Bài 19 Các Kiểu dữ liệu Nâng cao và Sắp xếp
Mục tiêu:
Kết thúc bài học này, bạn có thể:
 Tìm hiểu cấu trúc (structure) và công dụng của chúng
 Định nghĩa cấu trúc
 Khai báo các biến kiểu cấu trúc
 Tìm hiểu cách truy cập vào các phần tử của cấu trúc
 Tìm hiểu cách khởi tạo cấu trúc
 Tìm hiểu cách sử dụng cấu trúc với câu lệnh gán
 Tìm hiểu cách truyền tham số kiểu cấu trúc
 Sử dụng mảng cấu trúc
 Tìm hiểu cách khởi tạo các mảng cấu trúc
 Tìm hiểu con trỏ đến cấu trúc
 Tìm hiểu cách truyền đối số kiểu con trỏ cấu trúc vào hàm .
 Tìm hiểu từ khóa typedef
 Tìm hiểu hai thuật toán sắp xếp mảng là Insertion sort và Bubble sort.
Giới thiệu
Các chương trình ứng dụng trong thực tế đòi hỏi lưu trữ các kiểu dữ liệu khác nhau. Tuy nhiên, các
kiểu dữ liệu của C mà chúng ta đã được học có thể không đủ trong các trường hợp đó. Vì vậy, C cho
phép tạo ra các kiểu dữ liệu do người dùng định nghĩa. Một trong những kiểu như vậy là cấu trúc
(structure). Một cấu trúc là một tập các biến được nhóm lại với nhau có cùng tên. Một kiểu dữ liệu
cũng có thể được đặt tên mới bằng cách sử dụng từ khóa typedef.
Các ứng dụng thường lưu trữ một số lượng dữ liệu rất lớn. Trong những trường hợp này, việc định vị
một mục dữ liệu nào đó có thể tốn nhiều thời gian. Sắp xếp các giá trị theo một trật tự nào đó sẽ làm
cho công việc tìm kiếm nhanh chóng và dễ dàng hơn. Trong chương này, chúng ta cũng sẽ xem một số
giải thuật dùng để sắp xếp các mảng.
19.1 Cấu trúc
Biến được sử dụng để lưu giữ một mẫu dữ liệu tại một thời điểm và mảng được sử dụng để lưu giữ
một số mẫudữ liệu có cùng kiểu. Tuy nhiên, một chương trình có thể yêu cầu xử lý các mục dữ liệu có
kiểu khác nhau trong cùng một đơn vị chung. Ở trường hợp này, cả biến và mảng đều không thích hợp
để sử dụng.


Việc định nghĩa cấu trúc sẽ tạo ra kiểu dữ liệu mới cho phép người dùng sử dụng chúng để khai báo
các biến kiểu cấu trúc. Các biến trong cấu trúc được gọi là các phần tử hay các thành phần của cấu
trúc.
Một cách tổng quát, các phần tử của một cấu trúc quan hệ với nhau một cách logic vì chúng liên quan
đến một thực thể duy nhất. Ví dụ, một danh mục sách có thể được biễu diễn như sau:
struct cat
{
char bk_name [25];
char author [20];
int edn;
float price;
};
Câu lệnh trên định nghĩa một kiểu dữ liệu mới có tên là struct cat. Mỗi biến của kiểu này bao gồm
bốn phần tử - bk_name, author, edn, và price. Câu lệnh không khai báo bất kỳ biến nào và vì vậy
chương trình không để dành bất kỳ vùng nhớ nào trong bộ nhớ. Nó chỉ định nghĩa cấu trúc của cat. Từ
khóa struct báo cho trình biên dịch biết rằng một structure được định nghĩa. Nhãn cat không phải là
tên biến, vì không phải ta đang khai báo biến. Nó là một tên kiểu. Các phần tử của cấu trúc được định
nghĩa trong dấu móc, và kết thúc toàn bộ câu lệnh bằng một dấu chấm phẩy.
19.1.2 Khai báo biến kiểu cấu trúc
Khi một cấu trúc đã được định nghĩa, chúng ta có thể khai báo một hoặc nhiều biến kiểu này. Ví dụ:
4 Lập trình cơ bản C
Tên
tác giả
Lần
xuất bản
Tên sách
struct cat books1;
Câu lệnh này sẽ dành đủ vùng nhớ để lưu giữ tất cả các mục trong một cấu trúc. Khai báo trên thực
hiện chức năng tương tự như các khai báo biến: int xyz và float ans. Nó báo với trình biên dịch dành

