Ketamin: Lợi ích và nguy cơ

Dùng ketamin để gây mê. Ảnh: google
Sau tai biến dùng ketamin (gây mê để nội soi) vừa xảy ra, có nhiều ý
kiến khác nhau về loại thuốc này. Điểm lại lợi ích, nguy cơ và sự lạm dụng
ketamin trong và ngoài nước để có cách nhìn toàn diện hơn, góp phần vào
việc dùng thuốc hợp lý an toàn.
Ưu điểm của thuốc
Ketamin được tổng hợp từ thập niên 60, đến thập niên 70 của thế kỷ trước
đã được dùng rộng rãi trong:
+ Gây mê: Ketamin cắt đứt có chọn lọc các con đường hội tụ ở não, nên có
tác dụng gây mê phân lập làm dịu thần kinh, mất tri thức, bất động, không cảm
thấy đau (mặc dù có vẻ như vẫn tỉnh). Trong khi gây mê, ketamin không làm mất
phản ứng hầu và thanh quản, giữ được kích thích bình thường trên hệ tim mạch, hô
hấp. Áp dụng tính năng này, dùng ketamin gây mê (trong chẩn đoán hay phẫu
thuật) ngắn mà không yêu cầu phải giãn cơ. Cũng có thể dùng trong gây mê bổ
sung (khởi mê bằng ketamin, sau đó duy trì mê bằng các thuốc gây mê khác, phối
hợp với thuốc gây mê yếu như nitrogen peroxyt để tăng cường mê).
+ Giảm đau: Ketamin đối kháng không cạnh tranh trên thụ thể NMDA (N-
methyl-D-aspartate) ở tế bào thần kinh sau tủy sống làm giảm đau và giảm sự
nhạy cảm với đau. Nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chứng minh cơ chế giảm đau
này. Nghiên cứu ở Việt Nam cho kết quả tương tự: Dùng liều thấp sẽ làm giảm
đau mạnh ở ngoài da, ở hố mổ, hạn chế hiện tượng nhạy cảm với đau, làm cho
người bệnh dễ chịu. Áp dụng tính năng này dùng ketamin hỗ trợ cho gây tê từng
vùng hay chấn thương rộng, hoặc dùng cùng với thuốc gây mê để kéo dài thời gian
giảm đau. Hiện có khuynh hướng tiêm bắp ketamin dùng trong tiểu phẫu. Ngay tại
Anh, các nhà y học (2001) dùng ketamin cho trẻ em từ 1-7 tuổi hiếu động để khâu
vết thương, kết quả thu được như dùng midazolam (và có phần trội hơn), đi đến
kết luận rằng “ketamin là thuốc giảm đau lý tưởng cho nhi khoa”.
+ Ketamin kích thích hô hấp và tim mạnh, có thể dùng cho người có nguy
cơ cao khi bị sốc do giảm thể tích máu. Ketamin còn làm giãn phế quản, có thể

sa). Dân chơi gọi bằng những tiếng lóng là “K”- “vitamin K”- “Cat valium”. Sự
lạm dụng này, tạo ra ảo giác, mất trí nhớ làm cho người dùng quên đi tất cả, giảm
khả năng suy nghĩ, không nhớ mình đã hành động sai, mất nhân cách như thế nào,
lao vào cuộc chơi... nhưng sau đó bị nôn mửa, mê sảng...; nặng hơn nữa bị tê liệt,
khó thở dẫn đến tử vong (liều cao có thể chết ngay trong khi chơi).
Ketamin có từ 30 năm nay hiện vẫn còn dùng song song các thuốc thế hệ
mới, chưa có nước nào cấm dùng (kể cả các nước phát triển). Bộ Y tế nước ta cho
dùng trong bệnh viện (tuyến 1-2-3 và 4) là phù hợp với thông lệ chung. Ketamin là
thuốc có độ an toàn cao với điều kiện phải dùng đúng chỉ định, đúng liều, đúng kỹ
thuật. Làm không đúng những điều này có thể bị tai biến.