật.
II. Mục tiêu của các quyết định
Thông thường mục tiêu được hiểu là cái đích để nhắm vào hay cần đạt tới để
hoàn thành nhiệm vụ. Như vậy mục tiêu của các quyết định là những đích cần đạt
được trong các quyết định về quản trị. Trong thực tế chúng ta cũng thường gặp thuật

76
Chương 5: QUYẾT ĐỊNH QUẢN TRỊ
ngữ mục đích của các quyết định? Vậy mục đích là gì? Quan hệ nó với mục tiêu ra
sao. Người ta thường cho rằng mục đích là cái đích cuối cùng cần phải đạt được trong
các quyết định quản trị và mục tiêu là những cái đích cụ thể cần đạt để đạt được mục
đích cuối cùng.
Sự cần thiết khách quan của mục tiêu là ở chỗ không thể
ra quyết định quản trị
mà không có mục tiêu, vì mục tiêu là một lĩnh vực hoạt động tất yếu, là cơ sở, là điểm
xuất phát của mọi hoạt động quản trị khác.
Mục tiêu có vai trò quan trọng trong việc ra quyết định quản trị ở chỗ nó có tính
định hướng cho các hoạt động, là cơ sở để đánh giá các phương án, các quyết định, và
là căn cứ để đề ra các quy
ết định quản trị.

Các mục tiêu trong việc ra quyết định có thể được phân loại theo lĩnh vực, theo
cấp độ, theo giá trị, theo qui mô của các quyết định v.v...
Hệ thống mục tiêu: Các mục tiêu trong quá trình hoạt động trong một tổ chức,
một đơn vị, một doanh nghiệp thường đan xen và ảnh hưởng lẫn nhau. Kết quả của
mỗi hoạt động quản trị thường cũng là nguyên nhân cho các quyết định khác v.v...
Chính vì vậy mục tiêu của mỗi quyết định thường là cả một hệ thống. Xem xét toàn
diện những vấn đề có liên quan để đề ra các mục tiêu có tính hệ thống khoa học là một
đòi hỏi khách quan đối với các nhà quản trị khi đưa ra các quyết định quản trị.
Các bước xác định mục tiêu trong việc ra quyết định được mô tả trong Hình 5.1
dưới đây. Nhận Thức Vấn Đề
Thu
Thập
Thông
Tin
Xác Định
Mục Tiêu Dự Kiến
Hình 5.1. Các Bước Xác Định Mục TiêuXác định mục tiêu trong các quyết định là mộ
t công việc hệ trọng. Thông
thường người nào có quyền ra quyết định thì người đó có quyền xác định mục tiêu cho
các quyết định. Trong những quyết định quan trọng và phức tạp, vấn đề xác định mục
tiêu là một vấn đề lớn cần có nhiều người tham gia hoạch định, thẩm định và phê
chuẩn. Trong những trường hợp như vậy cần có phân công, phân cấp khoa học giải
quyết t
ừng công đoạn trong quá trình xác định mục tiêu.

3.5. Thời cơ và rủi ro
Các quyết định quản trị muốn có hiệu quả phải căn cứ vào thời điểm và thời cơ
trong kinh doanh. Các tình huống trong kinh doanh thường là không chắc chắn. Mức
độ thành công hay thất bại cũng như khả năng rủi ro nhiều hay ít phụ thuộc rất nhiều
vào cái cách mà người ta mạo hiểm trong kinh doanh. Thông thường ở đâu lãi suất
càng nhiều, thì ở đó rủi ro cũng càng lớn. Vấn đề là cùng mộ
t quyết định như nhau
nhưng đối với công ty này thì gọi là mạo hiểm và đối với công ty kia là không. Biết
cách mạo hiểm và phòng tránh rủi ro khoa học là một yêu cầu tất yếu khách quan trong
việc ra các quyết định quản trị.
3.6. Tính quy luật và nghệ thuật sáng tạo
Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác thì mọi quyết định thường chỉ rơi
vào ba khả năng sau:

