BÀI TIỂU LUẬN
Đề tài: “Quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất với
quan hệ sản xuất và vận dụng vào xây dựng Chủ nghĩa
xã hội ở nước ta hiện nay”.
1
* Qui lu t v s phù h p c a quan h s n xu t v i tính ch t v ậ ề ự ợ ủ ệ ả ấ ớ ấ à
trình phát tri n c a l c l ng s n xu t:độ ể ủ ự ượ ả ấ .................................................9
DANH M C TÀI LI U THAM KH OỤ Ệ Ả ..............................................................23
LỜI MỞ ĐẦU
Từ Đại hội Đảng VI (1986) Đảng cộng sản Việt Nam đã chỉ rõ cần phải
đổi mới nền kinh tế đó là chuyển từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp
sang nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa. Đến năm 1992
đường lối đó đã được cụ thể hoá.
Khi nghiên cứu xã hội Tư bản Các Mác phát hiện ra mâu thuẫn cơ bản
của xã hội Tư bản là mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hoá của sản xuất với chế
độ chiếm hữu tư nhân Tư bản chủ nghĩa, mâu thuẫn đó là cơ sở sâu xa làm
nảy sinh các mâu thuẫn khác và quy định sự vận động và phát triển của xã hội
Tư bản. Từ đó, Các Mác đã đi đến dự báo về sự thay đổi chế độ chiếm hữu tư
nhân Tư bản chủ nghĩa bằng chế độ công hữu. Sau này, khi nghiên cứu vấn đề
này Lênin đã chỉ ra sự thay thế đó không thể tiến hành một sớm một chiều mà
đó là cả một quá trình lâu dài phức tạp.
Ta biết rằng vấn đề kinh tế là vấn đề tiên quyết làm thay đổi các vấn đề
khác do vậy Đảng ta chỉ ra rằng sự phù hợp giữa lực lượng sản xuất với quan
hệ sản xuất là một vấn đề cực kì quan trọng trong giai đoạn hiện nay: giai
đoạn đi lên Chủ nghĩa xã hội. Đáp ứng đòi hỏi của thực tiễn thì cần hiểu rõ và
áp dụng sáng tạo quy luật trên vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Do vậy
việc nghiên cứu quy luật này là một vấn đề hết sức cần thiết. Chính vì vậy mà
em đã quyết định chọn đề tài: “Quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản
xuất với quan hệ sản xuất và vận dụng vào xây dựng Chủ nghĩa xã hội ở
nước ta hiện nay”. Tuy nhiên trình độ nhận thức hiểu biết về mọi mặt còn
2

luật quan hệ sản xuất phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực
lượng sản xuất là một trong những nội dung quan trọng của công cuộc đổi
4
mới chủ nghĩa xã hội mà chúng ta đang tiến hành hôm nay. Chúng ta đã có
những bài học đắt giá, đó là sự sai lầm khi xây dựng nhiều yếu tố của quan hệ
sản xuất vượt trước so với lực lượng sản xuất mà chúng ta hiện có. Đó là việc
chỉ cho phép các hình thức sở hữu Nhà nước và sở hữu tập thể tồn tại, trong
khi các hình thức sở hữu khác đang còn có tác dụng mạnh mẽ đối với lực
lượng sản xuất thì lại bị ngăn cấm, không được phép phát triển. Việc đó đã
dẫn đến tình trạng sản xuất bị đình đốn, người lao động không làm việc hết
mình, xã hội không phát triển. Vậy phải giải quyết vấn đề này như thế nào ?
Việc vận dụng đúng đắn qui luật trên vào công cuộc xây dựng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam hiện nay là vô cùng cấp thiết.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
1. Nội dung nguyên lí triết học
a) Lực lượng sản xuất.
Lực lượng sản xuất là mối quan hệ giữa con người với tự nhiên
được hình thành trong quá trình sản xuất. Lực lượng sản xuất gồm có tư liệu
sản xuất và người lao động . Có thể nói lực lượng sản xuất là tất cả các nhân
tố vật chất, kĩ thuật cần thiết để tiến hành một quá trình sản xuất nào đó trong
đó người lao động giữ vai trò nhân tố cơ bản và quyết định .
Tư liệu sản xuất lại được cấu thành từ hai bộ phận: đối tượng lao
động và tư liệu lao động; trong đó đối tượng lao động có thể là giới tự nhiên
hoặc những sản phẩm không có sẵn trong tự nhiên mà do con người bằng lao
động của mình đã tạo ra. Còn tư liệu lao động là những vật hay phức hợp các
vật thể nối con người với đối tượng lao động và dẫn truyền sự tác động của
con người vào đối tượng lao động, nó lại bao gồm công cụ sản xuất và
phương tiện lao động, mà trong đó công cụ sản xuất được con người không
ngừng cải tiến và hoàn thiện, do đó công cụ sản xuất luôn luôn là yếu tố động
nhất, cách mạng nhất của lực lượng sản xuất .

