Chơng iV: Hiệu quả chọn lọc
4.1. Khái niệm
Hiệu quả chọn lọc (Selection Response), ký hiệu R, là sự chênh lệch giữa giá trị kiểu hình
trung bình của đời con sinh ra từ những bố mẹ đợc chọn lọc so với giá trị kiểu hình trung
bình của toàn bộ thế hệ bố mẹ.
Li sai chọn lọc (Selection Differential), ký hiệu S, là sự chênh lệch giữa giá trị kiểu hình
trung bình của các bố mẹ đợc chọn lọc so với giá trị kiểu hình trung bình của toàn bộ thế hệ
bố mẹ.
Ví dụ: Trong một đàn bò sữa có năng suất trung bình 2500 kg/kỳ vắt sữa, chọn ra những
bò cái có năng suất cao nhất; năng suất trung bình của chúng là 3500 kg. Con gái của những
bò cái này có năng suất trung bình 2800 kg.
Ta có:
Hiệu quả chọn lọc = Trung bình đời con - Trung bình toàn bộ bố mẹ
R = 2800 kg - 2500 kg = 300 kg
Li sai chọn lọc = Trung bình bố mẹ đợc chọn lọc - Trung bình toàn bộ bố mẹ
S = 3500 kg - 2500 kg = 1000 kg

4.2. Các nhân tố ảnh hởng tới hiệu quả chọn lọc
4.2.1. Mối quan hệ giữa hiệu quả chọn lọc và li sai chọn lọc
Hiệu quả chọn lọc một tính trạng nhất định bằng tích của hệ số di truyền với li sai chọn
lọc của tính trạng đó.
R = h
2
S
Nh vậy, hai nhân tố chủ yếu ảnh hởng tới hiệu quả chọn lọc của một tính trạng đó là hệ
số di truyền của tính trạng và li sai chọn lọc đối với tính trạng đó.
Li sai chọn lọc phụ thuộc vào tỷ lệ chọn lọc (tỷ lệ các các bố mẹ đợc chọn lọc so với
tổng số bố mẹ) và độ lệch tiêu chuẩn kiểu hình của tính trạng chọn lọc. Hình 4.1. mô tả mối
quan hệ phụ thuộc của li sai chọn lọc đối với tỷ lệ chọn lọc và độ lệch tiêu chuẩn kiểu hình
của tính trạng.

Để đơn giản bớt các yếu tố ảnh hởng tới hiệu quả chọn lọc, ngời ta tiêu chuẩn hoá li sai
chọn lọc theo độ lệch tiêu chuẩn kiểu hình của tính trạng chọn lọc, do vậy hình thành một khái
niệm mới đó là cờng độ chọn lọc, ký hiệu i:
i = S/
P

Do đó: S = i
R = h
2
i
P

Độ lớn của cờng độ chọn lọc phụ thuộc vào quy mô đàn vật nuôi cũng nh vào tỷ lệ
chọn lọc áp dụng cho đàn vật nuôi này. Ngời ta đã lập các bảng tra sẵn, trong đó căn cứ vào
tỷ lệ chọn lọc (p) tìm ra đợc cờng độ chọn lọc (i). Có nhiều bảng tra khác nhau ứng với các
quy mô đàn vật nuôi khác nhau. Tuy nhiên, có thể sử dụng bảng tra sẵn sau đây để xác định
cờng độ chọn lọc cho bất cứ đàn vật nuôi nào.
Bảng 4.1. Cờng độ chọn lọc phụ thuộc vào tỷ lệ chọn lọc (p) (n =

)

34
p i p i p i p i
0,0001 3,960 0,001 3,367 0,01 2,655 0,1 1,755
0,0002 3,790 0,002 3,170 0,02 2,412 0,2 1,400
0,0003 3,687 0,003 3,050 0,03 2,268 0,3 1,159
0,0004 3,613 0,004 2,962 0,04 2,154 0,4 0,966
0,0005 3,554 0,005 2,892 0,05 2,063 0,5 0,798
0,0006 3,057 0,006 2,834 0,06 1,985 0,6 0,644
0,0007 3,464 0,007 2,784 0,07 1,918 0,7 0,497

MB
: Tỷ lệ chọn lọc trong đàn mẹ để giữ đời con làm đực giống
p
MM
: Tỷ lệ chọn lọc trong đàn mẹ để giữ đời con làm cái giống
i
BB
+ i
BM
+ i
MB
+ i
MM

i
chung
=
4
Các tỷ lệ chọn lọc trên khác nhau gây ra các cờng độ chọn lọc khác nhau, dẫn tới
mức độ đóng góp cho hiệu quả chọn lọc của các phơng thức chọn lọc này cũng khác nhau.
Trong chọn giống bò sữa, ngời ta đã ớc tính hiệu quả chọn lọc do từng phơng thức đóng
góp nh sau: Bố Mẹ 45% 25% 25% 5% Đực Cái
Nh vậy, chọn lọc đực giống đóng vai trò chủ chốt đối với hiệu quả chọn lọc.
4.2.3. Khoảng cách thế hệ

Cũng nh đối với cờng độ chọn lọc, khoảng cách thế hệ giữa con đực và con cái có thể
khác nhau, do đó:
L
chung
= (L
đực
+ L
cái
)/2
Khoảng cách thế hệ của một đàn gia súc sẽ là con số trung bình khoảng cách thế hệ của
các cá thể trong đàn:
L
đàn
= L
i
/n

Lasley (1972) cho biết khoảng cách thế hệ trung bình (năm) của một số loại gia súc nh
sau:
Loài gia súc Con đực Con cái
Bò thịt, bò sữa 3,0 - 4,0 4,5 - 6,0
Lợn 1,5 - 2,0 1,5 - 2,0
Gia cầm 1,0 - 1,5 1,0 - 1,5

Van Vleck (1977) đã tổng kết tóm tắt các yếu tố ảnh hởng tới tiến bộ di truyền ở bò sữa
nh sau:
- Hệ số di truyền;
- Quy mô đàn gia súc;
- Cờng độ chọn lọc;
- Tỷ lệ thay thế bò đực giống;

Ta có: S
đực
= i
đực

P

p
đực
= 10/100 = 0,1; do đó i
đực
= 1,755 (tra bảng 4.1)
S
đực
= 1,755 x 20 = 35,1kg (so với khối lợng trung bình)
Do vậy, khối lợng trung bình của 10 bò đực giống tốt nhất sẽ bằng:
200 + 35,1 = 235,1kg.
- Hiệu quả chọn lọc khi sử dụng 10 bò đực giống này phối giống với đàn bò cái?
Do con cái không đợc chọn lọc nên: i
cái
= 0;
i
đực
+ i
cái
1,755 + 0
R = h
2

P