Vai trò của hóa học trong việc hình thành
thế giới quan DVBC và nhân sinh quan XHCN
I. Vai trò của hóa học trong việc hình thành thế giới quan DVBC
Việc dạy và học hóa học ở trường PT có thể làm sáng tỏ một số khái niệm quan trong của TGQ DVBC và các
quy luật cơ bản của phép biện chứng. Cụ thể, dạy học hóa học có thể làm sáng tỏ các nội dung sau:
1. Quan niệm: thế giới là vật chất
Theo triết học thế giới là sự tồn tại của vật chất, chúng thống nhất với nhau và luôn vận động theo những quy
luật nhất định, sự tồn tại của vật chất là vĩnh viễn
a. Khái niệm vật chất
Đối tượng của hóa học là chất, hiểu rõ tính chất và cấu tạo của các chất giúp HS hiểu rõ khái niệm vật chất từ
đó khẳng định quan niêm thế giới là vật chất là oàn toàn đúng đắn.
Trong hóa học, các kết quả của thực nghiệm đã chứng minh: mọi vật đều được tạo nên từ các chất hóa học
(khoảng 10 triệu chất), các chất hóa học được tạo nên từ các nguyên tố (110 nguyên tố), các nguyên tố hóa
học đều được cấu tạo nên từ các hạt cơ bản là p, n và e. Nghĩa là chứng minh được sự tồn tại khách quan của
vật chất.
b. Thế giới vật chất có tính thống nhất
Theo triết học DVBC, thế giới vật chất tồn tại trong một thể thống nhất. Tính thống nhất này được thể hiện
trong các nội dung hóa học sau:
VD1: sự thống nhất về các chất:
+ các chất đều do nguyên tử của các nguyên tố tạo nên
+ giữa các chất luôn có mối liên hệ với nhau: ví dụ trong vô cơ, các chất khác nhau có thể thuộc cùng một loại
chất hoặc có thể chuyển hóa lẫn nhau
VD2: sự thống nhất của các nguyên tố:
+ về bản chất nguyên tử của các nguyên tố đều được tạo nên từ các hạt p, n, e; chỉ khác về số lượng các hạt
+ các nguyên tố không độc lập, tách rời mà có liên quan đến nhau: tất cả các nguyên tố đều được xếp chung
vào một bảng theo những nguyên tác nhất định; nguyên tố này có thể chuyển thành nguyên tố khác hay các
nguyên tố có thể kế hợp với nhau tạo thành các phân tử
c. Sự vận động của vật chất
Triết học DVBC cho rằng, vật chất luôn vận động không ngừng teo những quy luật nhất định, xong nó không
tự sinh ra cũng không tự mất đi
Có 5 dạng vận động của vật chất: vận động hóa học, vận động cơ học, vận động lí học, vận động xã hội và

tại trong 1 bảng hay một chu kì, một nhóm
VD2: số đơn vị điện tích hạt nhân tăng sẽ tạo ra chất khác hay các chất được tạo nên từ cùng một hay một số
nguyên tố nhưng số nguyên tử mỗi nguyên tô khác nhau sẽ cho nhứng tính chất khác nhau: oxi và ozon, CO
và CO
2
, SO
2
và SO
3
,…
* PHƯƠNG PHÁP :
Từ các cơ sơ hiện tượng hóa học nghiên cứu để tổng quát hóa, phân tích so sánh tìm ra điểm chung và điểm
khác biệt từ đó tìm ra bản chất của các hiện tượng giúp học sinh hiểu đúng bản chất và tính quy luật, tránh
thái độ gò ép
II. VAI TRÒ CỦA DẠY HỌC HÓA HỌC TRONG VIỆC GIÁO DỤC QUAN ĐIỂM VÔ THẦN
KHOA HỌC
1. Từ việc chứng minh sự tồn tại của vật chất là khách quan để vạch trần tư tưởng phản động, giải thích thế
giới theo quan điểm duy tâm thần bí. Ví dụ cho rằng thế giới vật chất do thượng đế sinh ra từ cái hư vô
2. Vạch trần, loại bỏ những luận điệu phản khoa học, biến công trình sáng tạo của nhân dân thành phương
