68
NHIỄM ĐỘC CHÌ VÔ CƠ NGHỀ NGHIỆP
MỤC TIÊU
Sau khi học xong bài này, sinh viên sẽ có khả năng:
1. Trình bày được các yếu tố nguy cơ và con đường xâm nhập của chì vào
cơ thể.
2. Mô tả được các tác hại của chì đối với cơ thể.
3. Nêu được tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh nhiễm độc chì vô cơ.
4. Trình bày được phương pháp điều trị và dự phòng nhiễm độc chì vô cơ.
5. Nhận biết được tầm quan trọ
ng của việc khám phát hiện và điều trị
nhiễm độc chì ngay ở giai đoạn đầu.

Chì là kim loại màu xanh xám, dễ dát mỏng và kéo dài thành sợi,
nhiệt độ chảy của chì bằng 237
0
C và nhiệt độ sôi của chì bằng 1525
0
C. chì
bị hoà tan nhanh bởi acid nitric; chì dễ tan trong các acid hữu cơ (như acid
acetic, thực phẩm có môi trường acid) và trong nước có chứa muối nitrat và
muốn. Chính vì những tính chất của chì mà chì được sử dụng rất nhiều
trong cuộc sống.
1. Dịch tễ học nhiễm độc chì
Nhiễm độc chì đã xuất hiện ở rất nhiều nước trên thế giới, đặc biệt ở
các nước ngành khai thác mỏ chiếm ưu thế
. Nhiễm độc chì vô cơ thường
gặp ở các công nhân khai thác và chế biến quặng chì hoặc quặng có nhiễm
lẫn chì, sản xuất ác quy, chế tạo đầu đạn...
Tại Rumani, Lilis và cộng sự thấy các công nhân khai thác mỏ chì làm
việc sau 10 năm đã có các tổn thương ở thận, Vaskov quan sát 30 công

5. Sản xuất bình điện (ắc quy).
6. Một số muố
i và oxyt chì được dùng làm chất màu để sản xuất sơn,
véc ni, men và chất dẻo.
1.2. Tiếp xúc không mang tính nghề nghiệp
- Nhiễm độc chì do nguồn nước:
Nước mềm có chứa hàm lượng calci thấp, không tạo thành một lớp
carbonat chì ở trong các đường ống bằng chì, do đó chì hoà tan vào nước.
lượng chì trong nước xâm nhập vào cơ thể thường kín đáo và dễ bị bỏ qua
vì nếu nhỏ và liên tục hàng ngày.
70
- Do trong nước giải khát:
Trong các nước giải khát đặc biệt là nước hoa quả chứa trong những
vại sành sứ gốm tráng men làm bằng hóa chất có chứa chì.
- Nhiễm độc chì ở trẻ em:
Thường gặp khi trẻ nuốt phải những vật dụng có chì như sơn khi sửa
chữa nhà cửa, trong đồ chơi trẻ em...
- Ô nhiễm môi trường:
Trước hết là ô nhiễm môi trường xung quanh những nhà máy sản xuất
hoặc s
ử dụng chì, ô nhiễm môi trường ở các trung tâm đô thị do khí thải
của ô tô có chì. Một chiếc ô tô dùng xăng có têtraêtyl chì phóng ra không
khí 2,5 kg chì mỗi năm. Lượng chì trong không khí sẽ lắng xuống làm ô
nhiễm đất (như dọc đường phố, bụi trong các phố) và lá cây. Cây cỏ mọc
trên những vùng đất bị ô nhiễm chì cũng chứa một lượng chì tương đối cao
chính vì vậy gia súc chăn thả trên những đồng cỏ ô nhiễm chì sẽ cho những
s
ản phẩm sữa chứa chì. (Vào thập niên cuối của thế kỷ XX người ta đã phát
hiện thấy một vài chế phẩm sữa cho trẻ em chứa tới 1 mỏ chì trong 1 lít
sữa).

i phụ thuộc vào tính hoà tan của các hợp chất chì. Ruột hấp
thu khoảng 10% lượng chì, còn 90% được đào thải qua phân. Sự hấp thu
chì qua đường tiêu hóa đến gan được gan giữ lại và được khử độc. Nếu hấp
thu nhiều hoặc hấp thu liên tục liều nhỏ thì sự khử độc ở gan trở nên kém
hơn, do đó sẽ được hấp thu vào máu nhiều hơn.
Chì hấp thu qua da, niêm mạc không lớn, chỉ xảy ra khi da bị
tổn
thương. Tuy chì hấp thu qua da kém nhưng cần được chú ý vì trong trường
hợp này vai trò khử độc của gan bị hạn chế.
72
2.3. Quá trình phân bố chì trong cơ thể
Chì được hấp thu, vận chuyển đến các cơ quan, khoảng 95% chì trong
máu là nằm trong hồng cầu. Một phần của chì ở huyết tương dưới dạng
albumin chì hay triphosphat chì, được vận chuyển và phân bố ở các cơ quan
như: gan, lách, thận, não, tinh hoàn v.v... (các mô mềm) và đặc biệt ở
xương (mô cứng), phần lớn tổng lượng chì của cơ thể được tích luỹ trong
xương dưới dạng không hoà tan.
Quá trình phân bố của chì có thể được thể hiện theo mô hình sau:

Hình 2: Sự phân bố chì trong cơ thể
2.4. Quá trình thải trừ của chì
Qua đường tiêu hóa chỉ một phần nhỏ chì được hấp thu vào cơ thể,
còn tới 90% thải loại theo phân. Chì còn được thải trừ qua da, theo tuyến
nước bọt niêm mạc miệng tạo thành đường viền Burton. Viền Burton chính
là PbS được tạo thành là do Pb thải trừ theo nước bọt kết hợp với H
2
S.
Ngoài ra Chì còn được thải loại qua tóc, sữa. Đặc biệt chì trong cơ thể được
thải loại theo nước tiểu, đó là con đường chính yếu nhất, có thể thải trừ
khoảng 75 - 80% lượng chì trong cơ thể.