chơng 2
Hàm trong C++
Chơng này trình bầy những khả năng mới của C++ trong việc xây
dựng và sử dụng hàm. Đó là:
+ Kiểu tham chiếu và việc truyền dữ liệu cho hàm bằng tham
chiếu.
+ Đối tham chiếu hằng (const)
+ Đối có giá trị mặc định
+ Hàm trực tuyến
+ Việc định nghĩa chồng các hàm
+ Việc định nghĩa chồng các toán tử
Đ
1. Biến tham chiếu (Reference variable)
1.1. Hai loại biến dùng trong C
Trớc khi nói đến biến tham chiếu, chúng ta nhắc lại 2 loại biến
gặp trong C là:
Biến giá trị dùng để chứa dữ liệu (nguyên, thực, ký tự, ... )
Biến con trỏ dùng để chứa địa chỉ
Các biến này đều đợc cung cấp bộ nhớ và có địa chỉ. Ví dụ câu
lệnh khai báo:
double x , *px;
sẽ tạo ra biến giá trị kiểu double x và biến con trỏ kiểu double px.
Biến x có vùng nhớ 8 byte, biến px có vùng nhớ 4 byte (nếu dùng mô
hình Large). Biến x dùng để chứa giá trị kiểu double, ví dụ lệnh gán:
x = 3.14;
sẽ chứa giá trị 3.14 vào biễn x. Biến px dùng để chứa địa chỉ của một
biến thực, ví dụ câu lệnh:
px = &x ;
sẽ lu trữ địa chỉ của biễn x vào con trỏ px.
1.2. Biến tham chiếu
Trong C++ cho phép sử dụng loại biến thứ ba là biến tham chiếu.

để cho phép hàm truy nhập đến các tham số biến trong lời gọi hàm.
Vài chú ý về biến tham chiếu:
a. Vì biến tham chiếu không có địa chỉ riêng, nó chỉ là bí danh
của một biến kiểu giá trị nên trong khai báo phải chỉ rõ nó tham
chiếu đến biến nào. Ví dụ nếu khai báo:
double &x ;
thì Trình biên dịch sẽ báo lỗi:
Reference variable x must be initialized
b. Biến tham chiếu có thể tham chiếu đến một phần tử mảng, ví
dụ:
int a[10] , &r = a[5];
r = 25 ; // a[5] = 25
c. Không cho phép khai báo mảng tham chiếu
d. Biến tham chiếu có thể tham chiếu đến một hằng. Khi đó nó sẽ
sử dụng vùng nhớ của hằng và nó có thể làm thay đổi giá trị chứa
trong vùng nhớ này.
Ví dụ nếu khai báo:
int &s = 23 ;
thì Trình biên dịch đa ra cảnh báo (warning):
Temporary used to initialize 's'
Tuy nhiên chơng trình vẫn làm việc. Các câu lệnh dới đây vẫn
thực hiện và cho kết quả nh sau:
s++;
cout << "\ns= " << s; // In ra s=24
Chơng trình dới đây minh hoạ cách dùng biến tham chiếu đến một
phần tử mảng cấu trúc để nhập dữ liệu và thực hiện các phép tính trên
các trờng của phần tử mảng cấu trúc.
#include <iostream.h>
#include <conio.h>
struct TS

int y = 12, z ;
const int &py=y; // Hằng tham chiếu py tham chiếu đến biến y
y++; // Đúng
z = 2*py ; // Đúng z = 26
cout << y <<" "<< py; // In ra: 13 13
py=py+1; // Sai, Trình biên dịch thông báo lỗi:
// Cannot modify a const object
Cách dùng: Hằng tham chiếu cho phép sử dụng giá trị chứa trong
một vùng nhớ, nhng không cho phép thay đổi giá trị này.
Hằng tham chiếu thờng đợc sử dụng làm đối của hàm để cho phép
hàm sử dụng giá trị của các tham số trong lời gọi hàm, nhng tránh
không làm thay đổi giá trị của các tham số.
Đ
2. Truyền giá trị cho hàm theo tham chiếu
2.1. Hàm trong C
Trong C chỉ có một cách truyền dữ liệu cho hàm theo giá trị :
+ Cấp phát vùng nhớ cho các đối.
+ Gán giá trị các tham số trong lời gọi hàm cho các đối sau đó
hàm làm việc trên vùng nhớ của các đối chứ không liên quan gì đến
các tham số.
Nh vây chơng trình sẽ tạo ra các bản sao (các đối) của các tham số
và hàm sẽ thao tác trên các bản sao này, chứ không làm việc trực tiếp
với các tham số. Phơng pháp này có 2 nhợc điểm chính:
Tốn kém về thời gian và bộ nhớ vì phải tạo ra các bản sao. Không
thao tác trực tiếp trên các tham số, vì vậy không làm thay đổi đợc giá
trị các tham số.
2.2. Truyền giá trị cho hàm theo tham chiếu
Trong C++ cung cấp thêm cách truyền dữ liệu cho hàm theo tham
chiếu bằng cách dùng đối là biến tham chiếu hoặc đối là hằng tham
chiếu. Cách này có u điểm:

