Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Lời mở đầu
Nh ta đã biết , Nho giáo đã có một sự ảnh hởng rất lớn đến xã hội Việt
Nam . Nó là một trong ba hệ t tởng chủ đạo cùng với Phật và Đạo giáo . Nho
giáo đã từng là vũ khí của kẻ xâm lợc , đã từng là hệ t tởng thống trị trong xã
hội phong kiến . Nho giáo đã giữ một vị trí đặc biệt và có một vai trò quan
trọng trong đời sống tinh thần của nhân dân ta qua các giai đoạn lịch sử . Và
cho đến ngày nay , nó cũng để lại những tàn d dai dẳng . Chính vì thế việc
nghiên cứu về Nho giáo , về những ảnh hởng của Nho giáo đến xã hội Việt
Nam là điều hết sức quan trọng và cần thiết . Khi đó chúng ta có thể hiểu đợc
những u điểm và những mặt hạn chế của Nho giáo để bài trừ những hủ tục ,
những t tởng phản động và gạn lọc lấy những mặt tích cực trong thời kì quá
độ ngày nay .
nêu những giá trị hạn chế của nho giáo
và ảnh hởng của nho giáo đến Việt Nam hiện nay
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
I. Sự hình thành và phát triển của Nho giáo .
1. Sự hình thành và phát triển của Nho giáo .
Khi nói đến Khổng giáo thì ta cũng hiểu đó là Nho giáo .Sở dĩ nh vậy là
vì Khổng tử là ngời đã sáng lập ra Nho giáo và khi ngời ta gọi tên thì cũng
gắn học thuyết này với tên tuổi ngời đã sáng lập ra nó . Tuy nhiên những t t-
ởng Nho giáo không phải chỉ đến thời Khổng tử mới có mà nó đã có từ
những thế kỉ trớc . Trớc thời Xuân Thu các nhà nho đợc gọi là sỹ chuyên
học văn chơng và lục nghệ góp phần trị vì đất nớc . Đến đời mìmh , Khổng
Tử đã hệ thống những t tởng và học thuyết trớc đây thành học thuyết , gọi là
Nho gia hay Nho học .
Ngay từ nhỏ , Khổng tử đã nổi tiếng là ngời thông minh , học giỏi siêng
năng và thích chơi trò cúng tế . Sau này ông làm quan cho nớc Tề lên đến
chức Nhiếp tớng bộ coi việc hình án , ấn định luật lệ , phép tắc trong nớc .
Trong bốn năm nhậm chức , Khổng tử đã thẳng tay trừng trị bọn loạn quan ,

thánh vơng ngày xa đã sử dụng .
Kinh Thi : là bộ sách chép lại những bài ca , bài dao của ngời Trung
Hoa cổ dại . KhổngTử san định Kinh Thi để mong ngời đời hiểu điều hiểu
trung , biết thơng , biết ghét và mở mang tri thức .
Kinh Lễ : gồm ba bộ ; Chu Lễ , Nghi Lễ và Lễ Kí . Trong đó Chu Lễ
nói về cách tổ chức hành chính , chính trị xã hội trong thời Chu , Nghi Lễ
quy định thể thức lễ nghi trong cuộc sống , còn Lễ Kí là phần do các môn đệ
của Khổng Tử bình về các phong tục .Kinh lễ là sự vận dụng các quan diểm
về vũ trụ vào cuộc sống để quy định mọi cử chỉ , hành vi , bổn phận của con
ngời từ tấm bé cho đến khi nhắm mắt tắt hơi .
Kinh Xuân Thu : Xuân Thu là bộ sách Khổng tử viết về nớc Lỗ , từ đời
Lỗ Ân Công đến đời Lỗ Ai Công , là chuyện về nhà Chu cùng các ch hầu
khác .Có thể coi đây là bộ biên niên sử mà KhổngTtử trong khi tránh đụng
chạm đến các thế lực đang cầm quyền đã dùng nó để vạch ra nguyên nhân
loạn lạc của xã hội đơng thời .
II. Những mặt hạn chế và giá trị trong học thuyết
Nho giáo của Không tử .
