Tiểu luận:
Trình bày giá trị, hạn chế của nho giáo và sự ảnh hởng của nho giáo tới
Việt nam hiện nay
I. Khái quát chung về Nho giáo
I.1. Nguồn gốc ra đời của Nho giáo
Nho giáo, còn đợc gọi là Khổng giáo, là một hệ thống đạo đức, triết lý
và tôn giáo do Khổng Tử phát triển để xây dựng một xã hội thịnh trị. Cơ sở
của Nho giáo đợc hình thành từ thời Tây Chu, đặc biệt với sự đóng góp của
Chu Công Đán, còn gọi là Chu Công. Đến thời Xuân Thu khoảng thế kỷ VI
trớc công nguyên, xã hội loạn lạc, Khổng Tử ( 551 479 tr ớc CN ) phát
triển t tởng của Chu Công, hệ thống hoá tích cực truyền bá t tởng đó. Chính
vì thế đời sau gọi ông là ngời sáng lập ra Nho giáo.
Kinh điển của Nho giáo thờng kể tới bộ Tứ Th và Ngũ Kinh, Tứ Th có
Trung dung, Đại học, Luận Ngữ, Mạnh Tử; Ngũ Kinh có : Thi , Th, Lễ,
Dịch , Xuân Thu. Sau khi Khổng Tử qua đời các học trò của ông phát triển
Nho giáo thành tám phái nhng chủ yếu là phái Mạnh Tử ( 327 289 tr ớc
CN) và Tuân Tử ( 313 238 tr ớc CN). Mạnh Tử đã đi sâu tìm hiểu bản tính
con ngời trên cơ sở đạo Nhân của Khổng Tử, đề ra thuyết tính thiện , ông
cho rằng thiện mênh quyết định nhân sự , nh ng con ngời có thể qua việc
dồn tâm dỡng tính mà nhận thức đợc thế giới khách quan. Ông hệ thống
hóa triết học duy tâm của Nho giáo trên phơng tiện thế giới quan và nhận
thức luận; Tuân tử đã phát triển truyền thống trọng lễ của Nho gia, nhng trái
với Mạnh Tử, ông cho rằng con ngời vốn có tính ác , coi thế giơi khách
1
quan có quy luật riêng. Theo ông sức ngời có thể thắng trời.T tởng của
Tuân Tử thuộc chủ nghĩa duy vật thô sơ.
Tuy có sự khác nhau về quan niệm giữa các nhà Nho giáo nhng tựu
chung lại nội dung cơ bản đạo đức của Nho giáo là Luân thờng. Luân có
năm điều chính gọi là ngũ luân , đều là những quan hệ xã hội, trong đó có
ba điều chính là vua tôi, cha con, chồng vợ gọi là ta tam cơng. Trong ba
điều lớn này có hai điều mấu chốt là quan hệ vua tôi biểu hiện bằng chữ

tinh cảm cá nhân thái quá, chữ Lễ đề ra trong Nho giáo là công cụ chính trị
là vũ khí một phơng pháp trị nớc,trị dân lâu đời. Vì vậy,những điều quy đinh
về lễ vốn ra đời rất sớm , nhiều và tỉ mỉ hơn những điều về pháp luật. Với
đối tợng đông đảo là nông dân lao động , lớp trẻ và phụ nữ, Đạo nho cho
họ là đối tợng dễ sai khiến thì những quy định về lễ rờm rà, phiền phức, cay
nghiệt sẽ làm cho họ mất đi nhiều về phẩm chất con ngời. Thể hiện rõ ràng
nhất về chữ Lễ trong đạo Nho là bộ Kinh Lễ, bộ sách ghi chép các quy tắc
lễ nghi để nuôi dỡng những tình cảm tốt của con ngời, để giữ cho trật tự xà
hội đợc phân minh và hạn chế các loại t dục bàn bất chính. Phàm những
tình cảm tốt đẹp của ngời ta mà không có cái gì để bồi dỡng thì dần dần nó
sẽ theo thời cuộc , hoàn cảnh mà biến đổi đi, hóa thành dở xâu. Dùng lễ là
có ý để nuôi gây lại cái tình cảm tốt đẹp trong mỗi ngời. Con ngời ta có
những việc quan hệ đến xã hội nh phong tục tôn giáo , nếu không có phép
tắc rõ ràng thì những việc nh tế tự, hiếu hỷ , tín ngỡng , cách ăn uống ở chỗ
đình trung sẽ thành hồ đồ, nhốn nháo, việc đối đãi sẽ thành ra khó xử.
3
Dùng Lễ để phân biệt các tôn ty , trật tự thân sơ sẽ tránh đợc hiềm nghi nói
trên. Ngời đời ai cũng có lòng t dục nếu không có quy củ đề phòng giữ trớc
thì thờng nó hay khiến ngời ta làm những điều bất nhân , phi nghĩa. Dùng lễ
để chế tài những hành vi thái quá cho hợp với lẽ phải . Lễ quan trọng nên
Nho giáo rất trọng lễ.
Bàn về Chính Danh , Chính danh trong thời kỳ Xuân Thu là nói về xác
định chế độ độc tôn quân chủ, ta biết rằng một nớc không thể không có ng-
ời cầm đầu nhng lại sợ các ông vua chúa này hay lạm dụng quyền lực của
mình để làm điều tan bạo nên trong Nho giáo mới đa cái nguyên của d -
ơng khí để thống trị việc trời và lấy trời để thống trị các Vua .Nhng cái thâm
ý ấy không đợc những ngời có quyền thế thời bấy giờ hiểu hết nên Nho giáo
mới đa ra các tai dị nh : Nhật thực, Nguyệt Thực, Sao Chổi, Động đất để
răn đe bọn vua chúa. Ông muốn họ phải kính sợ những điểm lạ ấy để tự
mình tu tỉnh lại rồi lãm những điều ích nớc lợi dân.

Việt Nam đã tiếp nhận những yếu tố tích cực của Nho giáo để xây dựng
một quốc gia độc lập, tự chủ và nền văn hóa mang đậm bản sắc dân tộc.
Một trong những hoạt động của các Nho sĩ Việt Nam trong quá trình truyền
bá t tởng Nho giáo, là biên soạn các trớc tác để phổ biến trong đời sống
5