SỰ PHÙ PHIẾM CỦA ÁNH SÁNG
Nhiếp ảnh là một bộ môn mới mẻ và đổi thay liên tục. Những người đam mê
ảnh là những người dấn thân vào cuộc đua bất tận của công nghệ và khao khát kiếm
tìm những cảm xúc mới. Nhưng nhiếp ảnh Việt Nam thời gian qua đã cho thấy một
thực tế, dường như, cuộc chơi nghệ thuật ánh sáng đã sản sinh ra một nhóm người đầy
ảo tưởng và là những chú ếch to tiếng nhất trong khum trời bé mọn của giếng nhỏ. Ai
cũng nghĩ mình là nhất và ảo tưởng về tầm cỡ thế giới của mình!
1. Justin Maxon (Max điên) một sinh viên người Mỹ mới ngoài 20 tuổi, vừa
đoạt giải nhất World Press Photo thể loại ảnh cuộc sống thường ngày (daily life) với
bứcồ ảnh mẹ con chị Mùi, người nghi nhiễm HIV ở bãi giữa sông Hồng, Hà Nội.
Thông tin ấy gây sửng sốt cho hầu hết những người cầm máy và muốn khẳng định
mình với nhiếp ảnh, đặc biệt là trên các diễn đàn nhiếp ảnh. Bởi dân chơi ảnh ở Hà
Nội không mấy ai lạ "Max điên". Max cũng từng đi lê la cùng họ đến những buổi
offline, đến những buổi thực tế và anh ta sống với mức chi phí rất thấp ở Hà Nội. Max
không giàu. Nhưng Max được giải ảnh báo chí thế giới với những bức ảnh chụp ngay
giữa Hà Nội. Và những anh hùng hảo hán luôn nhận mình là số một, là "vua chụp ảnh
sân khấu", "vua ảnh này nọ…" gì gì đó mới chợt nhận ra rằng, giải ảnh báo chí thế giới
tưởng đã rất gần với mình, nhưng thực tế lại quá xa xôi. Họ đã đánh mất nó vì sự hời
hợt của chính mình. ít ai biết rằng, để có được bộ phóng sự ảnh ấy, Max đã phải sống
cùng hai mẹ con chị Mùi ở bãi giữa sông Hồng gần một tháng. Trong một tháng tiếp
xúc, làm quen, ghi âm cả những tâm sự của hai mẹ con, chị Mùi đã gần như quên mất
Max là một ông tây và người phụ nữ á Đông này không còn ngần ngại trước ống kính
của Max. Giữa năm 2007, cư dân mạng đã chuyền tay nhau bộ ảnh của Max được
đăng trên trang web chuyên về ảnh báo chí
www.photoworld.com.vn và phóng sự của
Max đã gây ngạc nhiên cho nhiều người. Max đã làm được một việc là đánh thức
những tay máy đang ảo tưởng về bản thân mình trên các diễn đàn và những lời tụng ca
nhau không biết ngại trên các trang web, blog để họ nghiêm túc nhìn lại mình thay vì

chuyện cơm ăn áo mặc trong thời buổi gạo châu củi quế. Vậy là phải lăn lưng ra làm
việc. Không còn là những bức ảnh tâm đắc mà sẽ là những bức ảnh nhàn nhạt theo đơn
đặt hàng. Muốn có đơn đặt hàng thì phải có quan hệ tốt với những giám đốc mỹ thuật
của các tạp chí. Và muốn được chụp bộ sưu tập lớn thì phải chấp nhận chụp bộ sưu tập
nhỏ. Vậy nên mới có những thảm cảnh, những "nhiếp ảnh gia" lẫy lừng tên tuổi phải đi
chụp từng sản phẩm, rồi đẽo gọt chúng thật óng mượt bằng photoshop để ghép lại
thành một trang mua sắm trên các tạp chí dành cho phụ nữ thích tiêu dùng. Và cuộc
mưu sinh sẽ kéo người nghệ sỹ ngày càng đi xa với những khao khát ban đầu là được
sáng tạo bằng ánh sáng. Họ đã đi vào một cuộc sống mòn khác, mà đôi khi họ không
thể tự nhận ra…
2. Những năm trước, người ta hay nói đến các nghệ sỹ nhiếp ảnh Việt Nam đoạt
rất nhiều giải thưởng quốc tế. Một trong những giải hay được đem ra khoe đó là giải
FIAP. Những danh xưng nghe rất kêu trên các phương tiện truyền thông. Và những
phát biểu hùng hồn về giải thưởng, tiêu chí sáng tạo… Một lãnh đạo của Hội Nghệ sỹ
nhiếp ảnh Việt Nam đã từng đi dự cuộc họp của FIAP về kể lại rằng, chúng ta đã quá
lầm tưởng về tính chất chuyên nghiệp của giải thưởng này. Đây chỉ là hiệp hội của các
tay máy ảnh nghiệp dư, họ không cầm máy chuyên nghiệp mà chỉ là bác sỹ, kỹ sư…
những người thích chơi ảnh tập hợp lại, cùng sinh hoạt và chấm giải thưởng.

Bất cứ ai tham gia cũng được. Và đoạt giải thưởng chỉ là một tấm bằng chứng
nhận chứ không có tiền. Buổi họp mà vị lãnh đạo của Hội Nghệ sỹ nhiếp ảnh này tham
dự không có bất cứ ai tiếp đón. Các thành viên mặc quần short, áo thun và đứng ngồi
lố nhố, quang cảnh như một buổi họp trước khi lên đường đi dã ngoại. Phải sau rất
nhiều năm, người ta mới bớt đi sự khoe khoang về giải thưởng FIAP. Thế nhưng, vào
thời buổi thông tin còn thiếu thốn, cái giải FIAP cũng là mơ ước của rất nhiều người
và cũng giúp được không ít người có danh, có lợi. Kể như ánh sáng cũng lại một lần
nữa mang đến sự phù phiếm. Các nghệ sỹ nhiếp ảnh của chúng ta nhiều năm nay chủ
yếu nghiêng về ảnh nghệ thuật với những bức ảnh chụp phong cảnh, tĩnh vật theo xu
hướng hội họa thay vì chụp lại những khoảnh khắc sống động của đời sống. Chính vì
thế mà chúng ta luôn vắng bóng tại các giải thưởng nhiếp ảnh lớn trên thế giới như