Nguyễn Văn Linh-Bắc Ninh email:
Phơng pháp vẽ đờng phụ trong hình học
(tham khảo: định lý hình học và các phơng pháp chứng minh) Mở đầu:

Khi chứng minh định lý hình học, phần nhiều chúng ta phải vẽ thêm
đờng phụ. Đờng phụ tạo nên mối quan hệ giữa giả thiết với kết luận, làm
cho bài toán trở nên đơn giản và dễ dàng hơn. Tuy nhiên, đờng phụ có
nhiều loại, nên không có một phơng pháp vẽ cố định, đó là một việc khó
trong chứng minh. Vẽ đờng phụ sao cho có lợi là vấn đề cần đào sâu suy
nghĩ. Trong bài viết này, tôi xin nêu một số nét lớn về vấn đề vẽ đờng phụ,
hi vọng có thể giúp các bạn vợt qua khó khăn trong bộ môn hình học.
I. Mục đích của vẽ đờng phụ:
1.
Đem những điều kiện đ cho của bài toán và những hình có liên quan
đến việc chứng minh tập hợp vào một nơi (một hình mới), làm cho chúng có
liên hệ với nhau.
Ví dụ: Chứng minh rằng hai đoạn thẳng song song và bằng nhau thì hình
chiếu của chúng trên một đờng thẳng thứ ba cũng bằng nhau.

Suy nghĩ: Sự bằng nhau của AB và CD và sự bằng nhau của EF và GH
không thấy ngay đợc là có liên quan đến nhau.
Hớng 1: Quan sát hình vẽ ta thấy AE//BF//CG//DL, từ đó giúp chúng ta
nghĩ ra cách dựng thêm EK//AB//CD//GL để tạo ra hai hình bình hành
ABKE và CDLG. Suy ra AB=CD=EK=GL. Tiếp đó dựa vào hai tam giác
EKF,GLH bằng nhau theo trờng hợp cạnh huyền góc nhọn và cuối cùng có
EF=GH.
Nguyễn Văn Linh-Bắc Ninh email:
Hớng 2:

AD=IN
Do đó tam giác MIN cân tại I.
IMN INM = (2)
Từ (1)(2)

DFN CEN = (đpcm)
Nguyễn Văn Linh-Bắc Ninh email:
3. Tạo nên đoạn thẳng hay góc bẳng tổng, hiệu, gấp đôi hay bằng
1
2
đoạn
thẳng hay góc cho trớc, để đạt mục đích chứng minh định lý.
Ví dụ: Cho tam giác ABC cân ở A, trung tuyến CM. Trên tia đối của BA
lấy điểm D sao cho BD=BA. CMR: CM=
1
2
CD.

Suy nghĩ:
Bài toán yêu cầu DC=2MC hớng ta tạo ra một đoạn thẳng mới bằng MC
và bằng
1
2
DC.Mặt khác nhìn hình vẽ có B là trung điểm AD lại làm ta nghĩ
đến định lý về đờng trung bình của tam giác. Đờng phụ cần vẽ là trung
tuyến BE của tam giác ABC. BE là đờng trung bình tam giác ADC nên
DC=2BE. Do tam giác ABC cân tại A nên BE=CM. Từ đó có đpcm.

Chú ý: Thay vì vẽ thêm đoạn thẳng bằng 1/2 DC ta cũng có thể tạo ra
một đoạn thẳng bằng DC và gấp 2 lần BE. Điều này đơn giản, có thể trên tia

định.

Suy nghĩ: Hai đờng vuông góc AH,AK làm ta nghĩ đến đờng thẳng Sim-
sơn, vì vậy nếu gọi I là chân đờng vuông góc kẻ từ A xuống BC, thì theo
Nguyễn Văn Linh-Bắc Ninh email:
đờng thẳng Sim-sơn ta có H,I,K thẳng hàng. Do A cố định nên I cố định.
Vậy HK đi qua điểm cố định là I.
6. Biến đổi hình vẽ, làm cho bài toán trở nên dễ chứng minh hơn trớc.
Ví dụ: Tam giác ABC cân tại A nội tiếp (O) (
0
60
A < ). M là điểm bất kì
trên cung nhỏ BC. AM giao BC tại N. CMR:
1 1 1
MN MB MC
> +Suy nghĩ:
Để chứng minh
1 1 1
MN MB MC
> +
ta thử biến đổi tơng đơng:
1 1 1
MN MB MC
> +
. .( )
MB MC MN MB MC > + (1)
Mặt khác tam giác ABC cân tại A nên

CMR:
MA=MB+MC."
Tất nhiên có thể áp dụng kết quả này vào bài toán ban đầu bằng cách dựng
tam giác AB'C' đều nội tiếp (O).
Trên AM lấy E sao cho ME=B'M
Do
' ' ' 60
o
B ME B C A = =
Suy ra tam giác B'ME đều.
' ' '( 60 )
o
EB M AB C = =

' ' 'AB E C B M =
' ' ( . . )AB E BC M g c g ='
' '
AE MC
AM AE EM B M C M
=
= + = +

Mặt khác B'M>BM, C'M>CM nên AM=B'M+C'M>BM+CM
Từ đó có đpcm.
II. Các loại đờng phụ:
Sau đây là một số loại đờng phụ thờng gặp:
1. Kéo dài một đoạn thẳng cho trớc với độ dài tuỳ ý, hoặc bằng một độ

đầu của đoạn thẳng đó một khoảng cho trớc)
Ví dụ:
Ta xét lại bài toán (**)

Cách 2:
Gọi { }, { }EM BK P FM CK Q = =
Gọi I là trung điểm AK. Nối PI, QI, PQ.
Dễ dàng có MQ, MP là 2 đờng trung bình của tam giác BKC nên
KQ=QC=
1
2
KC, KP=BP=
1
2
BK.
Suy ra PQ là đg trung bình của tam giác BKC
/ /PQ BC (1)
Mặt khác PI, QI lần lợt là đờng trung bình các tam giác AKB, AKC nên
PI//AB, QI//AC
EP AI FQ
PM IM QM
= =
(định lý Ta-lét)
/ /PQ EF (Ta-lét đảo) (2)
Từ (1)(2) suy ra EF//BC (đpcm)
Nguyễn Văn Linh-Bắc Ninh email:
3. Từ một điểm cho trớc dựng đờng song song với một đờng thẳng cho
trớc, hoặc dựng đờng song song với một đờng, mà ta cần chứng minh
đờng này song song với một đờng nào đó.
Ví dụ: Cho tam giác đều ABC. M là một điểm bất kì nằm trong tam giác.