tiện ma thuật
3. Vạch trần loại bỏ những sự kiện phản ứng khoa học như bói toán, phù thủy,…
4. Giải thích các hiện tượng thực tiễn bằng khoa học hóa học để HS thấy vai trò của hóa học trong việc giải
quyết những vấn đề thực tiễn, phân biệt tiên đoán khoa học với những điều mê tín
* PHƯƠNG PHÁP: từ việc hình thành thế giới quan khoa học mà giáo dục quan điểm vô thần
III. GIÁO DỤC LÒNG YÊU NƯỚC, TINH THẦN QUỐC TẾ, PHẨM CHẤT ĐẠO ĐỨC (BỒI
DƯỠNG NHÂN SINH QUAN XHCN)
1. Giáo dục lòng yêu nước
Có nhiều biện pháp:
- Giới thiệu nguồn tài nguyên phong phú, giàu có của đất nước (bằng cách đưa ra các số liệu điều tra về dầu
mỏ, than đá, quặng sắt, các cây thuốc,… so với các nước), việc làm này giúp học sinh thêm yêu qu tổ quốc,

Năng lực nhận thức bao gồm: năng lực tri giác, biểu tượng, chú y, trí nhớ, tư duy, hứng thú nhận thức, óc
thông minh, khả năng sáng tạo trong lao động, … Trong đó, đối với HS, đặc biệt chú y tới trí nhớ và tư duy
Vì sao môn hóa học có nhiều khả năng phát triển trí nhớ và tư duy cho HS?
- Hóa học là môn khoa học thực nghiệm –lí thuyết: từ thí nghiệm cụ thể xây dựng lên lí thuyết, quan điểm,
định luật (tức là phải có khả năng quan sát, phân tích và khái quát hóa). Ngược lại từ lí thuyết, vận dụng vào
nghiên cứu các chất cụ thể theo cách: dự đoán, xây dựng giả thuyết rồi sử dụng thí nghiệm kiểm nghiệm để
kết luận về giả thuyết; hoặc sử dụng thí nghiệm so sánh, đối chứng từ đó hình thành kiến thức mới. Nếu thí
nghiệm không phù hợp với khái niệm, định luật phải xây dựng định luật khía niệm mới, như vậy khái niệm
hóa học luôn phát triển và mở rộng. Sử dụng thao tác tư duy, phán đoán, khái quát hóa để tìm ra ban chất hiện
tượng hóa học
- Đối tượng của hóa học là những hạt vi mô, không nhìn thấy bằng mắt thường cũng như các dụng cụ thông
thường đòi hỏi phải có tư duy trừu tượng
NỘI DUNG, BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHÂN THỨC CỦA HS
TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC
Chú trọng phát triển các thao tác tư duy: phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa và 3 phương pháp phán
đoán mới là suy lí quy nạp, suy lí diễn dịch và suy lí tương tự
1. Phân tích và tổng hợp:
Phân tích là hoạt động TD phân chí một vật, hiện tượng thành nhiều yếu tố, bộ phận để nghiên cứu
Tổng hợp là những hoạt động tư duy kết hợp các bộ phận, các yếu tố đã được nhận thức để nhận thức cái toàn
bộ.
Đây là hai thao tác tư duy cơ bản nhất, thường sử dụng khí hình thành phán đoán mới và trong khi xây dựng
các thao tác tư duy khác (so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa).
Ví dụ: qua giải bài tập: phân tích các dữ kiện, từ đó tìm mối liên hệ giữa các dữ kiện, tỏng hợ lại để có cáh
giải, rút ra kết luận từ bài tập
VD2: qua dạy lí thuyết
Dạy một chất: yêu cầu HS nghiên cứu các mặt: cấu tao, tính chất vật lí, hóa học, điều chế, ứng dụng sau đó
kết luận về tính chất đặc trưng, khả năng
VD3: qua dạy thí nghiệm
Quan sát, giải thích hiện tượng (phân tích) rồi kết luận (tổng hợp)
2. So sánh: Là xác định điểm giống và khác của sự vật hiện tượng, khái niệm