b) Quan hệ sản xuất.
6
Trong quá trình sản xuất con người cần phải có mối quan hệ xã hội
với nhau. Tổng thể các mối quan hệ đó được gọi là mối quan hệ sản xuất.
Quan hệ sản xuất là toàn bộ những quan hệ giữa người với người trong quá
trình sản xuất và tái sản xuất vật chất của xã hội: sản xuất – phân phối – trao
đổi – tiêu dùng. Tổng thể các quan hệ xã hội này có thể được phân tích trên 3
yếu tố cơ bản:
Thứ nhất, quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất tức là quan hệ giữa
con người đối với tư liệu sản xuất, nói cách khác tư liệu sản xuất thuộc về ai.
Đây là quan hệ có ý nghĩa quyết định đối với các mặt quan hệ khác.
Thứ hai, quan hệ trong tổ chức và quản lý sản xuất , kinh doanh, tức là
quan hệ giữa người với người trong sản xuất và trao đổi của cải vật chất như
phân công chuyên môn hoá và hợp tác hóa lao động, quan hệ giữa người quản
lý với công nhân. Trong thực tế, thích ứng với một kiểu sở hữu là một chế độ
tổ chức và quản lý nhất định. Mặc dù phụ thuộc vào quan hệ sở hữu nhưng tổ
chức và quản lý sản xuất có tác dụng rất lớn đối với quá trình sản xuất và với
các mặt quan hệ khác của quan hệ sản xuất. Chính quan hệ về tổ chức và quản
lý sản xuất là nhân tố tham gia quyết định trực tiếp đến quy mô, tốc độ và
hiệu quả của nền kinh tế.
Thứ ba, quan hệ phân phối sản phẩm lao động: tuy quan hệ này phụ
thuộc vào quan hệ sở hữu và vào trình độ tổ chức quản lý sản xuất nhưng đến
lượt mình thông qua tổ chức và quản lý, nó trở thành chất xúc tác quan trọng
đặc biệt đối với sự tăng trưởng kinh tế.
Ba mặt quan hệ nói trên là một thể thống nhất hữu cơ, quan hệ chặt
chẽ với nhau và cùng một mục tiêu chung là sử dụng hợp lý và có hiệu quả tư
liệu sản xuất để làm cho chúng không ngừng được tăng trưởng, thúc đẩy tái
sản xuất mở rộng, nâng cao phúc lợi người lao động. Vì vậy không nên tuyệt
đối hoá bất kỳ một mặt quan hệ nào mà phải chú ý đến tính đồng bộ của cả ba
mặt quan hệ trong quan hệ sản xuất.

8
lượng sản xuất mà thường có xu hướng lạc hậu hơn so với lực lượng sản xuất.
Khi đó nó tác động trở lại đối với lực lượng sản xuất, có thể thúc đẩy hoặc
kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất. Nếu quan hệ sản xuất phù hợp
với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, nó sẽ trở thành
động lực thúc đẩy, định hướng và tạo điều kiện cho lực lượng sản xuất phát
triển. Ngược lại, nếu lạc hậu hơn so với tính chất và trình độ phát triển của lực
lượng sản xuất, quan hệ sản xuất sẽ là xiềng xích kìm hãm sự phát triển của
lực lượng sản xuất. Ngay cả trong trường hợp quan hệ sản xuất đi quá xa so
với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất thì nó cũng kìm hãm sự phát
triển của lực lượng sản xuất.
Sở dĩ quan hệ sản xuất có thể tác động mạnh mẽ trở lại đối với lực
lượng sản xuất (thúc đầy hoặc kìm hãm ), vì nó quy định mục đích của sản
xuất, quy định hệ thống tổ chức quản lý sản xuất và quản lý xã hội, quy định
phương thức phân phối và phần của cải ít hay nhiều mà người lao động được
hưởng. Do đó nó ảnh hưởng đến thái độ quảng đại quần chúng lao động - lực
lượng sản xuất chủ yếu của xã hội, nó tạo ra những điều kiện kích thích hoặc
hạn chế việc cải tiến công cụ lao động, áp dụng những thành tựu khoa khọc và
kỹ thuật vào sản xuất, hợp tác và phân phối lao động.
Tuy nhiên, không được hiểu một cách đơn giản tính tích cực của quan
hệ sản xuất chỉ là vai trò của những hình thức sở hữu, mỗi kiểu quan hệ sản
xuất là một hệ thống một chỉnh thể hữu cơ gồm ba mặt, quan hệ sở hữu, quan
hệ quản lý và quan hệ phân phối. Chỉ trong chỉnh thể đó, quan hệ sản xuất
mới trở thành động lực thúc đẩy con người hành động nhằm phát triển sản
xuất.
* Qui luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình
độ phát triển của lực lượng sản xuất:
Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất
làm hình thành quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình
độ phát triển của lực lượng sản xuất.