}
void hv(double &x, double &y)
{
double tg=x; x=y; y= tg;
}
void sapxep(double * a, int n)
{
for (int i=1; i <= n-1 ;++i)
for (int j=i+1 ; j<=n ;++j)
if (a[i] > a[j])
hv(a[i],a[j]);
}
void main()
{
double x[100];
int i, n;
cout <<"\n N= ";
cin >> n;
nhapds(x,n);
sapxep(x,n);
for (i=1;i<=n;++i)
printf("\n%0.1lf",x[i]);
getch();
}
/*
Chơng trình sau gồm các hàm:
- Nhập dẫy cấu trúc (mỗi cấu trúc chứa dữ liệu một thí sinh)
- Hoán vị 2 biến cấu trúc
- Sắp xếp dẫy thí sinh theo thứ tự giảm của tổng điểm
- In một cấu trúc (in họ tên và tổng điểm)

void hvts(TS &ts1, TS &ts2)
{
TS tg=ts1;
ts1=ts2;
ts2=tg;
}
void sapxep(TS *ts,int n)
{
for (int i=1;i<=n-1;++i)
for (int j=i+1;j<=n;++j)
if (ts[i].td < ts[j].td)
hvts(ts[i],ts[j]);
}
void main()
{
TS ts[100];
int n,i;
clrscr();
cout << " So thi sinh: " ;
cin >> n ;
nhapsl(ts,n);
sapxep(ts,n) ;
float dc;
cout << " Diem chuan: " ;
cin >> dc;
cout << "\n\nDanh sach trung tuyen\n" ;
for (i=1;i<=n;++i)
if (ts[i].td >= dc)
ints(ts[i]);
else

{
if (j==1) cout << "\n" ;
cout << setw(6) << a[i][j] ;
}
}
void maxminds(float *x, int n,int &vtmax, int &vtmin)
{
vtmax = vtmin = 1 ;
for (int i=2; i<=n ; ++i)
{
if (x[i] > x[vtmax]) vtmax = i;
if (x[i] < x[vtmin]) vtmin = i;
}
}
void main()
{
float a[20][20];
int m, n;
cout <<"\n So hamg va so cot ma tran: ";
cin >> m >> n;
nhapmt(a,m,n);
clrscr();
inmt(a,m,n);
float *p = (float*)a;
int vtmax, vtmin;
for (int i=1;i<=m;++i)
{
p = ((float*)a) + i*20 ;
maxminds(p , n, vtmax, vtmin) ;
printf("\nHang %d Phan tu max= %6.1f tai cot

#include <iostream.h>
#include <conio.h>
struct TS
{
char ht[25];
float t,l,h,td;
};
TS ts;
TS &f()
{
return ts;
}
void main()
{
TS &h=f(); // h tham chiếu đến biến ts
cout << "\n Ho ten: " ;
cin.get(h.ht,25) ;
cout << "Cac diem toan, ly, hoa: ";
cin >> h.t >> h.l >> h.h ;
h.td = h.t + h.l + h.h ;
cout << "\n Ho ten: " << ts.ht;
cout << "\n Tong diem: " << ts.td;
getch();
}
Ví dụ 3 trình bầy một hàm trả về bí danh của một phần tử mảng
cấu toàn bộ.
Hàm sẽ kiểm tra xem chỉ số mảng có vợt ra ngoài miền quy định
hay không. Sau đó dùng hàm này để truy nhập đến các phần tử mảng
cấu trúc.
#include <iostream.h>