1. Quan niệm về thế giới .
1.1. Những mặt tích cc.
Trong quan điểm về thế giới của Khổng Tử mang tính duy vật chất phác
, tuy nhiên nh thế đã là rất tiến bộ và đã góp phần chống lại quan điểm của
chủ nghĩa duy tâm cho rằng khởi nguyên của thế giới là ý thức . Khổng tử
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
cho rằng khởi nguyên của thế giới là vật chất và cái vật chất ấy lúc đâù là cõi
hỗn mang mờ mịt. Trong cái hỗn mang ấy có cái lý gọi là thái cực vô
hình huyền diệu chứa đựng hai mặt tiềm ẩn , đối lập liên hệ với nhau là âm d-
ơng điều hoà giữa âm dơng , trời đất sẽ sinh ra vạn vật . Những quan điểm về
trời đất của ông cũng là những quan điểm tiến bộ . Ông cho rằng thế giới
luôn vận động và biến đổi không ngừng , vận động không chỉ là sự chuyển

nghiên cứu giới tự nhiên và những quy luật của nó bằng những luận điểm
trừu tợng , bằng việc rút ra những kết quả bằng những kết luận chung, không
tính đến sự tồn tại thực tế của chúng.(
1
)
2. Quan niệm về chính trị và đờng lối cai trị đất nớc .
Khi sáng tạo ra học thuyết Nho giáo , Khổng Tử đã đứng trên lập trờng
của giai cấp thống trị mà ở vào thời của ông là giai cấp chủ nô . Chính vì thế
mà học thuyết do ông sáng tạo ra cũng là để bảo vệ lợi ích và địa vị thống trị
cho giai cấp mình .Để trị vì đất nớc , khôi phục trật tự xã hội , Khổng Tử chủ
trơng thực hiện truyết chính danh .
2.1. Những giá trị .
Trớc hết ta xác định những giá trị trong quan điểm về chính trị của
Khổng Tử thì trớc đây dới chế đọ cũ không thực hiên đợc nhng trong điều
kiên xã hội ngày nay ta có thể tiếp thu những gía trị ấy . Không tử hằng mơ -
ớc một xã hội lí tởng trong đó ngời già đợc nuôi dỡng , trẻ em đợc chăm sóc ,
ngời lớn có công ăn việc làm , nhân dân đợc ấm no hạng phúc , không có
trộm cớp, chiến tranh , của rơi ngoài đờng không ai nhặt . Khổng tử răn dạy
các bậc vua chúa : vua phải là những ngời có đạo đức cao cả , có tài năng lỗi
lạc , phải là bậc thánh có thể cảm hoá nhân dân , quan phải là những tôi
hiền , tớng giỏi có đủ tài để giúp vua an dân trị nớc đem lại ấm no hạnh phúc
cho nhân dân , xứng đáng là cha mẹ của dân .Không tử đề ra khẩu hiệu ý
dân là ý trời , ý dân với ý trời là một , vua phải làm theo ý dân tức ý trời
.Khổng tử chủ trơng dùng lễ nhạc để giáo hoá nhân dân , bần cùng bất đắc dĩ
mới phải dùng đến biện pháp hành chính , đến pháp luật .Không chủ trơng
dùng luật pháp mà dùng đạo đức làm công cụ để ổn định trật tự xã hội ,
Khổng tử đã nhìn thấy sức mạnh của đạo đức trong cuộc sống . Đạo đức và
luật pháp đều là những nguyên tắc , những chuẩn mực điều chỉnh hành vi của
con ngời trong quan hệ giữa ngời với ngời , giữa cá nhân với xã hội . Song ,
nếu luật pháp là những yêu cầu tối thiểu thì đạo đức là những yêu cầu tối đa

liêm chính thì ai tha cho . Quyền hành của bọn vua chúa thì vô hạn . Bọn
quan lại cũng dựa vào đó mà tha hồ áp bức bóc lột nhân dân . Nh vậy làm
sao có thể thực hiện đợc nhân chính .Khổng tử đề ra khẩu hiệu ý dân là ý trời
thì có vẻ tôn tọng quyền làm chủ của dân lắm nhng trong thực tế , đối với
bọn vua chúa , chỉ một lời nói hay một cử chỉ vô ý phạm thợng thì đã bị tội
chém đàu rồi làm sao có thể thực hiện đợc dân chủ . Khổng Tử chủ trơng
dùng lễ nhạc để giáo hoá nhân dân , cái ấy là điều tốt nhng t tởng ấy chỉ có
thể thành sự thực trong một xã hội văn minh nhất , ý thức con ngời đã phát
triển đến trình độ cao . Còn với điều kiện thời bấy giờ và thậm chí cho tới cả
ngày nay thì luật pháp vẫn cứ là một công cụ hữu hiệu để duy trì trật tự xã
hội . Nó luôn gắn với đạo đức và có đủ sức mạnh để khẳng định hay phủ định
một bộ luật đạo đức nào đó . Với t cách là những đòi hỏi mang tính cỡng
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
chế , luật pháp giữ vai trò cực kì quan trọng trong việc hình thành ý thức đạo
đức , hành vi dạo đức , thói quen đạo đức hay nói cách khác nó cũng chính là
công cụ để rèn luyện cho con ngời sự tự ý thức . Và thực tiễn dã chứng minh ,
ngợc lại với chủ trơng của Khổng Tử , ngời ta dùng những hình phạt rất tàn
khốc nh roi vọt tra tấn nhục hình , gông cùm chem giết ... để trấn áp nhân
dân gây ra biết bao oan khiên . Giai cấp phong kiến còn lợi dụng lễ nhạc để
củng cố thêm tôn ti trật tự phong kíên . Từ đó đề ra những t tởng sang hèn ,
phân biệt ngời trên , kẻ dới , t tởng độc đoán chuyên quyền hết sức nặng nề
trớc đây , mà ngày nay cha đợc quét sạch hết .
