Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
Mục lục
Lời mở đầu 4
Chơng I
Những vấn đề cơ bản về thanh toán không dùng tiền mặt
trong nền kinh tế
1.1. Tổng quát về thanh toán không dùng tiền mặt (Thanh toán qua
Ngân hàng- Kho bạc Nhà nớc)........................................................................... 5
1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của thanh toán không dùng tiền mặt.................. 5
1.1.2. ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế thị trờng
5
1.1.3. Điều kiện để khách hàng tham gia thanh toán không dùng tiền mặt... ... 6
1.1.4. Trách nhiệm của Ngân hàng trong thanh toán...........................................6
1.1.5. Thủ tục mở và sử dụng tài khoản tiền gửi...................................................7
1.2. Các thể thức thanh toán không dùng tiền mặt...............................................8
1.2.1. Thanh toán bằng Séc...................................................................................8
1.2.2. Thanh toán bằng Uỷ nhiệm chi- chuyển tiền...........................................14
1.2.3. Thanh toán bằng Uỷ nhiệm thu................................................................17
1
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
1.2.4. Thanh toán bằng th tín dụng.....................................................................19
1.2.5. Thanh toán bằng Ngân phiếu thanh toán..................................................20
1.2.6. Thanh toán bằng thẻ thanh toán................................................................22
1.3. Những quy định về thanh toán không dùng tiền mặt ở nớc ta.....................23
1.3.1. Những quy định chung.............................................................................23
1.3.2. Quy định đối với ngời chi trả (Ngời mua)................................................24
1.3.3. Quy định đối với ngời thụ hởng (Ngời bán).............................................24
1.3.4. Quy định đối với Ngân hàng.....................................................................25
1.4. Yêu cầu phát triển và hoàn thiện các thể thức thanh toán không dùng

33
2.3.2.1. Thể thức thanh toán bằng séc
34
2.3.2.2. Thể thức thanh toán bâừng uỷ nhiệm chi chuyển tiền
36
2.3.2.3. Thể thức thanh toán bằng uỷ nhiệm thu
37
2.3.2.4. Thể thức thanh toán bằng ngân phiếu thanh toán
38
3
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
2.3.2.5. Các thể thức thanh toán khác
38
2.4. Đánh giá chung về thực trạng các thể thức thanh toánkhông dùng tiền
mặt
39
Chơng III
Một số giải pháp góp phần mở rộng và hoàn thiện các
thể thứcthanh toán không dùng tiền mặt ở Chi nhánh
Ngân hàng Công thơng Đống Đa
3.1. Phơng hớng phát triển hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt
ở nớc ta trong thời gian tới
41
3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện và mở rộng hoạt động thanh toán
không
dùng tiền mặt
42
3.2.1. Hiện đại hoá công nghệ thanh toán, nâng cao trình độ cán bộ Ngân
hàng