thức tương tự như cách khởi tạo mảng. Xét cấu trúc sau dùng để lưu số thứ tự và tên nhân viên:
Các Kiểu dữ liệu Nâng cao và Sắp xếp 5
struct employee
{
int no;
char name[20];
};
Các biến emp1 và emp2 có kiểu employee có thể được khai báo và khởi tạo như sau:
struct employee emp1 = {346, “Abraham”};
struct employee emp2 = {347, “John”};
Ở đây, sau khi khai báo kiểu cấu trúc, hai biến cấu trúc emp1 và emp2 được khai báo và khởi tạo.
Việc khai báo và khởi tạo của chúng được thực hiện cùng lúc bởi một câu lệnh duy nhất. Việc khởi tạo
cấu trúc tương tự như khởi tạo mảng – kiểu biến, tên biến, và toán tử gán, cuối cùng là danh sách các
giá trị được đặt trong cặp móc và được phân cách bởi dấu phẩy.
19.1.4 Thực hiện câu lệnh gán với các biến cấu trúc
Có thể gán giá trị của một biến cấu trúc cho một biến khác cùng kiểu bằng cách sử dụng câu lệnh gán
đơn giản. Chẳng hạn, nếu books1 và books2 là các biến cấu trúc có cùng kiểu, thì câu lệnh sau là hợp
lệ.
books2 = books1;
Cũng có những trường hợp không thể dùng câu lệnh gán trực tiếp, thì có thể sử dụng hàm tạo sẵn
memcpy(). Nguyên mẫu của hàm này là:
memcpy (char * destn, char &source, int nbytes);
Hàm này thực hiện sao chép nbytes được lưu trữ bắt đầu từ địa chỉ source đến một vùng nhớ khác có
địa chỉ bắt đầu từ destn. Hàm đòi hỏi người sử dụng phải chỉ ra kích cỡ của cấu trúc (nbytes), kích cỡ
này có thể đạt được bằng cách sử dụng toán tử sizeof(). Sử dụng hàm memcpy(), có thể sao chép nội
dung của books1 sang books2 như sau:
memcpy (&books2, &books1, sizeof(struct cat));
19.1.5 Cấu trúc lồng trong cấu trúc
Một cấu trúc có thể lồng trong một cấu trúc khác. Tuy nhiên, một cấu trúc không thể lồng trong chính
nó. Rất nhiều trường hợp thực tế đòi hỏi có một cấu trúc nằm trong một cấu trúc khác. Xét ví dụ, để

từng thành phần một. Tuy nhiên, khi một cấu trúc được sử dụng như một tham số, cần phải lưu ý rằng
kiểu của tham số thực phải trùng với kiểu của tham số hình thức.
Chẳng hạn như, một cấu trúc được khai báo để lưu trữ tên, mã số khách hàng và số tiền gửi gốc vào tài
khoản của khách hàng. Dữ liệu được nhập trong hàm main(), việc toán số tiền lãi phải trả được thực
hiện bằng cách gọi hàm intcal() có một tham số kiểu cấu trúc. Đoạn lệnh như sau:
Ví dụ 1:
#include <stdio.h>
struct strucintcal /* Defines the structure */
{
char name[20];
int numb;
float amt;
};
void main()
{
struct strucintcal xyz; /* Declares a variable */
void intcal(struct strucintcal);
Các Kiểu dữ liệu Nâng cao và Sắp xếp 7
clrscr();
/* Accepts data into the structure */
printf("\nEnter Customer name: ");
gets(xyz.name);
printf("\nEnter Customer number: ");
scanf("%d", &xyz.numb);
printf("\nEnter Principal amount: ");
scanf("%f", &xyz.amt);
intcal(xyz); /* Passes the structure to a function */
getch();
}
void intcal(struct strucintcal abc)

báo,
books[4].author
sẽ tương ứng là thành phần author của phần tử thứ tư trong mảng books.
Các Kiểu dữ liệu Nâng cao và Sắp xếp 9