{
if (i<1 || i>n)
{
cout << "Chi so mang khong hop le " ;
exit(1);
}
return ts[i];
}
void main()
{
int n, i ;
cout << "\n So thi sinh : " ;
cin >> n;
cap_phat_bo_nho_nhapsl(n);
while (1)
{
cout << "\nCan xem thi sinh thu may: " ;
cout << "\nChon so tu 1 den " << n << " (bam sai ket thuc
CT) ";
cin >> i;
TS &h=f(i,n);
cout << "\n Ho ten: " << h.ht;
cout << "\n Tong diem: " << h.td;
}
}
Đ
4. Đối có giá trị mặc định
4.1. Thế nào là đối mặc định
Một trong các khả năng mạnh của C++ là nó cho phép xây dựng
hàm với các đối có giá trị mặc định. Thông thờng số tham số trong

d1, d2, d3, d4, d5
Khi đó:
nếu một đối mặc định thì phải là d5
nếu hai đối mặc định thì phải là d4, d5
nếu ba đối mặc định thì phải là d3, d4, d5
...
Các ví dụ sai:
d3 và d5 mặc định (khi đó d4 cũng phải mặc định)
d3 và d4 mặc định (khi đó d5 cũng phải mặc định)
+ Khi xây dựng hàm, nếu sử dụng khai báo nguyên mẫu, thì các
đối mặc định cần đợc khởi gán trong nguyên mẫu, ví dụ:
// Khởi gán giá trị cho 3 đối mặc định d3, d4 và d5)
void f(int d1, float d2, char *d3=HA NOI,
int d4 = 100, double d5=3.14) ;
void f(int d1, float d2, char *d3, int d4, double d5)
{
// Các câu lệnh trong thân hàm
}
Không đợc khởi gán lại cho các đối mặc định trong dòng đầu của
định nghĩa hàm. Nếu vi phạm điều này thì Chơng trình dịch sẽ thông
báo lỗi.
+ Khi xây dựng hàm, nếu không khai báo nguyên mẫu, thì các đối
mặc định đợc khởi gán trong dòng đầu của định nghĩa hàm, ví dụ:
// Khởi gán giá trị cho 3 đối mặc định d3, d4 và d5)
void f(int d1, float d2, char *d3=HA NOI,
int d4 = 100, double d5=3.14)
{
// Các câu lệnh trong thân hàm
}
+ Giá trị dùng để khởi gán cho đối mặc đinh

void ht(char *dc , int n )
{
for (int i=0;i<n;++i)
cout << "\n" << dc;
}
void main()
{
ht(); // In dòng chữ HA NOI trên 10 dòng
ht("ABC",3); // In dòng chữ ABC trên 3 dòng
ht("DEF"); // In dòng chữ DEF trên 10 dòng
getch();
}
Ví dụ dới đây trình bầy hàm hiển thị một chuỗi str trên màn hình
đồ hoạ, tại vị trí (x,y) và có mầu m. Các đối x, y và m là mặc định.
Dùng các hàm getmaxx() và getmaxy() để khởi gán cho x, y. Dùng
hằng RED gán cho m.
#include <conio.h>
#include <graphics.h>
void hiendc(char *str, int x=getmaxx()/2,
int y = getmaxy()/2, int m=RED);
void hiendc(char *str, int x,int y, int m)
{
int mau_ht = getcolor(); // Luu mau hien tai
setcolor(m);
outtextxy(x,y,str) ;
setcolor(mau_ht); // Khoi phuc mau hien tai
}
void main()
{
int mh=0, mode=0;

return s*h/2;
}
void main()
{
clrscr();
cout << setiosflags(ios::showpoint) << setprecision(2);
cout << "\nTich phan tu 0 den 1 cua x*x= " << tp() ;
cout << "\nTich phan tu 0 den 1 cua exp(x)= " << tp(exp);
cout << "\nTich phan tu 0 den PI/2 cua sin(x) " <<
tp(sin,0,3.14/2);
getch();
}
Đ
5. Các hàm trực tuyến (inline)
5.1. Ưu, nhợc điểm của hàm
Việc tổ chức chơng trình thành các hàm có 2 u điểm rõ rệt : Thứ
nhất là chia chơng trình thành các đơn vị độc lập, làm cho chơng
trình đợc tổ chức một cách khoa học dễ kiểm soát dễ phát hiện lỗi, dễ
phát triển, mở rộng.
Thứ hai là giảm đợc kích thớc chơng trình, vì mỗi đoạn chơng
trình thực hiện nhiệm vụ của hàm đợc thay bằng một lời gọi hàm.
Tuy nhiên hàm cũng có nhợc điểm là làm chậm tốc độ chơng trình
do phải thực hiện một số thao tác có tính thủ tục mỗi khi gọi hàm nh:
Cấp phát vùng nhớ cho các đối và biến cục bộ, truyền dữ liệu của các
tham số cho các đối, giải phóng vùng nhớ trớc khi thoát khỏi hàm.
Các hàm trực tuyến trong C++ cho khả năng khắc phục đợc nhợc
điểm nói trên.
5.2. Các hàm trực tuyến
Để biến một hàm thành trực tuyến ta viết thêm từ khoá
inline