dài Góp phần trong thành quả đó có sự nỗ lực không nhỏ của ngành Ngân
hàng. Ngân hàng với chức năng đặc biệt quan trọng là trung tâm tiền tệ, tín
dụng và thanh toán đã tác động đến mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã
hội. Những đóng góp của Ngân hàng Việt Nam cho đất nớc có tầm quan trọng
đặc biệt và đợc mọi ngời nhìn nhận. Một trong những hoạt động của Ngân
hàng có tác động nhạy bén đối với nền kinh tế là hoạt động thanh toán qua
Ngân hàng (Thanh toán không dùng tiền mặt).
Do nhận thức đợc vị trí và tầm quan trọng của công tác thanh toán,
trong những năm qua Ngân hàng Nhà nớc đã ban hành nhiều chủ trơng, quy
chế mở rộng các quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt, góp phần cải thiện
công tác thanh toán, ổn định lu thông tiền tệ, tạo dần thói quen sử dụng công
cụ thanh toán không dùng tiền mặt.
Việc thực hiện đẩy mạnh công tác thanh toán không dùng tiền mặt đã
đạt đợc nhiều kết quả khả quan.Tuy nhiên đây là nghiệp vụ đa dạng, phức tạp,
nhất là trong thời đại kinh tế thông tin và kinh tế tri thức đang dần chiếm u thế
nên nó còn có nhiều tồn tại cần phải sửa đổi,bổ sung kịp thời nhằm mang lại
hiệu quả ngày càng cao hơn. Do vậy trong quá trình học tập và nghiên cứu
trên thực tế tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa, nhận thức về tầm
quan trọng của thanh toán không dùng tiền mặt trong nền kinh tế, em đã lựa
chọn đề tài Giải pháp mở rộng và hoàn thiện công tác thanh toán không
dùng tiền mặt tại chi nhánh Ngân hàng Công thơng Đống Đa.
Với nhận thức của bản thân còn nhiều hạn chế, kinh nghiệm thực tế
còn ít, thời gian thực tập và phạm vi nghiên cứu có hạn nên đề tài không
6
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
tránh khỏi những khiếm khuyết. Vì vậy em kính mong sự tham gia chỉ dẫn
của Thầy Đặng Ngọc Đức, các thầy cô giáo bộ môn và Ban lãnh đạo, tập thể
CBCNV chi nhánh NHCT Đống Đa giúp đỡ bổ sung những ý kiến quý báu
để đề tài của em đợc hoàn chỉnh hơn.

thanh toán với các đơn vị dự toán Ngân sách Nhà nớc.
Các cá nhân và đơn vị có tài khoản tiền gửi tại Ngân hàng gọi chung là
chủ tài khoản.
8
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
Chủ thể tham gia trong quan hệ thanh toán không dùng tiền mặt không
chỉ bao gồm ngời mua và ngời bán nh thanh toán bằng tiền mặt mà còn có cả
Ngân hàng hoặc Tổ chức tín dụng khác đóng vai trò trung gian thanh toán.
Do đó tốc độ thanh toán nhanh hay chậm phụ thuộc rất lớn vào hoạt động của
các tổ chức này.
1.1.2 ý nghĩa của thanh toán không dùng tiền mặt
Quá trình sản xuất và lu thông hàng hoá gắn liền với sự ra đời và phát
triển của tiền tệ. Khi nền sản xuất hàng hoá cha phát triển, việc trao đổi với
số lợng nhỏ, trên một phạm vi hẹp thì tiền mặt đợc sử dụng hết sức tiện lợi
nhờ vào sự gọn nhẹ, dễ vận chuyển Khi nền sản xuất hàng hoá phát triển ở
trình độ cao, việc trao đổi hàng hoá đa dạng, với khối lợng lớn trên bình diện
rộng thì việc thanh toán bằng tiền mặt trở nên khồng còn phù hợp, đã bộc lộ
nhiều hạn chế. Nền kinh tế thị trờng đòi hỏi hoạt động thanh toán phải đảm
bảo hiệu quả cao thể hiện ở thời gian thanh toán nhanh, độ tin cậy cao, chi
phí giao dịch thấp, rủi ro ít nhất.
Tổ chức tốt việc thanh toán không dùng tiền mặt sẽ có tác dụng tích
cực về nhiều mặt:
Làm giảm đợc chi phí in ấn, bảo quản, vận chuyển tiền mặt.
Nhờ công tác thanh toán không dùng tiền mặt mà các khách hàng ở xa
nhau vẫn có thể thanh toán tiền hàng hoá dịch vụ nhanh chóng thay vì phải
mất nhiều thời gian để vận chuyển tiền mặt. Có thể nói việc thanh toán không
dùng tiền mặt đã rút nhanh vòng quay vốn của khách hàng.
Đối với Ngân hàng thì thanh toán qua Ngân hàng làm tăng thêm nguồn
vốn tín dụng vì nó sử dụng đợc số tiền tạm thời nhàn rỗi của khách hàng gửi

