Vũ khí "mềm" có sức công phá "khủng"
Vượt ra khỏi lĩnh vực giải trí, sức lôi cuốn khó cưỡng của Chủ nghĩa
thực dân Coca-Cola” hay “sự thống trị của McDonald’s” còn được
nâng tầm và được tiếp cận ở địa hạt của ngoại giao quốc tế và địa
chính trị. LTS: Cha đẻ của sức mạnh mềm, GS Nye từng viết: “Trước khi bức tường
Berlin sụp đổ vào năm 1989, nó đã bị xuyên thủng bởi truyền hình và phim
ảnh.
”Các thành tố của hệ thống truyền thông Mỹ từ phim Hollywood, nhạc pop
cho tới các các thương hiệu như McDonald, Cocacola, Harvard… là một
sức mạnh mềm mà chính quyền Mỹ không phải lúc nào cũng kiểm soát và
có ý thức kiểm soát trọn vẹn, cho dù ảnh hưởng của nó là to lớn.
Tuần Việt Nam và Trung tâm sức mạnh mềm Joseph Nye trân trọng giới
thiệu các nghiên cứu của hai tác giả Watanabe Yasushi và David
McConnell về lĩnh vực này.
"Chủ nghĩa thực dân Coca-Cola"
Dù chưa thể cân đo đong đếm được hết các
ảnh hưởng của nền văn hóa đại chúng Mỹ
(Popular Culture) nhưng sự xâm thực của nó
trên thế giới là có thực.
Giờ đây, sức lôi cuốn của nền văn hóa này
đã được tiếp cận ở bên ngoài địa hạt của
giải trí, truyền thông và trở thành một loại
công cụ vô cùng hữu hiệu trong việc phát
tán sức mạnh mềm của Mỹ.
Sức hấp dẫn đó được truyền đi khắp nơi
trên toàn cầu nhờ sự nổi tiếng của các biểu
tượng trong ngành công nghiệp giải trí của
Mỹ - từ Madona cho tới McDonald’s và chú

cãi. Nhiều người cho rằng nếu chỉ tập trung vào văn hóa đại chúng thì sẽ
làm tầm thường hóa các phân tích về tổ hợp phức tạp bao gồm rất nhiều
dạng tác động quan trọng khác của sức mạnh mềm, chẳng hạn như ngoại
giao nhà nước và các chương trình giáo dục.
Rõ ràng, sức mạnh mềm không đơn thuần chỉ là Chuột Mickey, Madonna,
McDonald’s hay là MTV. Văn hóa đại chúng có thể làm cho việc thảo luận
về chính sách đối ngoại của Mỹ nghe có vẻ rất tầm thường, nhưng sức
công phá của nó cho thấy đây là một lực tác động có thật và không thể
cưỡng nổi.
“Chính MTV đã kéo sập bức tường Berlin”
Quan trọng hơn, rất khó nếu như không nói là không thể nào lượng hóa
được tầm ảnh hưởng của văn hóa đại chúng. Cho dù sức hấp dẫn của nó
là gì, văn hóa đại chúng không hề tạo ra các tác động có thể đo lường
được, và cũng không đem lại kết quả đơn lẻ như mong muốn ở những nơi
mà nó được tiếp nhận.
Đặc biệt là, không có gì chứng minh được rằng sự phổ biến của văn hóa
đại chúng từ việc xuất cảng những bộ phim của Hollywood hay là các ca
khúc nhạc pop bằng tiếng Anh nổi tiếng trên toàn cầu đã thôi thúc cho việc
hình thành nên các điều kiện của chủ nghĩa đa nguyên, tự do ngôn luận
hay là dân chủ.
Sức hấp dẫn của văn hóa đại chúng không trực tiếp tạo nên các cuộc cách
tân tại những nước còn thiếu thiện cảm với “tự do” và “dân chủ”.
Nhưng các thông điệp của nó một khi đã được tiếp nhận thì thường được
coi như là các biểu tượng của các giá trị đi cùng với chủ nghĩa cá nhân và
tự do ngôn luận.
Theo cách đó, có thể dẫn tới thay đổi về mặt xã hội và chính trị khi những
khát vọng được tiếp thêm động lực để trở thành hành động của tập thể.
Trở lại với Bức tường Berlin chia cắt nước Đức, những thanh niên Đức đã
đập tan bức tường này đều mặc những chiếc áo phông vẽ hình logo MTV.
Thậm chí có người còn kết luận rằng: “Chính MTV đã kéo sập bức tường