Nói chung , những quan điểm của Khổng Tử trong chính trị và đờng lối
cai trị đất nớc chủ yếu là để bảo vệ giai cấp thống trị mang nặng t tởng trọng
quan khinh dân làm cho những ngời khi đã tham gia vào tầng lớp thống trị thì
ngày càng trở nên xa rời quần chúng nhân dân . Thái độ của dân đối với vị
vua thời bấy giờ là thái độ sợ hãi và tôn sùng một vị hoàng đế đợc thần thánh
hoá và đối lập với quần chúng nhân dân . Vua đợc gọi là thiên tử nghĩa là con
trời , đó là hình ảnh mà Nho giáo đã dựng lên cho vị vua thời bấy giờ . T tởng

phải đặt chữ trung lên hàng đầu .
Trong quan hệ cha con , Khổng tử chủ yếu đề cập đến chữ hiếu . Khổng
Tử nhấn mạnh đến cái tâm con cái dành cho cha mẹ ,không phải chỉ là phụng
dỡng ngời đã sinh ra mình mà trớc hết phaỉ là lòng thàng kính .
3.2. Những hạn chế .
Trong ngũ luân nghĩa là có năm mối quan hệ đó là quan hệ vua-tôi ,
cho-con , anh-em , chồng-vợ , bè bạn thì quan hệ vua tôi đứng đầu .Ông cho
rằng đã là quần thần thì phải tuyệt đối trung thành , tin tởng và phục tùng nhà
vua . Quan điểm của ông là Quân xử thần tử , thần bất tử , bất trung . phụ xử
tử vong ,tử bất vong , bất hiếu hay cha mẹ đặt đâu . con nằm đấy . Điều
ấy cho thấy Khổng tử đã chủ trơng thực hiện ngu trung , ngu hiếu . Khổng Tử
đòi hỏi một sự phục tùng tuyệt đối của con cháu đối với cha ông bởi thời nay
không bằng thời xa và cha ông bao giờ cũng là mẫu mực cho con cháu .
Khổng tử đòi hỏi phải học theo ngời xa và sau khi cha chết 3 năm không đợc
đổi ý cha .
Trong quan hệ vợ chồng thì t tởng khinh rẻ phụ nữ là t tởng nổi bật
trong Khổng giáo . Không Tử cho phụ nữ là ngời khó dạy (phụ nữ nhân nan
hoá) ,nên ông buộc ngời phụ nữ phải theo tam tòng tứ đức . Địa vị ngời đàn
ông đợc tôn trọng tuyệt đối .Ông quy đạo đức ngời phụ nữ vào 4 điểm công
dung ngôn hạnh . Đó là thứ đạo đức biến ngời đàn bà thành một công
cụ cho ngời đàn ông . Ngời đàn ông khi chọn vợ thì quan trọng nhất là sắc
đẹp . Đàn ông thì có quyền năm thê , bảy thiếp còn gái chính chuyên thì lấy
một chồng . Trong xã hội những ngời đàn ông có nhiều vợ còn đợc xem là
những ngời có địa vị cao trong xã hội . Công của ngời phụ nữ là tinh thần tận
8
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
tuỵ lao động bếp núc ,vá may , phục vụ cho cuộc sống an nhàn của ngời đàn
ông . Những ngời phụ nữ xa kia đều phải nuôi chồng học hành đến khi đỗ đạt
làm quan . Đó nh là một nhiệm vụ của ngời phụ nữ thời bấy giờ . Giống nh
nhà thơ Tú Xơng ngày xa đã ví von ngời chồng nh một đứa con thâm chí còn