10
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
mở và sử dụng tài khoản tiền gửi phải chấp hành đúng những qui định sau
đây:
a/ Thủ tục mở Tài khoản tiền gửi:
Để mở tài khoản tiền gửi, khách hàng phải gửi đến Ngân hàng:
- Đối với khách hàng là các doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, đoàn thể,
đơn vị vũ trang:
+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản (tổng giám đốc, giám
đốc, chủ doanh nghiệp, thủ trởng đơn vị) ký tên, đóng dấu trong đó phải ghi
rõ:
. Tên đơn vị
. Họ tên chủ tài khoản
. Địa chỉ giao dịch của đơn vị
. Số, ngày tháng năm, nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài
khoản.
. Tên ngân hàng nơi mở tài khoản.
+ Bảng đăng ký mẫu dấu và chữ ký để giao dịch với Ngân hàng.
. Chữ ký mẫu của chủ tài khoản và ngời đợc uỷ quyền.
. Chữ ký mẫu của kế toán trởng và ngời đợc uỷ quyền
. Mẫu dấu của đơn vị.
- Đối với khách hàng là cá nhân: Muốn mở tài khoản phải lập
+ Giấy đăng ký mở tài khoản do chủ tài khoản ký tên, trong đó phải
ghi rõ: Họ và tên chủ tài khoản, địa chỉ giao dịch của chủ tài khoản, số, ngày
11
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
tháng năm,nơi cấp giấy chứng minh nhân dân của chủ tài khoản, tên Ngân
hàng nơi mở tài khoản.

Khách hàng mở tài khoản tiền gửi ở Ngân hàng nào đợc Ngân hàng đó
nhợng séc lại để sử dụng. Các Ngân hàng thì chọn mẫu séc riêng của hệ
thống Ngân hàng mình và đăng ký với nhà in của Ngân hàng Nhà nớc. Ngời
phát hành scs và ngời thụ hởng séc có trách nhiệm bảo quản chặt chẽ các tờ
séc đã phát hành và cha phát hành.
Theo thể lệ thanh toán không dùng tiền mặt hiện nay có nhiều loại séc
nh séc chuyển khoản, séc bảo chi
A/ Séc chuyển khoản:
a) Khái niệm:
Séc chuyển khoản là loại séc do chủ tài khoản phát hành trực tiếp cho
ngời thụ hởng nhng khả năng thanh toán của nó phụ thuộc vào số d trên tài
khoản tiền gửi của ngời phát hành.
b) Qui định về séc chuyển khoản:
Séc chuyển khoản chỉ đợc dùng trong thanh toán chuyển khoản giữa
các khách hàng mở tại khoản tại một Ngân hàng hoặc hai Ngân hàng khác
nhau nhng phải cùng tham gia thanh toán bù trừ.
Chủ tài khoản muốn phát hành séc chuyển khoản phải ghi bằng mực
không phai, không nhoè, không đợc viết bút chì, bút đỏ. Không đợc ký tên,
đóng dấu vào các tờ séc mà trên đó không ghi đủ các yếu tố (séc khống).
Thời gian hiệu lực của séc chuyển khoản là 15 ngày làm việc kể từ
ngày ngời phát hành séc ghi vaò tờ séc đến ngày ngời thụ hởng nộp séc vào
Ngân hàng.
13
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
c/ Sơ đồ quá trình thanh toán séc chuyển khoản:
- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng:
(2)

(1)

