Bệnh lý lệ đạo

1. Tắc lệ đạo.
1. Phân loại tắc lệ đạo.
1.1. Phân loại theo vị trí tắc.
* Tắc lệ đạo trớc túi lệ:
Khong có điểm lệ, lệ quản hoặc tắc điểm lệ, lệ quản. Nguyên nhân có thể là
bẩm sinh hay mắc phải. Thờng gặp nhất là sau chấn thơng gây rách, đứt lệ quản.
Cũng có thể gặp sau thông lệ đạo gây tổn thơng lệ quản.
* Tắc lệ đạo sau túi lệ:
Tắc cổ túi lệ (Thờng gặp trong viêm túi lệ mãn) hoặc tắc ống lệ mũi bẩm sinh.
1.2. Phân loại theo thời gian mắc bệnh.
* Tắc lệ đạo bẩm sinh:.
Xuất hiện từ khi trẻ mới đẻ đợc 1 2 tuần hoặc có thể muộn hơn. Nguyên
nhân thờng do ứ đọng chất dịch trong lòng lệ đạo, hoặc do tồn tại một màng mỏng
che lấp đầu dới của ống lệ mũi nơi đổ vào ngách mũi. Có thể do ống lệ mũi cha
đợc tạo ống hoàn chỉnh ở thời kỳ đầu sau khi sinh. Sau 1 -2 tuần khi đã hoàn thành
quá trình tạo ống, ống lệ mũi sẽ thông thoáng.
Cũng có thể gặp những dị tật bất thờng nh điểm lệ lạc chỗ, không có điểm lệ
hoặc thay đổi cấu trúc giải phẫu của đầu dới ống lệ mũi. Trong trờng hợp tắc ống lệ
mũi bẩm sinh có thể gặp các loại nh sau:
- ống lệ mũi kết thúc ở gần vòm thuộc phần trớc ngách mũi dới và ngăn cách
với ngách mũi bởi một lớp niêm mạc mỏng.
- ống lệ mũi kết thúc ở khoảng giữa vòm ngách dới và sàn mũi, không có lỗ
dới.
- ống lệ mũi kết thúc ở trong cuốn dới.
- ống lệ mũi kết thúc ở thành trong xoang hàm trên.
- ống lệ mũi phát triển trong thành của xơng hàm trên xuống sàn mũi và
không có lỗ mở vào ngách mũi.
- ống lệ mũi dọc theo thành bên của ngách mũi tới sàn mũi.


trớc một bệnh nhân chảy nớc mắt ta thờng tiến hành các khám nghiệm sau:
2.1. Khám lâm sàng.