79
Chương 5: QUYẾT ĐỊNH QUẢN TRỊ
(1) Phù hợp với qui luật vận động khách quan
(2) Đi ngược lại sự vận động của các qui luật
(3) Không phù hợp cũng chẳng đi ngược lại sự vận động của qui luật. Riêng
trường hợp thứ ba không sớm thì muộn sự việc lại diễn ra như một trong hai trường
hợp đầu. Hơn nữa chúng ta biết rằng, đi ngược lại sự vận
động của các qui luật khách
quan thì thất bại là điều chắc chắn và thành công chỉ đến với các quyết định phù hợp
với đòi hỏi của các qui luật khách quan. Như vậy việc nhận thức đúng đắn các qui luật
khách quan và sử dụng chúng khoa học là cơ sở quyết định sự thành bại của việc ra
quyết định.
Việc vận dụng các qui luật không có nghĩa là không cần đến s
ự sáng tạo của
những người ra quyết định. Bản thân các hoạt động trong quá trình quản trị bị sự chi
phối của nhiều qui luật. Nghệ thuật sáng tạo cho phép nhà quản trị khéo léo vận dụng

Chương 5: QUYẾT ĐỊNH QUẢN TRỊ
quyết định... Thông thường, mỗi quyết định có một nội dung cụ thể, song phải gồm
những yếu tố cơ bản sau:
- Căn cứ ra quyết định.
- Quyết định về vấn đề gì, về ai hay về việc gì.
- Hiệu lực của quyết định đối với ai, đối với cái gì, ở đâu và trong khoảng thời
gian nào.
- Trách nhiệm, quyền hạn, quyền l
ợi, khen thưởng, xử phạt (nếu thấy cần thiết
phải quy định rõ).
4.2. Hình thức của các quyết định
Cùng một nội dung, nhưng việc ra các quyết định có thể dưới nhiều hình thức
khác nhau: bằng miệng, bằng văn bản, bằng thông báo nội bộ, bằng các quyết định
chính thức ...
Hình thức là công cụ để chuyển tải nội dung, vì thế hình thức của các quyết
định có vai trò rất quan trọng trong việc truyền đạt nội dung ý tứ, tinh thần của mỗi
quyết định. Hình thức ra quyết định b
ằng văn bản sẽ là cần thiết khi nội dung của các
quyết định là quan trọng. Hơn thế nữa cũng là bằng văn bản, nhưng quyết định nào
được ra ở cấp lãnh đạo càng cao, thì hiệu lực của quyết định càng mạnh...
* Những hình thức ra quyết định chủ yếu: bằng miệng, bằng văn bản, thông
báo, nghị quyết, quyết định chính thức...
* Yêu cầu: Hình thứ
c của các quyết định phải đơn giản dễ hiểu, gây ấn tượng,
phù hợp với nội dung, phù hợp với đối tượng thực hiện quyết định.
* Lựa chọn hình thức thích hợp: cùng một nội dung người ta có thể ra quyết
định bằng nhiều hình thức khác nhau, do đó cần lựa chọn hình thức phù hợp và có hiệu
quả nhất.
V. Tiến trình ra quyết định
5.1. Nguyên tắc của việc ra các quyết định

- Môi trường bên ngoài doanh nghiệp: xã hội, kinh tế, pháp luật, t
ự nhiên, gia
đình ...
- Môi trường bên trong doanh nghiệp: văn hóa công ty, cơ cấu tổ chức, cơ sở
vật chất, quan hệ ...
Để tạo ra bầu không khí ra quyết định được thuận lợi và thoải mái, người ta
phải biết cách phân tích ảnh hưởng của môi trường tới quá trình ra quyết định. Nội
dung của những cuộc phân tích này là nhằm vào việc phân tích cơ chế, qui luật ảnh
hưởng của từng yếu tố môi tr
ường đến các mặt của hoạt động ra quyết định. Trên cơ
sở những phân tích môi trường ra quyết định người ta sẽ tìm ra các giải pháp thích hợp
để cải tạo, biến đổi, thích nghi và tồn tại chung với chúng một cách có lợi nhất.
5.3. Tiến trình và mô hình ra quyết định
5.3.1. Tiến trình ra quyết định
Stephen P. Robbins và Mary Coulter đề xuất tiến trình ra quyết định bao gồm 8
bước như được chỉ ra trong Hình 5.2. Tiến trình này bắt đầu bằng việc xác định vấn
đề, đưa ra các tiêu chuẩn của quyết định, lượng hóa các tiêu chuẩn, xây dựng các
phương án, đánh giá và lựa chọn phương án tối ưu, tổ chức thực hiện phương án đã lựa
chọn và cuối cùng là đánh giá tính hiệu quả c
ủa quyết định.

82