bán.
(3): Đơn vị bán có thể nộp séc chuyển khoản vào Ngân hàng bên mua
hoặc nộp vào Ngân hàng bên bán sau khi đã kiểm tra tính hợp lệ của tờ séc.
15
Đơn vị bán Đơn vị mua
Ngân hàng
Bên bán
Ngân hàng
Bên mua
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
(3*): Trong trờng hợp đơn vị bán nộp séc chuyển khoản vào Ngân
hàng bên bán thì Ngân hàng này phải chuyển séc về Ngân hàng bên mua.
(4): Ngân hàng bên mua tiếp nhận séc, kiểm tra các yếu tố nh trên sau
đó kiểm tra số d trên tài khoản tiền gửi của đơn vị mua, nếu tài khoản này
còn đủ số d để thanh toán thì Ngân hàng bên mua sẽ ghi giảm tài khoản tiền
gửi đơn vị mua và sau đó báo nợ cho đơn vị mua.
(5): Ngân hàng bên mua báo có (một hình thức chuyển tiền ghi sổ) cho
Ngân hàng bên bán.
(6): Ngân hàng bên bán ghi tăng tài khoản ngời bán và báo cho họ biết
(báo có)
Nhận xét: Phơng thức thanh toán này ngay sau khi ngời bán giao hàng
hoá thì nhận đợc séc chuyển khoản nhng ở đây séc chuyển khoản mới đợc
xem nh là giấy hứa trả còn Ngân hàng thì đóng vai trò chủ động hơn trong
thanh toán. Việc ngời bán có đợc trả tiền hay không còn phụ thuộc vào số d
trên tài khoản tièn gửi của ngời mua hàng. Kinh nghiệm thực tế cho thấy nếu
tài khoản tiền gửi ngời phát hành không đủ số d thì việc ách tắc trong thanh
toán thờng xẩy ra.
ở nớc ta các Ngân hàng cha thực hiện việc thấu chi- Nghĩa là cho
khách hàng chi vợt quá số d trên tài khoản tiền gửi ở một mức nào đó. Và khi

trớc số tiền ghi trên tờ séc từ tài khoản tiền gửi hoặc tài khoản tiền vay, để lu
ký trên một tài khoản riêng nhằm đảm bảo thanh toán cho tờ séc đó.
b) Qui định về séc bảo chi:
17
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
Séc bảo chi đợc sử dụng trong trờng hợp các khách hàng mở tài khoản
cùng một ngân hàng. Nếu khác Ngân hàng thì phải cùng hệ thống. Trờng hợp
khác hệ thống chỉ áp dụng giữa các Ngân hàng có tham gia thanh toán bù trừ.
Khách hàng muốn sử dụng séc bảo chi phải lập các liên uỷ nhiệm chi
(kèm theo chuyển khoản nếu bảo chi thờng xuyên) gửi vào Ngân hàng. Sau
khi kiểm tra các yếu tố đều hợp lệ Ngân hàng tiến hành trích chuyển tài
khoản đóng dấu bảo đảm chi trả lên tờ séc chuyển khoản và trả lại cho khách
hàng.
Thời gian hiệu lực của séc bảo chi là 15 ngày kể từ ngày Ngân hàng
nhận bảo chi séc cho đến ngày ngời thụ hởng nộp séc vào Ngân hàng.
c. Sơ đồ quá trình thanh toán séc bảo chi:
- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản trong cùng Ngân hàng:
(3)
(4)
(5) (6) (1) (2)
18
Đơn vị bán Đơn vị mua
Ngân hàng
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản ở hai Ngân hàng khác nhau
(3)
(4)
(5) (6) (1) (2)