2
- Phát hiện chảy nớc mắt là do mắt bị kích thích từ kết, giác mạc nh: viêm
kết mạc, viêm giác mạc, loét giác mạc, viêm mống mắt, Glôcôm cấp, dị vật kết giác
mạc...
- Khám mi mắt phát hiện: Hẹp lỗ lệ, không có lỗ lệ, lỗ lệ lạc chỗ. Dấu hiệu lộn
mi, lộn điểm lệ (Lỗ lệ không tiếp xúc với nhãn cầu). Sờ nắn và ấn vào túi lệ để kiểm
tra túi lệ có sng nề không? Có mủ trào qua điểm lệ không?...
- Quan sát liềm nớc mắt: Có trờng hợp dấu hiệu chảy nớc mắt không rõ
ràng nhng có liềm nớc mắt cao. Khi đó nớc mắt đọng ở góc trong mắt vùng hồ lệ
thành ngấn. Có thể đo độ cao của ngấn nớc mắt bằng ánh sáng lọc xanh cobalt của
máy sinh hoá hiển vi sau khi nhỏ vào túi cùng kết mạc một giọt Eluorescein 2%.
2.2. Test sạch thuốc nhuộm.
Nhỏ vào hai túi kết mạc mỗi bên một giọt Fluorescein 2%. Sau 5 phút, bình
thờng không có hoặc còn rất ít thuốc nhuộm. Sự ứ đọng thuốc nhuộm chứng tỏ tình
trạng không thích ứng của quá trình dẫn lu nớc mắt.
2.3. Test trào ngợc.
Là test đơn giản, dễ làm, có giá trị trong chẩn đoán tắc ống lệ mũi.
Kỹ thuật: Nhỏ Fluorescein 2% vào túi cùng kết mạc. Yêu cầu ngời bệnh chớp
mắt 5 lần để kích hoạt bơm nớc mắt. Sau đó kiểm tra sự trào ngợc của nớc mắt đã
nhuộm màu Fluorescein qua điểm lệ dới bằng cách quan sát dới ánh sáng xanh
Cobalt của đèn soi đáy mắt khi xoa nắn ngón tay trỏ vào vùng túi lệ. Thử nghiệm
dơng tính khi có nớc mắt đợc nhuộm màu trào qua điểm lệ dới.
2.4. Bơm thăm dò lệ đạo.
Đây là một phơng pháp khá chính xác để đánh giá tắc lệ đạo. Bơm dung dịch
nớc muối sinh lý qua một trong hai lệ quản, có thể xảy ra những tình huống sau:
- Khó đa kim vào, không bơm đợc nớc vào: Tắc lệ quản hoàn toàn.
- Khó đ

lệ đạo nh: Lỗ lệ, lệ quản hoặc bơm nớc mắt bị hỏng.
2.7. Chụp đờng lệ có thuốc cản quang.
Xác định giới hạn giải phẫu túi lệ, ít có tác dụng đánh giá sinh lý sự lu thông
nớc mắt.
2.8. Chụp cắt lớp.
Thờng áp dụng sau chấn thơng, dị dạng bẩm sinh, nghi ngờ khối u.
2.9. Chụp nhấp nháy.

4
Bằng đồng vị phóng xạ, phơng pháp này rất hữu ích vì có thể đánh giá đợc sự
dẫn lu nớc mắt trong điều kiện sinh lý.
3. Điều trị tắc lệ đạo.
Điều trị tắc lệ đạo tùy thuộc vào nguyên nhân và hình thái tắc lệ đạo.
3.1. Điều trị bảo tồn.
Điều trị bảo tồn tắc lệ đạo là phơng pháp điều trị không làm thay đổi cấu trúc
giải phẫu và sinh lý bình thờng của lệ đạo. Thờng áp dụng cho tắc lệ đạo bẩm sinh,
còn tắc lệ đạo mắc phải ít có kết quả.
Điều trị bảo tồn gồm có: Nhỏ thuốc kháng sinh, day nắn túi lệ, bơm rửa lệ đạo,
thông lệ đạo, đặt ống Silicon, nong ống lệ mũi, điện đông ống lệ mũi.
* Day nắn túi lệ, nhỏ thuốc kháng sinh:
Phơng pháp này đợc Crigler mô tả lần đầu tiên vào năm 1923. Đối với tắc lệ
đạo bẩm sinh, day nắn túi lệ kết hợp với tra thuốc kháng sinh tại chỗ và thuốc chống
xung huyết mũi có tỷ lệ khỏi cao với trẻ dới 12 tháng tuổi. Với trẻ lớn phơng pháp
này ít kết quả hơn.
Chỉ định: Day nắn, nhỏ thuốc kháng sinh có thể áp dụng cho tất cả các trờng
hợp tắc ống lệ mũi bẩm sinh dới 1 tuổi.
Chống chỉ định: Viêm túi lệ cấp.
Phơng pháp này thờng đợc lựa chọn đầu tiên để điều trị tắc ống lệ mũi bẩm
sinh, nhất là những trờng hợp trẻ còn quá nhỏ. Do tính an toàn, rẻ tiền, đơn giản,
hiệu quả, dễ thực hiện nên đa số các tác giả áp dụng điều trị với thời gian khá dài.