b) Qui định về séc định mức:
- Phạm vi áp dụng: Giống séc bảo chi.
- Thủ tục phát hành: Khách hàng có nhu cầu sử dụng séc định mức lập
3 liên uỷ nhiệm chi yêu cầu Ngân hàng trích tài khoản tiền gửi để mở tài
khoản tiền gỉ thanh toán séc định mức.
Ngân hàng khi nhợng séc định mức cho khách hàng phải ghi lên tất cả
các tờ séc trong sổ séc định mức về tên đơn vị phát hành, đơn vị thụ hởng,
ghi lên tờ bìa đầu tiên số tiền định mức. Sau đó Ngân hàng ký tên, đóng dấu
đúng chỗ qui định.
- Thời gian hiệu lực cho cả quyển sổ định mức là 30 ngày.
c) Thanh toán séc định mức
Sơ đồ thanh toán séc định mức giống nh séc bảo chi. Tuy nhiên cần lu
ý:
- Đối với đơn vị mua: Nếu phát hành quá định mức thì bị phạt giống
nh séc chuyển khoản phát hành quá số d.
20
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
- Đối với đơn vị bán: Phải kiểm tra số d của séc định mức trớc khi giao
hàng.
- Đối với Ngân hàng nếu khách hàng sử dụng hết séc định mức mà vẫn
còn thừa định mức thì phải chuyển trả số tiền thừa đó về tài khoản mà trớc
đây Ngân hàng đã trích. Nếu sử dụng hết tiền định mức mà còn thừa séc
trắng thì phải thu hồi số tờ séc trắng và làm thủ tục huỷ bỏ đồng thời cấp sổ
séc định mức mới nếu khách hàng có yêu cầu.
D/ Séc cá nhân
Séc cá nhân áp dụng đối với khách hàng có tài khoản tiền gửi đứng tên
cá nhân tại Ngân hàng để thanh toán tiền hàng hoá, dịch vụ và các khoản
thanh toán khác.
Séc cá nhân đợc thanh toán giữa các khách hàng có tài khoản ở cùng

Đơn vị bán Đơn vị mua
Ngân hàng
Website: Email :
Tel (: 0918.775.368
- Trờng hợp hai khách hàng mở tài khoản ở hai Ngân hàng khác nhau
(1)
(5) (2) (3)
(4)
(1) : Đơn vị bán giao hàng hoá cho đơn vị mua theo hợp đồng đã ký
kết.
(2) : Đơn vị mua lập uỷ nhiệm chi gửi vào Ngân hàng.
(3): Ngân hàng sau khi kiểm tra tính hợp lệ của uỷ nhiệm chi số d tài
khoản đơn vị mua, ghi giảm tài khoản đơn vị mua và báo cho ngời mua biết.
(4): Ngân hàng bên mua báo có về Ngân hàng bên bán nếu hai đơn vị
mua, bán mở tài khoản ở khác Ngân hàng Ngân hàng ghi tăng tài khoản
ngời bán và báo có cho ngời bán nếu hai đơn vị mua, bán mở tài khoản ở
cùng Ngân hàng.
(5): Ngân hàng bên bán ghi tăng tài khoản ngời bán và báo cho ngời
bán biết.
Uỷ nhiệm chi là hình thức thanh toán mà hiện nay đợc khách hàng a
chuộng vì đơn giản, dễ thực hiện và việc chuyển tiền của Ngân hàng nhanh
đảm bảo theo yêu cầu khách hàng. Tuy nhiên ngời ta thờng dùng trong trờng
hợp ngời bán và ngời mua tin tởng nhau, uy tín đợc đặt lên hàng đầu. Vì nếu
23
Đơn vị bán
Đơn vị mua
Ngân hàng
Bên bán
Ngân hàng
Bên mua

(5)
(1): Đơn vị chuyển tiền lập uỷ nhiệm chi hoặc nộp tiền mặt vào Ngân
hàng.
(2): Sau khi lu ký tiền vào tài khoản riêng, Ngân hàng cấp séc chuyển
tiền giao trực tiếp cho cá nhân đồng thời báo cho đơn vị chuyển tiền biết.
(3) : Cá nhân nộp séc chuyển tiền vào Ngân hàng trả tiền.
(4): Ngân hàng trả tiền kiểm tra tính hợp lệ của séc, kiểm tra giấy
CMND của ngời đứng tên trên séc, nếu đủ điều kiện sẽ cho cá nhân rút tiền
mặt hoặc chuyển vào tài khoản của đơn vị thụ hởng và báo cho họ biết.
25
Đơnvị thụ hưởng
Đơn vị chuyển
tiền
Cá nhân
Ngân hàng
Trả tiền
Ngân hàng
Chuyển tiền

Trích đoạn Thanh toán bằng Uỷ nhiệm thu Thanh toán bằng th tín dụng

---